الداعى مامىر ايىندا ەكiباستۇزدا كرەمني زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى باستالماقشى. وبلىس اكىمدىگىندە وتكەن وتىرىستا ايتىلعانداي, زاۋىتتىڭ باستاپقى جوباسى بويىنشا العاشقىدا وندىرىستىك قۋاتى جىلىنا 35 مىڭ توننا بولسا, كەيىن 135 مىڭ تونناعا دەيىن كرەمني ءوندىرۋدى ارتتىرماق.
«ANSA Silicon» جشس وكىلى ب.توقتاسىنوۆتىڭ مالىمدەۋىنشە, جاڭا زاۋىت قۇرىلىسىن جۇرگىزۋ ءۇشىن ەكىباستۇزداعى №1 ماەس ستانساسىنىڭ جانىنان 70 گەكتار جەر ءبولىنىپتى. ەلەكتر قۋاتىن ستانسانىڭ وزىنەن, كۆارتسيتتى قاراعاندىدان, مۇناي كوكسى وبلىس ورتالىعىنان, اعاش كەسىندىلەرىن رەسەيدەن تاسىمالدايدى. جوباعا قۇيىلعان ينۆەستيتسيالاردىڭ جالپى كولەمى 38 ملرد دوللار. كاسىپورىننىڭ ءۇشىنشى كەزەگى ىسكە قوسىلعاندا 600 جۇمىس ورنى اشىلادى. كەلەسى جوبا –تاعى دا ەكىباستۇزدا, شىدەرتى كەنتىندە قىستا قاتپايتىن وتىن شىعاراتىن زاۋىت سالىنادى. بۇل تۋرالى «نۇر مۇناي م» كومپانياسىنىڭ باسشىسى ق.قاليەۆ مالىمدەدى. قۇرىلىس جۇمىستارى وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن اياقتالۋى مۇمكىن. جوبانىڭ قۇنى 1,8 ملرد تەڭگە. ينۆەستوردىڭ ايتۋىنشا, جوبانى ماسكەۋلىك ينجينيرينگتىك كومپانيا جاساپتى. زاۋىتتا ءوندىرىلەتىن ديزەل وتىنىن -25-تەن -55 گرادۋسقا دەيىنگى سۋىقتا دا قولدانۋعا بولادى. سونىمەن بىرگە, كاسىپورىندا اي-72, اي-76 ماركالى جانارماي مەن گاز وتىنى شىعارىلادى. اتى ايتىپ تۇرعانىنداي, سۋىققا قاتپايتىن وتىن جوباسى جۇزەگە اسىپ جاتسا, ارينە, قۇبا-قۇپ. مىسالى, بىلتىر وبلىس ورتالىعىندا بريكەتتەلگەن كومىر شىعاراتىن «ۋبۋنتۋ» جشس ىسكە قوسىلدى. زاۋىتتا وڭتۇستىك كورەيادا شىعارىلعان زاماناۋي جابدىقتار ورناتىلعان. جەكە ءۇيلەردىڭ قاراپايىم پەشتەرىنە ارنالعان كومىر 24 كەلىلىك قاپتارعا سالىنعان. ماسەلەنىڭ ءمانىسى اۋىلدىقتار وسى ەرەكشە كومىردىڭ ارتىقشىلىقتارىن بىلۋلەرى كەرەك, سوندا عانا سۇرانىس كوبەيەدى. كاسىپورىن 35 ادامعا جۇمىس بەردى.
ءۇشىنشى جوبا بويىنشا شىلدە ايىنان باستاپ «پاۆلودار» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىندا قوسپالى اليۋميني ءوندىرىسى ىسكە قوسىلادى. بۇل جوبانىڭ «كەرەمەتى» جايلى «Gissenhaus» جشس باسشىلىعى ايتىپ بەردى. كومپانيانىڭ باس ديرەكتورى ەدۋارد شۆەتستىڭ ايتۋىنشا, الداعى ۋاقىتتا ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتا «قاناتتى مەتالدى» قايتا وڭدەۋ كەشەنى سالىنادى. قوسپالى ءاليۋمينيدى ەلىمىزدىڭ وڭىرلەرىنە, ءتىپتى شەتەلدەرگە دە ەكسپورتقا شىعارا الاتىن بولامىز, دەيدى «Gissenhaus» جشس وكىلدەرى. جەرگىلىكتى بيلىكپەن, «پاۆلودار» اەا باسشىلىعىمەن دە ءىسكەرلىك قارىم-قاتىناس جاساۋعا دايىن. بىراق, جاڭاشىل جوبالارعا وسى «بىراقتان» باستالاتىن بوگەتتەردىڭ بولاتىنى وكىنىشتى. شەتەلدىك قۇرال-جابدىقتاردى وڭىرگە جەتكىزۋ وڭاي ەمەس. جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتارى دايىن بولمايىنشا, جابدىقتاردى اكەلۋ, ورناتۋ دا ءمۇمكىن ەمەس. ەكىنشىسى, كاسىپورىنعا ءبىزدەر الىپ جوبالار سىزعان كەزدە ۇمىت قالدىراتىن اسا قاجەتتى ينفراقۇرىلىمدىق جۇيەلەر قاجەت ەكەن. ۇشىنشىدەن, سۇيىق ءاليۋمينيدى وبلىس ورتالىعىنىڭ ءبىر شەتىنەن ەكىنشى شەتىنە, ياعني ارنايى ەكونوميكالىق ايماققا جەتكىزۋ ءۇشىن اينالما جولدىڭ قاجەتتىگى تاعى بار.
