«تاربيە مەن مۇرات ۇلتتىق بولسا, ءتاربيەسىن الىپ وسكەن قوعامنىڭ مۇددەسى ادامنىڭ رۋحىن ۇلكەن شابىتقا بولەپ, ونىڭ باقىتتى ءومىر سۇرۋىنە نەگىز قالايدى», دەگەن ەدى ءبىر كەزدەرى تۇركولوگ عالىم, جازۋشى, فرانتس كافكا سىيلىعىنىڭ يەگەرى, مارقۇم نەمات كەلىمبەتوۆ. ازاماتتىڭ بۇل ءسوزىن قازىر وزىنە قاراتا ايتۋعا بولادى. رۋحى مىقتى, ۇلتشىل جان ءومىر مەن ءولىم بەتتەسكەندە جەڭىپ شىعىپ, ارتىنا ولمەس مۇرا قالدىردى. ونىڭ كەيىنگى جىلدارى جازعان « ۇلىما حات» ەسسەسى ساقتار مەن عۇندار داۋىرىنەن باستاپ, قازاق حاندىعى قۇرىلعان كەزەڭگە دەيىنگى رۋحاني-تاريحي, ادەبي بايلانىستاردى بايانداي وتىرىپ, مەيىرىمدىلىك, دوستىق, قاناعات-ىنساپ سياقتى قاسيەتتەرمەن بىرگە, كۇنشىلدىك, اشكوزدىك سەكىلدى جاعىمسىز ءمىنەز-ق ۇلىقتار تۋرالى وي تولعاي كەلىپ, ونىڭ زالالى مەن زيانىن تايعا تاڭبا باسقانداي كورسەتىپ بەردى. جازۋشىنىڭ وقىرماندارىن سەلت ەتكىزگەن تاعى ءبىر شىعارماسى «كۇنشىلدىك» دەۋگە بولادى. ادام ساناسى, ويى, قۇلقى پسيحولوگيالىق وزگەرىستەرگە ۇشىراعاندا قانداي بولاتىنىن, ونىڭ كەسىر-كەساپاتى توڭىرەگىن ويران-بوتقا ەتەتىنىن, ادامدىقتى ارتقا تاستاپ, زالىمدىقتىڭ جەتەگىندە كەتەتىنىن, ىزەت-يناباتتان ايىرىلىپ, تەك قانا ءوز بولمىسىن كۇيتتەيتىنىن يىرىمدەي ءۇيىرىپ جازعانى بار. مۇنداي تاقىرىپ بۇرىن-سوڭدى قازاق ادەبيەتىندە بولماعان ەدى. قالامگەردىڭ «ءۇمىت ۇزگىم كەلمەيدى» حيكايات-مونولوگى تەاتردا قويىلىپ, كورەرمەندەردىڭ كوزايىمىنا اينالعانى جانە بار. سول مۇرالارى ءبۇگىندە ەل يگىلىگىنە جاراپ, ءوزىمىز عانا ەمەس, وزگە جۇرتتار تانىپ, جوعارى باعالاپ جاتىر. سونىڭ ءبىر ايعاعى, ەلورداداعى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا نەمات كەلىمبەتوۆكە كورسەتىلگەن قۇرمەت, ايتۋلى شارا ەدى.
قىتاي مەن ورتالىق ازيا ەلدەرى دوستىق قاۋىمداستىعى جانە «قىتاي سۋرەتشىلەرىنىڭ بەيبىتشىلىك جولى» قوزعالىسىن ۇيىمداستىرۋ كوميتەتى قازاق ەلى مەن قىتاي اراسىنداعى مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستى دامىتۋعا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن وتكەن جىلى ومىردەن وزعان عالىم, جازۋشى نەمات كەلىمبەتوۆتى «بەيبىتشىلىك جولىنداعى گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىق» كۋبوگى جانە قۇرمەت ديپلومىمەن ماراپاتتاعان. ءبىر اتاپ وتەرلىگى, بۇل قاۋىمداستىقتىڭ سىرت جۇرتقا ءوز تاراپىنان بەرىپ وتىرعان تۇڭعىش سىيلىعى ەكەن. وتكەن جىلى قارىمدى قالامگەردىڭ, ءبىلىمدى عالىمنىڭ «ءۇمىت ۇزگىم كەلمەيدى» اتتى كىتابى قىتاي تىلىندە جارىق كورىپ, وقىرماندار تاراپىنان جوعارى باعاسىن العان. ءسوز اراسىندا ايتا كەتەر بولساق, ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن اراداعى دوستىق قاۋىمداستىعى 2007 جىلى قۇرىلعان. ونىڭ توراعاسى چجان دەگۋان ءبىر كەزدەرى قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستانداعى, رەسەيدەگى ەلشىسى بولىپتى. قاۋىمداستىق قىتاي مەن قازاقستان اراسىنداعى مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستاردىڭ بەرىك بولۋىنا ولشەۋسىز ۇلەس قوسىپ كەلەدى.
«بەيبىتشىلىك جولىنداعى گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىق» كۋبوگى جانە قۇرمەت ديپلومىن تاپسىرۋ راسىمىندەگى العاشقى ءسوزدى پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى قۋانىش سۇلتانوۆ الىپ, بۇل شارا ەكى مەملەكەت اراسىنداعى دوستىق پەن ءتۇسىنىستىكتىڭ, رۋحاني سىيلاستىقتىڭ ادەمى كورىنىسى ەكەنىن ايتا كەلىپ, قىتاي مەن ورتالىق ازيا ەلدەرى دوستىق قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى چجان دەگۋان مىرزا تۋرالى كەڭىنەن توقتالدى. ول قازاق ەلى تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعان تۇستا وتانىمىزعا كەلگەن تۇڭعىش ەلشى ەكەن. ەكى ەل اراسىنداعى دوستىققا چجان دەگۋان ەرەكشە ادال ەڭبەك ەتتى. تاۋەلسىزدىكتىڭ نىعايىپ, مەملەكەتىمىزدىڭ تانىلۋىنا ۇلكەن ۇلەس قوستى, ەلشىلىك قىزمەتى اياقتالعاننان كەيىن دە قازاق ەلىنە دەگەن ءىلتيپاتىنا قىلاۋ تۇسىرمەي كەلە جاتىر. بۇگىنگى مىنا كەزدەسۋ سونىڭ ءبىر كەپىلى, دەدى. سەناتور بۇدان كەيىن نەمات كەلىمبەتوۆتىڭ «ءۇمىت ۇزگىم كەلمەيدى» دەگەن كىتابى قىتاي تىلىندە شىعىپ, تۇساۋكەسەر ءراسىمى ۇيىمداستىرىلعاندا ءوزىنىڭ قاتىسقانىن, جۇرتشىلىقتىڭ جىلى قابىلداعانىن جەتكىزدى.
پرەزيدەنتتىك مادەنيەت ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, كورنەكتى قوعام قايراتكەرى, ايتۋلى عالىم مىرزاتاي جولداسبەكوۆ نەمات كەلىمبەتوۆ قازاق ادەبيەتىندە كونە ءداۋىردى زەرتتەگەن عالىمداردىڭ ساناۋلىسى ەكەنىن, وزدەرىنىڭ ورتاق تاقىرىپتا جۇمىس جاساعانىن, بارلىق وي-ماقساتتارى ۇلتتىڭ وتكەنىن تەرەڭ زەردەلەپ, كەيىنگى ۇرپاققا جەتكىزۋ بولعانىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق ول پەكين قالاسىنداعى «ۇلتتار باسپاسى» قازاق رۋحانياتىنا قاجەت دۇنيەلەردى ۇزبەي شىعارىپ كەلە جاتقانىن, ءوزىنىڭ «اسىل ارنالار» اتتى زەرتتەۋىن 1986 جىلى باسىپ شىعارعانىن تىلگە تيەك ەتە كەلىپ, نەمات كەلىمبەتوۆتىڭ اتاۋلى سىيلىققا يە بولىپ وتىرعان مىنا دۇنيەسىن جوعارى باعالاپ, تۋىندىنىڭ ەلەكتروندىق نۇسقاسىن قازاق-قىتاي تىلىندە تەڭ جاريالاۋى ەكى ەلدىڭ دوستىق قارىم-قاتىناسىنىڭ ايقىن كورىنىسى ەكەنىن العا تارتتى.
قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى ءسابيت ورازباەۆ جازۋشىنىڭ ءوزى كەتكەننەن كەيىن باستالعان ەكىنشى ومىرىندەگى بۇل ەلەۋلى وقيعا ەكەنىن ايتىپ, ادام بولىپ ومىرگە كەلگەن سوڭ, ادام بولىپ قالۋ جونىندە زور تەبىرەنىسپەن قالام تارتقان جازۋشىنىڭ شىعارماسىندا شەكارا بولمايتىنىن وسىدان كورە الاتىنىمىزعا دالەل-دايەكتەر كەلتىردى. نەماتتىڭ رۋحى مىقتى, ءومىرگە قۇشتار ازامات ەكەنىنە جۇگىنگەن سابەڭ ءبىر كەزدەرى «ءۇمىت ۇزگىم كەلمەيدى» دەگەن دۇنيەسىن دراماعا اينالدىرىپ, ساحناعا شىعارۋ جايىن ۇسىنعاندا ونىڭ كەلىسپەگەنىن, ال شىڭعىس ايتماتوۆ تۋىندىلارى كينودا دا, تەاتردا دا جولى بولىپ جاتقانىن ايتقاندا, ايتماتوۆ ادامزاتتىڭ ازاماتى عوي دەپ كىشىلىك تانىتقانىن, كەيىن وسى شىعارما الماتىداعى مۇحتار اۋەزوۆ تەاترىندا قويىلعاندا قاتتى تولقىعانىن بايان ەتتى.
ءوز كەزەگىندە قىتاي مەن ورتالىق ازيا ەلدەرى دوستىق قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى چجان دەگۋان مىنانداي جىلى جۇزدەسۋدىڭ وزىنە جاقسى اسەر ەتكەنىن ايتا كەلە, قازاق ەلى تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىنگى جەردە ەكىنشى بولىپ وتانىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى تانىعانىن, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا تۇركيا ەلشىسىنەن كەيىنگى ەكىنشى ەلشى بوپ ءوزىنىڭ سەنىم حات تاپسىرعانىن تىلگە تيەك ەتتى. سونىمەن قاتار, جاقسى شىعارما ەلدەر اراسىنداعى ءمادەني بايلانىسقا التىن كوپىر بولاتىنىنا نەمات كەلىمبەتوۆتىڭ تۋىندىلارى مىسال ەكەنىنە توقتالعان ول ەكى مەملەكەتتىڭ ورتاسىنداعى دوستىقتى نىعايتۋ ماقساتىندا ءوزىنىڭ 20 جىلعا تاياۋ ۋاقىتتان بەرى ىركىلىسسىز جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقانىن, قاۋىمداستىقتىڭ نەگىزگى ماقساتى قارىم-قاتىناستى رۋحاني جاعىنان نىعايتا بەرۋ ەكەنىن ايتىپ, كۋبوك پەن قۇرمەتتى ديپلومدى جازۋشىنىڭ ۇلى, اكە اماناتىنا ادالدىق تانىتىپ جۇرگەن قايرات كەلىمبەتوۆكە تاپسىردى.
«ەگەمەن قازاقستان» رەسپۋبليكالىق گازەتى» اق پرەزيدەنتى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ قالام ۇستاعان ادامنىڭ الدىندا ەكى مۇرات تۇراتىنىن, ونىڭ ءبىرىنشىسى ءوز حالقىن رۋحاني قۇندىلىقپەن قامتۋ بولسا, ەكىنشىسى سول حالقىن الەمگە تانىتۋ ەكەنىن ايتىپ, اسىرەسە ەكىنشىسىنىڭ قيىنداۋ سوعىپ جاتاتىنىنا, ونداي باقىتقا يە بولۋ ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ ماڭدايىنا جازىلا بەرمەيتىنىنە توقتالا كەلە, نەمات كەلىمبەتوۆتىڭ «ءۇمىت ۇزگىم كەلمەيدى» دەگەن شىعارماسىنىڭ مەملەكەتتىگىنىڭ بەس مىڭ جىلدىق تاريحى بار, 1,5 ميلليارد حالىق مەكەن ەتىپ جاتقان مەملەكەتتە جارىق كورۋى ۇلكەن ابىرويلى ءىس ەكەنىن تىلگە تيەك ەتىپ, جازۋشىنىڭ باستالعان ەكىنشى ءومىرى ۇزاق بولاتىنىنا سەنەمىز, دەپ ءسوز اياعىن ءتۇيدى.
سونىمەن, نەمات كەلىمبەتوۆتىڭ ەكىنشى ءومىرىنىڭ جالعاسى بولىپ, ءوز ەلىمىزدە عانا ەمەس, وزگە مەملەكەتتەردە جاريالانىپ, جۇرتشىلىقتىڭ كوڭىلىن باۋراعان شىعارمالارىنا بەرىلگەن باعاعا ارنالعان ءىس-شاراعا ەلىمىزدىڭ رۋحانيات سالاسىنىڭ قايراتكەرلەرى, عالىمدار مەن جازۋشىلار, قالامگەردىڭ شىعارماسىن ءسۇيىپ وقيتىن وقىرماندار, قىتاي ەلىنەن كەلگەن سۋرەتشىلەر, مارتەبەلى مەيماندار قاتىستى.
سۇلەيمەن مامەت, سۋرەتتەردى تۇسىرگەن ورىنباي بالمۇرات.