تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعىنا قادام باسقان قازاق قوعامىنىڭ الدىندا تۇرعان سارا جول – ۇلت كوشباسشىسى, ەلباسى جۇرگىزىپ كەلە جاتقان سىندارلى ساياساتتىڭ ءبىرى جاس ۇرپاققا ساپالى ءبىلىم بەرۋدى جۇزەگە اسىرۋ. ال ەندى ساپالى ءبىلىم مەن سانالى تاربيە ۇرىعىن قاتار سەبەتىن اياۋلى تۇلعا – اتى التىن ارىپپەن جازىلاتىن مۇعالىم, ۇستاز ەكەنى اقيقات. حح عاسىردىڭ باسىندا اداسىپ اڭىراپ تۇرعان, قاي جولمەن جۇرەرىن بىلمەي تىعىرىققا تىرەلگەن قازاق قوعامىن ازاتتىقتىڭ ايدىنىنا شىعارۋ ءۇشىن جانۇشىرىپ جول ىزدەگەن احمەت بايتۇرسىنوۆ: «اۋەلى ءبىز ەلدى تۇزەۋدى بالا وقىتۋ ءىسىن ءتۇزەۋدەن باستاۋىمىز كەرەك», – دەگەن اقادال اماناتىن قالدىرعان ەكەن. بۇل امانات ءالى كۇنگە دەيىن كۇن تارتىبىندە تۇر دەسەك قاتەلەسە قويماسپىز. عاسىرلار بويى كۇتكەن, قانشاما ۇرپاقتىڭ ارمانى بولعان ازاتتىققا قول جەتكىزگەن بىزدەر ەندى وسى تاۋەلسىزدىكتى قاستەرلەپ, باياندى ەتىپ, كەلەشەك ۇرپاققا تىم قىمبات جادىگەر رەتىندە قالدىرۋىمىز كەرەك. ول ءۇشىن ساپالى ءبىلىم بەرۋگە ايرىقشا كوڭىل ءبولۋىمىز قاجەت.
قازاق حالقىنىڭ ۇلت ۇستازى بولعان احاڭنىڭ اماناتى جايلى ايتپاق ويىمىزدى بۇگىنگى ءداۋىر شىندىعىنا جاقىن سويلەتىپ, باس قالامىز استانادا تاۋەلسىزدىك العالى بەرى تۇڭعىش رەت وتكىزىلگەن رەسپۋبليكالىق پەداگوگيكالىق فورۋمنان تۋىنداعان كەيبىر ويلاردى ورتاعا سالعاندى دۇرىس دەپ سانادىق. فورۋمدا مينيستر ب.جۇماعۇلوۆ تاۋەلسىزدىكتىڭ تۇعىرىن بەكەم ەتىپ, ازاتتىق جولىنداعى باعىت-باعدارىمىزدىڭ سارا جولىن بەكىتىپ بەرگەن ەلباسىنىڭ تاپسىرمالارى بارىسىندا تولىق مانىندەگى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان سان تاراۋ جولداردى, دالىرەك ايتقاندا, ءبىلىم بەرۋ جولىنداعى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان ىلكىمدى ىستەردى, جەتكەن جەتىستىكتەردىڭ دەنىن سانامالاپ, سارالاپ, ناقتى ساندارمەن, پايىزدىق ولشەمدەرمەن, ءوزارا سالىستىرۋلارمەن ايقىن كورسەتتى. تاۋەلسىزدىك العان از عانا جىلدىڭ ىشىندە دۇنيەگە كەلگەن العاشقى «بولاشاق» باعدارلاماسىنان باستاپ, كۇنى بۇگىنگى «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبى», «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى» اراسىنداعى اۋقىمدى ىستەردىڭ بارلىعى ءبىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ ىسىندەگى جەتكەن جەتىستىكتەرىمىز. مۇنىڭ ءبارى ءبىلىم بەرۋ ساپاسىنىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى بەدەلىن ارتتىرا ءتۇسۋ ءۇشىن قالتقىسىز قىزمەت ەتۋدە. مىسالى, سوڭعى ون جىل ىشىندەگى ءبىلىم بەرۋ ءىسىن قارجىلاندىرۋدى 7,5 ەسەگە ارتتىرۋ, يۋنەسكو-نىڭ دەرەكتەرى بويىنشا ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ يندەكسىندە 129 ەلدىڭ ىشىندە 4 ورىنعا كوتەرىلۋ, حالىقتىڭ ساۋاتتىلىق دەڭگەيىنىڭ 14 ورىنعا تابان تىرەۋى (177 ەل بويىنشا), سونىمەن بىرگە 2001 جىلدىڭ وزىندە قازاقستان تمد ەلدەرى ىشىندە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ بارلىق مەكتەپتەردى كومپيۋتەرمەن تولىق قامتاماسىز ەتۋدى جۇزەگە اسىرۋ, مۇنىڭ ءبارى ءبىلىم سالاسىنىڭ سوڭعى ون-جيىرما جىلدا جەتكەن جەتىستىگى.
ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترىنىڭ بايانداماسىندا رەسپۋبليكا ۇستازدارىنىڭ شىعارماشىلىق شابىتىن ارتتىرىپ, قۋانىشقا بولەگەن كەلەسى ءبىر جاعدايات – ول مۇعالىم مارتەبەسىنە بايلانىستى قاداۋ-قاداۋ ايتىلعان ويلار. ول ءوز سوزىندە بىلاي دەپ اتاپ كورسەتتى: «ءشاكىرتتەرىنە ءومىردىڭ قىر-سىرىن تانىتىپ, سان قيلى قۇبىلىستاردى تەرەڭ تۇسىنۋگە باۋلىعان دارىندى مۇعالىمدەردىڭ ەڭبەگى ولشەۋسىز». شىن ءمانىندە دە عاسىرلار توعىسىندا تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەن حالقىمىزدىڭ قانداي دا ءبىر جەتىستىگى, تىعىرىقتان شىعار جول ىزدەپ كۇرەسكەن ءساتتەرىندە ءبىزدىڭ جۇگىنەرىمىز دە, سەنەرىمىز دە, ەڭ باستىسى, باياندى بولاشاعىمىز دا – ءبىلىم. ال ەندى سان الۋان قۇبىلىستاردىڭ قۇپياسىن تەرەڭ تۇسىنۋدە العا جەتەلەيتىن باستى تۇلعا – دارىندى ۇستاز, ءبىلىمدى مۇعالىم. ورىس حالقىنىڭ ۇلى حيميك عالىمى د.ي.مەندەلەەۆتىڭ «مەكتەپ حالىقتار مەن مەملەكەتتەردىڭ تاعدىرىن ايقىندايتىن الاپات كۇشكە يە» دەيتىن كەمەڭگەر پىكىرىن جاڭعىرتا وتىرىپ, وسىنداي الاپات كۇشتىڭ باستاۋىندا ارقاشان مۇعالىم تۇراتىنىنا باسا نازار اۋدارعان مينيستر مىرزا: «سوندىقتان دا مۇعالىم كاسىبى قوعامداعى ەڭ بەدەلدى, قۇرمەتتى ماماندىققا اينالۋى ءتيىس» دەدى.
وسى ارالىقتا ءسال شەگىنىس جاساساق. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى جىل سايىنعى حالىققا ارناعان جولداۋلارىندا ءبىلىم بەرۋ, مۇعالىم مارتەبەسى جايىندا دا ۇنەمى ايتىپ, بولە-جارا ەسكەرتىپ وتىرادى. سونىڭ دالەلى ءداستۇرلى حالىققا جاساعان ءوز جولداۋىندا ەلباسى: «ءبارى دە مەكتەپتەن باستالادى. ءبىز مۇعالىم ماماندىعىنىڭ بەدەلى مەن ابىرويىن قايتارۋعا مىندەتتىمىز» دەپ ايتقانىنا دا كوپ ۋاقىت وتە قويعان جوق. بۇل ايتىلعانداردان اڭعاراتىنىمىز ەلباسىنىڭ حالىققا جاساعان جولداۋىندا ايتىلعان اماناتتاردىڭ ۋاقىت وتە كەلە جۇزەگە اسىپ وتىرعانى قۋانتادى. بۇل جايىندا باقىتجان جۇماعۇلوۆ: «وسىلايشا پرەزيدەنتىمىز ن.ءا.نازارباەۆتىڭ وركەنيەتتى, باسەكەگە قابىلەتتى قازاقستاندى قۇرۋ تۋرالى ستراتەگيالىق تاپسىرماسىن ورىنداي الامىز», – دەپ ايرىقشا اتاپ كورسەتتى.
رەسپۋبليكانىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن ارداقتى مۇعالىمدەر باسقوسقان القالى جيىندا ايتىلعان ۇسىنىستىڭ ءبىرى «داڭقتى مۇعالىمدەر كىتابى» اتتى ينتەرنەت باسىلىمدارىن ۇيىمداستىرۋ كوپشىلىك كوڭىلىنەن شىقتى. ءبىزدىڭ ويىمىزشا بۇل ۇسىنىس جان-جاقتى قولداۋ تابارىنا ءبىز كامىل سەنىمدىمىز, عىلىم مەن تەحنولوگيا, يننوۆاتسيالىق ىلگەرى باسۋشىلىق, وركەنيەت كوشىنە اقپاراتتىق اعىندار تاسقىنىمەن بەت بۇرعان بۇل كەزەڭدە ايتىلعان ۇسىنىستى جۇزەگە اسىرۋ قيىندىق تۋدىرمايدى.
فورۋمدا ەلباسى جۇرگىزىپ كەلە جاتقان سارا ساياساتتى باياندى ەتۋدىڭ باستى باعىتتارى كەڭىنەن ءسوز بولدى. ءبىز بۇل كۇنگە دەيىن ەلباسى تاپسىرماسىنا وراي «100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا» سالۋدى جۇزەگە اسىردىق, ەندىگى مەجە ودان دا بيىك, ناقتىراق ايتقاندا, تاياۋ جىلدارى 522 مەكتەپ سالۋدى مەجەلەپ وتىرمىز, دەمەك, ءبىز بۇل ارقىلى 12 جىلدىق وقۋ جۇيەسىنە كوشۋدى تولىققاندى, دەر كەزىندە جۇزەگە اسىرا الامىز. ءبىزدىڭ ماقسات فورۋمدا ەرەكشە ايتىلعان, كوپ ۋاقىتتان بەرى حالىق كوكەيىندە, اسىرەسە, مىڭداعان ۇستازدار قاۋىمى تاراپىنان كۇتىلىپ كەلە جاتقان ماسەلە – مۇعالىم مارتەبەسى جايىندا عانا تام-تۇمداپ قوزعادىق. سونىمەن قاتار وسى فورۋمدا ايتىلعان كۇردەلى ماسەلەلەر ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە تالقىلانىپ, جۇزەگە اسىپ جاتقانى مۇعالىم مارتەبەسىنىڭ قانشالىقتى اسقاق ەكەنىن ايقىنداي تۇسەدى. ءبىزدىڭ ءوزىمىز ەڭبەك ەتەتىن م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقىتۋشى-پروفەسسورلار قۇرامى رەسپۋبليكالىق پەداگوگيكالىق فورۋمنىڭ ماتەريالدارى بويىنشا «جاڭا ۇرپاقتىڭ ءبىلىمى مەن تاربيەسى – مەملەكەت, قوعام جانە بيزنەستىڭ باسىمدىقتارى» اتتى عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا ءوتكىزدى, فورۋمدا ايتىلعان يدەيالار ءوز جالعاسىن تاپتى, تالقىلاندى.
ايتپاق ويدىڭ قورىتىندىسىنا بەت بۇرىپ, جيناقتاي تۇسسەك. ەلباسى ايتقان اماناتتار, فورۋمدا ايتىلعان قاداۋ-قاداۋ ويلاردىڭ باسىم بولىگى مۇعالىم مارتەبەسىن كوتەرۋ بولدى. بۇل دەگەنىڭىز, مۇعالىمگە قامقورلىق جاساساق, قادىرلى جاننىڭ مارتەبەسىن اسقاقتاتساق ەل بولاشاعى, تاۋەلسىزدىك تۇعىرى, الاشتىڭ ارمانى باياندى بولادى دەگەن ءسوز. ا.بايتۇرسىنوۆتىڭ ءىنى شاكىرتى, قازاق پوەزياسىنىڭ پاديشاسى, الاش ۇراندى ادەبيەتتىڭ كورنەكتى وكىلى ماعجان جۇماباەۆتىڭ مۇعالىم تۋرالى بەرگەن باعاسى, ونىڭ قوعامداعى ءرولى تۋرالى ايتقان اماناتى دا بۇگىنگى داۋىرمەن ۇندەسىپ تۇرعانداي: «ەلىمىزدىڭ از عانا جىلدىق ويانۋ داۋىرىنە باعا بەرۋ ءۇشىن التى الاشتىڭ بالاسى باس قوسسا, قادىرلى ورىن مۇعالىمدىكى» – دەپ قاداپ-اق ايتقان قاعيداسى بار ەكەن. ول تاعى ءبىر ەڭبەگىندە جوعارىداعى ويىن «قازاقتىڭ قانى ءبىر, جانى ءبىر جولباسشىسى – مۇعالىم» دەگەن پىكىرمەن تولىقتىرعان ەكەن. بۇل ايتىلعان اقيقاتتاردىڭ ارقايسىسى ءالى دە ءوز جاڭعىرىعىمەن قازاق حالقىنا, ەلىمىزدى مەكەندەپ وتىرعان بارشا قازاقستاندىقتارعا قىزمەت ەتە بەرەرى ءسوزسىز.
بولاتبەك تىلەۋبەرديەۆ, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور.