ولار مەكتەپ قابىرعاسىنان جاڭادان شىققان 18-20 جاستاعى ورىمدەي جاستار ەدى. جوعارى وقۋ ورنىنا ءتۇسىپ, مامان اتانساق, ەلىمىزگە قىزمەت ەتسەك دەپ ارماندايتىن. الايدا, 1979-1989 جىلدارى ارالىعىندا قازاق جەرىنەن اۋعانستانعا سوعىسقا اتتانعان 22 مىڭعا جۋىق ازاماتتىڭ كوبىنىڭ اسىل ارمانىن سوعىس كۇل-تالقان ەتتى. ۋىزداي جاستار قولدارىنا قالام الىپ, ءبىلىم ىزدەۋدىڭ ورنىنا مىلتىق الىپ, مايدانعا اتتاندى. سولاردىڭ قاتارىندا باقىتحان جازىقباەۆ تا رەسەي, ۋكراينا, بەلارۋس ەلدەرىنىڭ جاستارىنان جاساقتالعان 345 گۆارديالىق اۋە دەسانتى اسكەري بولىمىنە كەلىپ ءتۇستى. ونىڭ كەشەگى قامسىز بوزبالا ءومىرى جان الىپ, جان بەرىسكەن مايدانعا ۇلاستى. ءومىر مەن ءولىم بەتپە-بەت كەلگەن وسى سوعىستا ول جۇزدەگەن مايدانداس دوستارىنان ايىرىلدى. ون جىلعا سوزىلعان اۋعان سوعىسىندا كەڭەس وداعى بويىنشا 14 مىڭنان استام ادام قازا تاپتى, ال قازاقستاننان اتتانعان 22 مىڭ بوزداقتىڭ مىڭعا جۋىعى ورالمادى, 21 ادام حابارسىز كەتتى, مىڭعا جۋىعى سوعىستا العان جاراقاتتارىنىڭ اسەرىنەن دۇنيەدەن ءوتتى. اتا-انا ءۇشىن ورىمدەي بالاسىنىڭ تەمىر تابىتپەن ورالعانىن كورۋدەن وتكەن قاسىرەت بار ما؟ قايعىسى مەن قۋانىشى ورتاق مايدانداس دوستارىنان ايىرىلعان سول كۇندەردى ەسكە السا, باقىتحان وسى كۇنگە دەيىن جۇرەگى قان جىلايدى. الايدا, تۋرا سول كەزەڭدە باقىتحان دا, ونىڭ مايدانداس قۇرداستارى دا وعان باعا بەرەتىن ساراپشى دا ساياساتشى دا ەمەس ەدى, ولار تەك بۇيرىققا باعىناتىن جاۋىنگەرلەر بولاتىن. بۇل سوعىستىڭ ءمان-ماڭىزى جايلى ەلباسىمىز ن. نازارباەۆتىڭ «اۋعان سوعىسىندا قىرۋار قارجى شىعىندادىق, مىڭداعان ءومىر قيىلدى, ءبارىبىر كەڭەس اسكەرىنە بۇل ەلدى تاستاپ شىعۋعا تۋرا كەلدى. حالىق ءۇشىن بۇدان اسقان قاسىرەت بار ما؟» – دەگەن ءسوزى تاريحتىڭ ايتىلماعان اقتاڭداعىنىڭ كومەسكى تۇستارىن ايقىنداي تۇسەدى. سوعىس ونەرىنەن حابارسىز بوزبالا سۇراپىل كۇندەردى باستان كەشە ءجۇرىپ شىڭدالدى, ەرتە ەسەيدى. اۋىرتپالىققا تولى كۇندەر ونى ۇستامدىلىققا, ادامي قاسيەتتەردى جوعارى قويۋعا, ء«بىرى ءبارى ءۇشىن, ءبارى ءبىرى ءۇشىن» دەيتىن ىنتىماقشىلدىققا ۇيرەتتى. ۇمىتىلماس قاسىرەتتى ءىزىن قالدىرعان سوعىس ءبىتىپ, ەڭبەككە ارالاسقان سوڭ دا وسى قاسيەتتەر, سول مىنەز وعان بۇلجىماس باعدارىنداي بولدى. سوعىستان امان ورالىپ, تاۋەلسىز ەلدىڭ بولاشاعى ءۇشىن ەل ءومىرىنىڭ سان سالاسىندا جان اياماي ەڭبەك ەتىپ جاتقان 10 مىڭعا جۋىق ارداگەردىڭ قاتارىندا باقىتحان جازىقباەۆ تا بار. ول بۇگىندە KEGOC كومپانياسىنىڭ وندىرىستىك اكتيۆتەردى باسقارۋ جونىندەگى باسقارۋشى ديرەكتورى, ەلىمىزدىڭ قۇرمەتتى ەنەرگەتيگى. ول وسى بيىگىنە كۇلكىسىز كۇندەر مەن ۇيقىسىز تۇندەرگە تولى ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا جەتتى. تاعدىر الدىمەن 18-20 جاستاعى جالىنداپ تۇرعان جىگىتكە الاپات مايداندى ءوز كوزىمەن كورۋگە جازسا, ەلگە ورالىپ شار بولاتتاي