تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ تاريحىندا تاعى ءبىر اسۋدان وتتىك. تاعى دا ءبىر رەت جالپىحالىقتىق سايلاۋدا جاسىرىن داۋىس بەرۋ ارقىلى ەلىمىزدەگى ەڭ ۇلكەن لاۋازىمنىڭ يەسىن انىقتادىق. بارلىق اسۋلار مەن وتكەلدەر سياقتى بۇل سايلاۋ دا ءوزىنىڭ ارتىنا ساباق بولار ۇلاعاتتار تاستاپ كەتتى. سونىڭ ءبىرى – پرەزيدەنتتىككە كانديدات بولىپ تىركەلەتىن ۇمىتكەرلەرگە دە تابالدىرىقتىڭ قاجەتتىلىگىن تانىتتى.
اتا زاڭىمىزدىڭ 41-بابىنا سايكەس, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى بولىپ قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا تۋعان, 40 جاستان كىشى ەمەس, ەلىمىزدە كەم دەگەندە 15 جىل تۇرعان كەز كەلگەن ازامات سايلانا الادى. ولارعا قويىلاتىن تاعى ءبىر تالاپ – مەملەكەتتىك ءتىلدى ەركىن مەڭگەرگەن بولۋى قاجەت. وسىلارعا سايكەس بولعان كەز كەلگەن ازامات ساياسي پارتيالار مەن قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ ۇسىنۋىمەن دە, ءوزىن ءوزى ۇسىنىپ تا پرەزيدەنتتىككە كانديدات بولىپ تىركەلە بەرەدى. بيىل وسى قۇقىن پايدالانىپ, تالايلار تىركەلىپ, ولاردىڭ بارلىق سانى 22 ادامعا جەتتى. ونىڭ ىشىندە ءۇي شارۋاسىنداعى ايەل دە, جۇمىسسىز ءجۇرگەن ازاماتتار دا بولدى. ءارينە, ولاردىڭ كوبى پرەزيدەنت بولىپ, ەل باسقارايىن دەگەن جوق شىعار, قانداي دا ءبىر سەبەپتەرمەن كورىنىپ قالۋعا تىرىسقاندار ەكەنى انىق. سونىڭ ىشىندە پرەزيدەنتتىككە كانديداتتاردىڭ سايلاۋالدى ۇگىتتەرىنە بولىنەتىن 6 ملن.-نان ارتىق قاراجاتتان دا يەگى قىشىعاندار بولماي قالعان جوق سياقتى.
باسقادا جۇمىسىمىز جوق, قازاق حالقى ەجەلدەن بيىك ورىندا وتىرعان ادامدى عانا ەمەس, بيىك ورىننىڭ ءوزىن دە سىيلاعان. ونىڭ قادىرى مەن قاسيەتىن جوعارى باعالاپ, ەشقاشان اياقاستى ەتپەگەن. حالقىمىزدىڭ قالىپتاسقان مەنتاليتەتى وسى. سوندىقتان دا, كوپ ادامدار, ۇلاعاتتى اقساقالدارىمىز پرەزيدەنتتىككە ۇمىتكەرلىكتىڭ ويىنشىققا اينالعانداي بولعانىنا نارازىلىقتارىن ءبىلدىرىپ جاتتى. سونىڭ ىشىندە حالقىمىزدىڭ ارداقتى ۇلدارىنىڭ ءبىرى, اتاقتى كومپوزيتور, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى ەركەعالي راحماديەۆ «ارزاندامايىقشى, اعايىن» دەگەن ماقالا دا جازدى («ەق», 25.02.2011 ج.).