ەندى ەكىباستۇزدا سالىنادى دەگەن كرەمني زاۋىتىنا كەلەيىك. بۇل دا ويلانارلىق جوبا. قاراعاندىلىق كرەمني زاۋىتىنىڭ جاعدايى جايلى بىلەتىن بولارمىز. جالپى, قازىر ەڭ ارزان كرەمنيدى قىتاي وندىرسە, ال, ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ كرەمنيى جوعارى ساپالى سانالادى ەكەن. قازاق تىلىندە كرەمني كادىمگى شاقپاق تاس.
وڭىردە ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا بيىل 300 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 15 جوبا جۇزەگە اسىرىلادى, دەيدى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باسقارماسى. جوعارىدا ايتىلعان «ءGىessenhaus» جوباسىنا 4,5 ملرد تەڭگە تارتىلىپتى. جوسپار بويىنشا اليۋميني قۇيىندىسىن شىعاراتىن كاسىپورىن كەلەسى جىلى مامىر ايىندا ىسكە قوسىلماق. سونداي-اق, 25 ملرد تەڭگە سالىنعان «تemir logistik» جشس, پاۆلودار مۇناي-حيميا زاۋىتىن جاڭعىرتۋ, «پرومماشكومپلەكت» جشس-ءنىڭ تەمىر جول ءدوڭگەلەكتەرى ءوندىرىسىنىڭ كەشەنى, «دانەكەر» شق» جشس-ءنىڭ سۋارۋ جۇيەسى, «رومات» جشس-ءنىڭ وبلىس ورتالىعىنداعى فارماتسەۆتيكالىق زاۋىت قۇرىلىسى, ەكىباستۇز ەت وڭدەۋ زاۋىتى جانە باسقا دا جوبالار بار. باسقارما ماماندارىنىڭ ايتۋىنشا, وڭىردە 2015-2019 جىلدارى جالپى قۇنى 1,3 ترلن تەڭگەنى قۇرايتىن 37 جوبانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ناتيجەسىندە 8,5 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلادى. بەس جوبا يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى اياسىندا, 32-ءسى كاسىپكەرلىكتى قولداۋ كارتاسى بويىنشا ورىندالادى. وتكەن جىلى وبلىستا بەس كاسىپورىن ىسكە قوسىلعان. مىسالى, كەلەسى جىلى وبلىستىق ونكولوگيالىق ديسپانسەردىڭ قۇرىلىسىن باستاۋ جوسپارلانىپ وتىر. اۋىل تۇرعىندارىن اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى 25 جوبانى ىسكە اسىرۋعا قازىنادان 7,4 ملرد تەڭگە بولىنەدى.
وبلىس ورتالىعىندا مەملەكەت-جەكە مەنشىك ارىپتەستىگى اياسىندا «Shapoorji Pallonji» ءۇندى كومپانياسىمەن قۇنى 50 ملرد تەڭگە تۇراتىن وبلىستىق اۋرۋحانا قۇرىلىسى بويىنشا مەموراندۋمعا قول قويىلعان. ينۆەستور دەمەكشى, ءبىر قىزىعى, ەگەر ينۆەستورلار العان جەرلەرىن ۋاقىتىندا پايدالانباسا سالىق پەن ايىپپۇل سالۋعا بولا ما, بولماي ما دەپ ونى دا ويلانۋىمىز كەرەك ەكەن. مىسالى, ەرتىس اۋدانىنداعى بوس تۇرعان ەلەۆاتورعا ينۆەستيتسيا سالىپ, جوندەپ, قايتا ىسكە قوسقان «كاحالونگ-استىق» جشس-گە وزىنە ءبولىنگەن جەرلەردى پايدالانباعانى ءۇشىن 17 ميلليون تەڭگە ايىپپۇل سالىنىپتى. ولاي بولسا, شەتتەن كەلگەن ينۆەستورلاردان ەلىمىزدىڭ زاڭدارىن ورىنداۋلارىن تالاپ ەتكەن دۇرىس.
ءبىز جوبالار جايلى جايدان-جاي جازىپ وتىرعانىمىز جوق. جوبالار جولعا ءتۇسىپ, ەل يگىلىگىن كورسە قۋانامىز. وكىنىشتىسى, ءدال وسىنداي 600-1500 جۇمىس ورىندارىن اشامىز, توننالاپ ءونىم وندىرەمىز دەگەن ءدۇبiرلi جوبالار بۇرىن دا ءساتتى باستالىپ, قالاي, نەمەن اياقتالعانىن كورiپ ءجۇرمiز. ەكىباستۇزدىڭ وزىندەگى 4,5 ملرد تەڭگە قارجى جۇمسالدى دەگەن ءوڭىرلىك وقۋ ورتالىعى 2009 جىلى باستالعان-دى. بiراق, الىپ قۇرىلىس نىسانىنىڭ داۋ-دامايى ءالi جالعاسۋدا. نىسان قازىر قۇلاۋعا شاق تۇر. ءبىز گازەتىمىزدە بۇل نىسان تۋرالى بىرنەشە رەت جازدىق تا. سويتسە, قۇرىلىستى اياقتاۋ ءۇشىن «كاسiپقور» حولدينگiنىڭ ەسەبىنشە, تاعى دا 2,8 ملرد تەڭگە قاجەت ەكەن. ەكiباستۇزداعى ەكىنشى داۋلى كاسiپورىن – «قازاقستان ۆاگون جاساۋ كومپانياسى» جشس. بۇل تۋرالى دا تالاي رەت جازدىق. قازiر اتالمىش كاسiپورىن ساتىلۋعا قويىلعان سياقتى...
فاريدا بىقاي,
«ەگەمەن قازاقستان»
پاۆلودار وبلىسى