شىڭدالعان شاعىندا ەنەرگەتيكا سالاسىمەن بىتە قايناسىپ, اتالمىش سالانىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرۋگە جول اشتى. ءسويتىپ, بالا كەزىنەن العان بەتىنەن تايمايتىن تاباندى باقىتحان ءوندىرىستى تومەنگى ساتىدان باستاپ مەڭگەردى, مايتالمان مامان اتاندى, ءىستىڭ قىر-سىرىن بىلەتىن ءبىلىمدى باسقارۋشى دەڭگەيىنە كوتەرىلگەن بىلىكتى ەنەرگەتيككە اينالدى. ونىڭ اۋەلگى ماماندىعى – ەكونوميست. الماتىداعى حالىق شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىن ءتامامدادى. KEGOC كومپانياسىنا اۋديت ءبولىمىنىڭ باسشىسى بولىپ ورنالاسقان ول ءبىر جىلعا جۋىق تاجىريبە جيناقتاعان سوڭ «سولتۇستىك جۇيەارالىق ەلەكتر تورابى» فيليالى ديرەكتورىنىڭ ەكونوميكالىق ماسەلەلەرى جونىندەگى ورىنباسارى مىندەتىن اتقارادى. كەيىن «اقتوبە جۇيەارالىق ەلەكتر تورابىنىڭ» ديرەكتورى بولدى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا ەلىمىزدىڭ ەنەرگەتيكا سالاسىندا ەڭ اۋقىمدى ءبىرىنشى جاڭعىرتۋ كەزەڭى ىسكە اسىرىلدى. بۇل 2002-2014 جىلدار ارالىعى بولاتىن. وسىنىڭ اياسىندا قوسالقى ستانسالاردى, ديسپەچەرلىك جانە باقىلاۋ جۇيەلەرىن جاڭعىرتۋ ارقىلى جابدىقتاۋدىڭ سەنىمدىلىگى مەن ساپاسى جاقسارتىلدى, ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ كوتەرمە ساۋدا نارىعىنىڭ تۇراقتى جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن مۇمكىندىكتەر تۋعىزۋ ارقىلى باسەكەلەستىكتى ارتتىردى جانە پايدالانۋ شىعىندارى ازايتىلدى. ەڭ باستىسى, KEGOC اق كورسەتەتىن قىزمەتتەر كولەمى كەڭەيتىلدى. بىلاي الىپ قاراعاندا, قىرۋار شارۋا اتقارىلدى. وسىلايشا, باقىتحان جازىقبا- ەۆتىڭ ءومىرى ەنەرگەتيكا سالاسىمەن بىتە قايناسىپ كەتتى. جالپى, ەنەرگەتيكاعا وعان شىنداپ بەرىلگەن, بۇل سالانى بۇگە-شىگەسىنە دەيىن جەتىك مەڭگەرگەن ادام عانا كەلەدى. سەبەبى, قازاقستان بويىنشا جەلىلەردىڭ بويىنان ەلەكتر قۋاتىنىڭ ۇزدىكسىز اينالىپ تۇرۋى – ادامنىڭ تىرلىگىنە ءنار بەرەتىن اعزاسىنداعى قان اينالىمەن پارا-پار. ءار شاڭىراقتا جاناتىن جارىقتان باستاپ, الىپ كاسىپورىندار مەن ءوندىرىس وشاقتارىنا جارىق جەتكىزۋدى الساق, مۇنىڭ بارلىعىنىڭ ارتىندا مىڭداعان ادامداردىڭ, جۇزدەگەن ەنەرگەتيكتەردىڭ ەڭبەگى تۇر. بۇل ورايدا, ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋى- نا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ وتىرعان KEGOC كومپانياسىنداعى وراسان جۇمىستىڭ بەلگىلى ءبىر بولىگىن ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز اتقارىپ وتىرعانىن ايتا كەتكەن ءجون. باقىتحان مەدەعالي ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدەگى ەنەرگەتيكا سالاسىنىڭ باستى وپەراتورى سانالاتىن KEGOC ۇلتتىق كومپانياسىنا قازاقستاننىڭ ەڭ مىقتى دەگەن, سايدىڭ تاسىنداي ىرىكتەلگەن ەنەرگەتيكتەرى جيناقتالعان. KEGOC كومپانياسى ەلەكتر قۋاتىن ءوندىرۋ-تۇتىنۋدى ديسپەچەرلەندىرۋ مەن تەڭگەرىمدەۋدى, سونداي-اق, كورشى رەسەي, وزبەكستان, قىرعىزستان سەكىلدى ەلدەردىڭ ەنەرگيا جۇيەلەرىمەن پاراللەل جۇمىستى قامتاماسىز ەتەدى. بىلايشا ايتقاندا, جىلىنا 365 كۇن جانە تاۋلىگىنە 24 ساعات بويى تۇتاس مەملەكەت اۋماعىنداعى ەنەرگيا اعىندارىن باسقارادى. بۇل ماقساتتا كومپانيا ۇزىندىعى شامامەن 25 مىڭ شاقىرىمعا سوزىلعان جوعارى ءۆولتتى ەلەكتر جەتكىزۋ جەلىلەرى مەن 78 قوسالقى ستانسادان تۇراتىن ۇلتتىق ەلەكتر تورابىن باسقارىپ, جەلىلىك پەرسونالدار قىس-جاز دەمەي تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ مەن جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەدى. KEGOC-تىڭ مىندەتى – جەلىنىڭ ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەپ تۇرۋىن قامتاماسىز ەتۋ جانە ونىڭ مەملەكەت مۇددەسى ءۇشىن وزىق دەڭگەيدە دامۋىنا ىقپال ەتۋ. باقىتحان مەدەعالي ۇلى ءوز جۇمىسىنا بۇكىل بولمىسىمەن بەرىلگەن. ول قاي كەزدە بولسىن وزىنە سەنىپ تاپسىرىلعان ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكتى تەرەڭ سەزىنىپ, ىسىنە ادال بولۋدان تانعان ەمەس. ول بۇل سالاداعى كومانديرلەردىڭ ءبىرى بولسا دا ەڭبەكتە قاتارداعى جاۋىنگەردەي سەرگەك ەكەنى بايقالادى. ونىڭ ۇستىنە بيىل KEGOC ءۇشىن مەرەيلى جىل. 20 جىل دەگەن از ۋاقىت ەمەس. وسى ۋاقىت ارالىعىندا KEGOC نارىقتاعى ءوز ورنىن الدى. KEGOC كوپتەگەن ينۆەستيتسيالىق باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋدا مىقتى تاجىريبە جيناقتاعان كومپانيا. ماسەلەن, قازىرگى كەزدە جۇزەگە اسىرىپ جاتقان «سولتۇستىك – شىعىس – وڭتۇستىك» جوباسىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى 500 كۆ «ەكىباستۇز – ءشۇلبى گەس (سەمەي) – وسكەمەن» جوعارى ۆولتتىق جەلىلەرىن ء(اج) سالدى. ونى مەرزىمىنەن بۇرىن اياقتاپ, ەنەرگەتيكتەردىڭ اتىنان ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىق مەرەيتويىنا جاساعان سىيى رەتىندە كومپانيا باسشىسى باقىتجان قاجيەۆ ەلباسىنا ارنايى بايانداپ, ىسكە قوسقان بولاتىن. ەندىگى مەجە – اتالمىش جوبانىڭ ەكىنشى كەزەڭى – 500 كۆ ء«شۇلبى گەس (سەمەي) – اقتوعاي – تالدىقورعان – الما» ءاج سالۋدى اياقتاۋ. بولجامدى مەرزىمى – 2018 جىل. اۋقىمدى ىستەر اتقارىلۋدا. بۇگىنگى تاڭدا KEGOC-تىڭ بالانسىنداعى قوسالقى ستانسالاردىڭ شامامەن 80 پايىزى جاڭارتىلعان. بۇل دەرەكتەردى ءبىز باقىتحان جازىقباەۆپەن اڭگىمە-دۇكەن بارىسىندا ەستىپ بىلدىك. بايقاعانىم, ول ءوز ءىسىن بۇگە-شىگەسىنە دەيىن جەتىك بىلەدى. قاعازعا ۇڭىلمەستەن دەرەكتەردى ساپتا تۇرعان سولداتتاي ساقىلداتىپ وتىر. ونىڭ جيناقى كەلبەتى مەن مىقپەن شەگەلەنگەندەي ءار سوزىنە قاراپ, مايدان شەبىندە جۇرگەن جاۋىنگەردى كورگەندەي بولدىم. تەك بۇل جولى ول سوعىس وتىندە ەمەس, ماڭگىلىك ەل – تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسىن كوتەرىپ, داۋلەتىن ارتتىرۋشى ساردارلار قاتارىندا. ول – ەڭبەك اتتى بىتپەيتىن مايداننىڭ جاۋىنگەرى.
ءمولدىر دۇيسەكينا