ءسوز جوق, قازاقستان – دەموكراتيا قۇندىلىقتارىن جوعارى باعالايتىن زايىرلى مەملەكەت. بارلىق ادام تەڭ قۇقىلى, ءبارى دە پرەزيدەنت بولۋعا ۇمتىلماق قاقىسى بار. ەشكىمنىڭ وسى قۇقىن شەكتەۋگە بولمايدى. ەندەشە, «اربانى دا سىندىرماي, وگىزدى دە ولتىرمەي» وسىنداي تىعىرىقتان شىعىپ, پرەزيدەنتتىككە تەك لايىقتى ۇمىتكەرلەردىڭ ءوتىنىشىن عانا قالاي قابىلداۋعا بولادى؟
ول ءۇشىن كونستيتۋتسياعا ەشكىمنىڭ قۇقىعىن شەكتەمەيتىن, تەك ەجەلدەن ەكشەۋىش قۇرالى بولىپ كەلە جاتقان تابالدىرىق تۋرالى وزگەرىس ەنگىزۋ قاجەت. قازاقتا «تابالدىرىقتان اتتادى» دەگەن ءسوز بار. بۇل ادامنىڭ جاڭا ساپاعا كوشىپ, جاڭا ورتاعا ءوتكەنىنىڭ بەلگىسى. سول سياقتى ۇمىتكەر بولۋ ءۇشىن دە شاعىن تابالدىرىقتان اتتاۋ كەرەك.
ال بۇل جەردەگى تابالدىرىق دەپ وتىرعانىمىز 30 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش (اەك). (قازىرگى باعامى 45 مىڭ تەڭگەدەن ارتىق). وسىنشا سومانى ۇمىتكەرلىككە تىركەلگىسى كەلگەن ازامات ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ ەسەپ-شوتىنا اۋدارىپ, تۇبىرتەگىن ءوتىنىشىنە قوسا تىركەپ, ۇسىنۋى قاجەت. ەگەر مۇنداي تۇبىرتەك بولماسا, ءوتىنىش قابىلدانباسىن. ال ونىڭ اتاۋىن «كەپىلدىك جارنا» دەسە دە بولادى.
«ە, ادامنىڭ پرەزيدەنتتىككە كانديدات بولۋ قۇقىن شەكتەۋ وسى ەمەي نەمەنە» دەپ ايتۋعا اسىقپاڭىز. بۇل قاراجات ۇمىتكەردىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرۋ ءدارەجەسىن انىقتايتىن كوميسسياسىنىڭ وتىرىسىنان كەيىن ۇمىتكەر سىناقتان وتسە دە, وتە الماسا دا ونىڭ ەسەپ-شوتىنا قايتارىلسىن. ال ەگەر سىناققا كەلمەي قالسا, وندا قاراجاتى مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە ءتۇسىم رەتىندە اۋدارىلسىن. كونستيتۋتسياعا ەنگىزىلەتىن ءوزگەرىس وسى نورمانى قامتۋى كەرەك.
سوندا بۇل قاراجات, بىرىنشىدەن, كەز كەلگەن ادامنىڭ (ونىڭ ىشىندە مۇلدە لايىقسىزداردىڭ) ءوتىنىش بەرە بەرۋىن ەكشەيدى; ەكىنشىدەن, مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرۋ دارەجەسىن بايقايتىن كوميسسيانى ويىنشىق قىلعانداي بولىپ, ونىڭ سىناعىنا كەلمەي قالۋدان كەپىلدىك بەرەدى; ۇشىنشىدەن, قايتادان وزىنە قايتارىلۋ ارقىلى ەشقانداي قارجىلىق سالماق ءتۇسىرىپ, قيىندىق تۋدىرمايدى;
ال, ەندى, كەپىلدىك جارنا نەگە 20 نەمەسە 40 ەمەس, 30 اەك كولەمىندە بولۋى كەرەك دەگەنگە كەلەيىك. ويتكەنى, بۇل قاراجات از دا ەمەس, كوپ تە ەمەس, ءوزىن پرەزيدەنتتىككە ۇمىتكەر بولۋعا لايىقپىن دەپ ساناعان ادامنىڭ قالتاسى كوتەرەتىن سوما.
مىنە, اتا زاڭعا وسى شاعىن وزگەرىس ەنگىزىلسە, پرەزيدەنتتىك تاققا كانديدات بولۋ دا ويلاندىراتىن ورىن ەكەنىن اركىم بىلە جۇرەر ەدى.
جاقسىباي سامرات.