دارىگەرلەر نەگە ابىگەر؟

ءبىزدىڭ ايتايىن دەگەنىمىز, ءدارى­گە­رلەردى اتتەستاتسيالاۋ ماسەلەسىن­دە ورىن الىپ وتىرعان كەيبىر تۇسىنىسپەۋشىلىكتەر مەن كەرەعار­لىقتار. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيستر­لى­گى­نىڭ 6.11.2009 جىلعى №661 «دەن­­­ساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا كۆا­­لي­في­كاتسيالىق ەمتيحان وتكىزۋ­دىڭ ءتارتى­بىن بەكىتۋ تۋرالى» بۇي­رىعىنىڭ ەش نەگىزگە سۇيەنبەي قاراپايىم دارىگەردەن پالەنباي (ماماندىعىنا قاراي 5-10) عىلى­مي ماقالالار جازۋدى تا­لاپ ەتۋ, ولار سول بۇيرىقتىڭ تالاپ­تا­رىنا ساي رەسپۋبليكالىق جۋرنالداردا جانە ونىڭ 3-5-ءىن جەكە اۆتور رەتىندە جاريالانۋ كەرەك دەگەن جول­دارى قاتارداعى قارا­پايىم ءدارى­گەرلەرگە كوپتەگەن قيىندىقتار تۋعىزىپ وتىر. «قاتارداعى جاي دارىگەر قا­شان, قالاي وسىنشاما عىلىمي ما­قالا جازادى؟ وعان بارلىق ءدارى­گەردىڭ قابىلەتى, مۇمكىنشىلىگى بار ما؟ ءتىپتى, عى­لىمي زەرتتەۋ ورتالىق­تارىن­دا قىز­مەت ەتىپ جۇرگەن عالىم-ءدارى­گەر­لەردىڭ ءوزى وسىنشاما قاتاڭ تالاپتى ورىنداي الا ما؟ نەگە جاي ءدارى­گەر­لەردىڭ اتتەستاتسياسىن سونشاما كۇردەلەندىرىپ جىبەردى؟ ماق­سات نە؟ مينيسترلىكتە وتىر­عان­دار الگى بۇي­رىقتى دايىن­دا­عاندا نە ويلادى ەكەن؟ كۇن دەمەي, ءتۇن دەمەي, جار قۇلاعى جاستىققا تيمەي ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن قاراپا­يىم قا­تار­داعى اۋىل­دىڭ نەمەسە قالانىڭ دارىگەرلەرىن كەزەكتى اتتەستاتسيا كەزىندە الگى ورىن­دال­ماي­تىن قيال-تالاپتارمەن ءسۇرى­ندىرىپ, ولاردىڭ كۆاليفيكا­تسيا­لىق كاتەگو­ريا­لارىن شەگەرۋدى ماق­سات ەتتى مە ەكەن؟ ءمۇم­كىن, ونسىز دا ماردىم­سىز جالاقى الاتىن ءدارى­گەرلەردىڭ كاتەگوريا ءۇشىن تولەنەتىن قارجى­سى­نان ۇنەمدەگىسى كەلدى مە؟ نەمەسە جۋرنالداردىڭ جۇمىسىن جان­داندى­رىپ, دارەجەسىن, رەداكتسيا­لار­دىڭ «قالتاسىن» تولتىر­ماق بول­دى ما؟ ايتپەسە الگىندەي بۇي­رىق شىعارۋ قا­جەت پە ەدى؟ جا­رايدى, دارىگەر اۋپىرىمدەپ ءجۇرىپ (بىرەۋگە پ ۇلىن بەرىپ, جالىنىپ ءجۇرىپ) بىرنەشە ما­قالا دايىندادى-اق دەلىك. ەندى ونى مەدي­تسينالىق جۋرنالدار­دىڭ رە­داك­تسيا­سىنا جەتكىزسە, ولار ءاپ- ساتتە كال­كۋلياتوردا ەسەپتەپ جىبەرىپ, «مى­نا ما­قالاڭىزعا مۇنشاما, ال مى­نا­عان سونشاما تەڭگە» دەپ دارىگەر­دىڭ قال­تا­سىنان ءار ماقالاعا 15-30 مىڭ تەڭگە (ماقالانىڭ كولەمىنە قاراي) اقشاسىن قاعىپ الادى. جانە ول تاياۋ ارادا جاريالانا قويمايدى, ويتكەنى وندا دا ۇزىن كەزەك. بۇكىل رەسپۋبليكا بويىنشا قانشا دارىگەر بار ەكەنىن ەسەپتەپ كورىڭىز, سولار­دىڭ بار­لى­عى عىلىمي-پراكتيكالىق ماقالا جازسا, كەزەك بولماي قايتسىن. تاعى ءبىر تاڭعالارلىعى, بۇيرىق­تاعى تىزىمگە كىرمەگەن جۋرنالداردا جاريا­لانعان ماقالاڭىز ەسەپكە الىن­­باي­دى, ول بوس اۋرەشىلىك. سون­دىقتان دارىگەر ماقا­لا­سىن جاريا­لايتىن جۋر­نال ىزدەپ سارساڭعا تۇسەدى. شىن­دىققا كەلگەندە, سونداي قيىن­دىق جاي, قا­تارداعى ءار دارىگەرگە قاجەت پە؟ ەندى الگىندەي جولمەن جازىلعان ماقالالاردىڭ ساپاسىنا قاراڭىز. ونىڭ باسىم كوپشىلىگى بۇرىنىراق جا­رىق كورگەن باسقا جۋرنالداردان, عىلىمي توپتامالاردان, ءتىپتى, ءبازبىرى ينتەرنەتتەن كوشىرىلىپ الىنعان شالا دۇنيەلەر. ونداي جولمەن دايىن­دال­عان ماقالالار عىلىمعا, پراكتي­كاعا نە جاڭالىق اكەپ قوسا­دى؟ مۇنداي ماقالالار كىمگە قا­جەت؟ سۇراق كوپ, جاۋاپ جوق. «سۇرىنگەنگە جۇدىرىق» دەگەندەي, قازىردىڭ وزىندە مەن بىلەتىن ءبىراز دارىگەرلەر اتالعان بۇيرىقتىڭ ماقالا جاريالاۋ جونىندەگى تالا­بىن ورىنداي الماي, بۇرىنعى كۆا­ليفيكاتسيالىق كاتەگوريالارىن قور­­عاي الماي, ايلىقتان قاعىلىپ, سا­نا­تىن جوعالتىپ, جاي سەرتيفيكاتپەن ءسۇرىنىپ-قابىنىپ «ولمە جا­نىم, ءول­مە» دەپ ازداعان ايلىعىن قاناعات تۇتىپ, ءارى قاراي ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. ەن­دى قايتسىن, نە امال بار؟ شا­عى­نىپ كىمگە بارادى؟ اقىلعا سالا­يىق­شى, دارىگەردىڭ بىلىكتىلىگىن جۋرنالدا جاريالاعان ماقالا­لارى­مەن باعالاۋ دۇرىس پا ءوزى؟ وسىنداي جاي تەك ءبىزدىڭ ءبىر جامبىل وبلىسىندا ەمەس, رەسپۋب­لي­كامىزدىڭ بارلىق وڭىرىندەگى بارشا دارىگەرلەردىڭ جۇيكەسىن توز­­­دى­رىپ وتىر. سوندىقتان دا رەسپۋبليكا بويىنشا اتتەس­تا­تسيا­لىق ساناتى بار دارىگەرلەر سانى جىلدان جىلعا تومەندەپ بارادى. سوندىقتان دا ءدا­رى­گەرلەردى اتتەستاتسيالاۋ ماسە­لە­سىن قايتا قاراعان ءجون دەپ سا­ناي­مىز. ولاردى جەرگىلىكتى دەنساۋلىق ساقتاۋ ورگان­دا­رى­نىڭ قۇزىرىنا قاي­تار­عان دۇ­رىس (ەرتە كەزدە سولاي بولدى ەمەس پە؟). جەرگىلىكتى ماما­ن­دار­دىڭ قا­ب­ىلە­تىن, بىلىكتىلىگىن, ءمۇم­كىنشى­لىگىن ولار جاق­سى بىلەدى ەمەس پە؟ نەگە الىس­تاعى قاراپايىم ءدارى­گەر ات­تەس­تا­تسيالىق جۇمىسىن ار­قالاپ, تۋ سوناۋ استاناعا, الما­تى­عا, اۋ­ماقتىق مە­دي­تسينالىق ۋني­ۆەر­سي­تەتتەر مەن اكادەميا­لار­عا بارۋى كەرەك؟ بۇرىنعى اتتەستاتسيالاۋ ءتاجى­ري­بەسى ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا ساق­تالىپ قالدى ەمەس پە؟ مەكتەپ مۇ­عالىمدەرىنىڭ اتتەستاتسياسى وبلىس­تىق ءبىلىم بەرۋ باسقارمالارىندا جۇرگىزىلىپ, ولارعا ەش قيىندىق تۋعىزباي وتىرعانى بارىمىزگە بەلگىلى. ەندەشە, دارىگەرلەرگە نەگە قولدان قيىندىقتار تۋعىزىپ, باسىن اۋىرتىپ ءجۇرمىز؟ مۇرات بەرداليەۆ, قازاقستان مەديتسينا قىزمەت­كەر­لەرى قاۋىمداستىعىنىڭ جامبىل وبلىستىق  فيليالىنىڭ توراعاسى. ساعىندىق وردابەكوۆ, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور.