ەلباسىمىزدىڭ «بولاشاققا باعدار: رحاني جاڭعىرتۋ» اتتى باعدارلامالىق ماقالاسى بۇكىل بايتاعىمىزعا جان-جاقتى تالقىلانىپ, نەبىر ويلار قوزعالىپ, پاراساتتى پىكىرلەر ءبىلدىرىلىپ جاتىر.
ءتىپتى دۇنيەجۇزىلىك دەڭگەيدە دە بۇل قاسيەتى قات-قابات قۇجات ۇلتتىق جاڭعىرۋدىڭ ۇلگىسى, قازاقستانعا عانا ءتان وزىندىك جولدىڭ ونەگەسى رەتىندە جوعارى باعالانا باستادى.
جاقىندا عانا ورداباسى تاۋىنىڭ بيىگىندە ءبىرشاما ۋاقىت وي كەشىپ ءجۇرۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. وبلىسقا كەلگەلى كوكەيىمىزدە ەدى. ورداباسى باعزىدان-اق بىرلىك بيىگى اتانعان. ساق, تۇركى داۋىرلەرىنىڭ بەدەرلەرى بادىزدەلىپ قالعان. وكىنىشكە قاراي, قورعاندار قيراتىلىپ, قورىمدار تونالعان. باسقىنشىلار بۇلدىرگەن. وتارشىلدار ويرانداعان. بالكىم, ءبىرتالاي «التىن ادامدارىمىز» قاراۋلاردىڭ قانجىعاسىندا كەتە باردى.
بۇل تاۋدا اقتابان شۇبىرىندىنىڭ ءۇشىنشى جىلىندا, 1726 جىلعى ساۋىردە ءۇش داناگويىمىز تولە ءبيدىڭ, قازىبەك ءبيدىڭ, ايتەكە ءبيدىڭ ارەكەتتەرى ارقاسىندا بىرلىك جيىنى ءوتىپ, ازاتتىق جولىنداعى رۋح تۋى كوتەرىلىپ, الاش بوستاندىعى اتتانىس باستالعان.
تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ وسى ورداباسىدا,, تاۋەلسىزدىكتىڭ ءۇشىنشى جىلىندا, كوك جەلەكتى كوكتەمدە ءوز باستاماسىمەن ۇيىمداستىرىلعان ۇلى جيىندا «بەرەكە باسى - بىرلىك» بايانداماسىن جاساعان. تۇتاسۋ تويى اتالعان ءۇش ەلدىڭ پرەزيدەنتتەرى, جيىرماشاقتى مەملەكەتتىڭ دەلەگاتسيالارى, قازاقستاننىڭ بارلىق وبلىستارى مەن قالالارىنان, اۋداندارى مەن اۋىلدارىنان ارمان-اڭسارلارىن ايالاي جەتكەن جۇرت-جيىنتىعى ءجۇز ەلۋ مىڭعا جۋىق ادام قاتىسقان بىرلىك باسقوسۋى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ءتاي-ءتاي باسقان قادامىن نىقتاي تۇسكەن ەدى.
مەملەكەت باسشىسى ورداباسى بيىگىندەگى بايانداماسىندا: «ءبىزدى بۇل كيەلى تورگە ارماندى تىلەك, ەلىم دەگەن پەرزەنتتىك جۇرەك الىپ كەلىپ وتىر. ءبىزدىڭ دە ايلاعانىمىز-بىرلىك. ءبىزدىڭ دە اڭسارىمىز-ەلىمىزدىڭ كوسەگەسىنىڭ كوگەرگەنى, داۋلەتتى دە ساۋلەتتى ءومىر سۇرگەنى. تولە بي, قازىبەك بي, ايتەكە بي زامانىنداعى باستى ماقسات – بۇل قازاقتىڭ بىرلىگى بولسا, بۇگىنگى ماقسات تا ءدال سول. جالعىز-اق ايىرماسى - قاسيەتتى بابالارىمىز باىن قوسىپ بەرگەن قازاق حالقى ەندى بۇكىل قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگىنە ۇيىتقى بولۋعا ءتيىس. بەرەكە باسى-بىرلىك. بىرلىگىمىز بەرىك بولسا, بولاشاعىمىز باياندى بولارى ءسوزسىز», دەگەن بولاتىن.
«بەرەكە باسى – بىرلىك» بايانداماسىندا ەلباسى «ورداباسىعا ورالۋ-وتانشىلدىق رۋحىمىزدىڭ جاڭعىرۋى», دەيدى. بايقاپ قاراساق, كوشباسشىمىز رۋح جاڭعىرۋى حاقىندا وسى ورداباسى دا ءسوز قوزعاپ, وي سالىتتى. بىرلىك بيىگىندەگى, ءوزى تاۋەلسىزدىك تۋىن جەلبىرەتە كوتەرگەن تۋتوبە تۇبىندەگى تەكتى سوزدەر مەن تولعامدى ويلارى كەيىنگى كوپتەگەن كىتاپتارىندا, ماقالالارىندا ۇنەمى ۇيلەسىمدى ۇندەسىپ, جاراسىمدى جالعاسىپ, كەڭەيىپ, تەرەڭدەپ, بيىكتەپ بايىپتالادى.
ورداباسىداعى وراسان زور, ۇلتتىق ۇلى جيىننىڭ جالعاسى رەتىندە ۇلىتاۋدا دا ۇلاعاتتى باسقوسۋ وتكىزگەن پرەزيدەنت تاعى دا ۇلتشىلىك جانە ۇلتارالىق تاتۋلىق, اتا-بابالار امانات ەتكەن ىنتىماق تۋرالى تولعانىپ, رۋح پەن ەلدىك جانە ەرلىك جونىندە تەبىرەندى.
ارادا ون جىل وتكەندە ەلىمىزدە «مادەني مۇرا» مۇراتتارى جۇزەگە اسىرىلا باستادى. مەملەكەت باسشىسى: «مادەنيەت-ۇلت كەلبەتىنىڭ, ونىڭ جانىنىڭ, اقىل-ويى مەن بەكزاتتىعىنىڭ كورىنىسى. وركەنيەتتى حالىق ءوزز تاريحىنىڭ دامۋ بارىسىن, مادەنيەتىنىڭ ىلگەرلەگەنىن, ەلىنىڭ داڭقىن شىعارىپ, اقىل-ويدىڭ, ونەردىڭ الەمدىك جەتىستىكتەرىنىڭ التىن قورىنا زور ۇلەس قوسقان ۇلى ادامدارىن ماقتانىش ەتەدى. ۇلت وسى, مادەنيەتى مەن سالت-داستۇرلەرى ارقىلى تانىلادى», دەدى.
بۇرىنىراقتاعى «ادىلەتتىڭ اق جولى», «عاسىرلار توعىسىندا», «قازاقستان جولى» سياقتى بىرقاتار كىتاپتارىندا نەگىزىنەن ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ ماسەلەلەرى مانىستەلە تۇراب ءبارىبىر ۇلتتىق رۋح پەن نامىس ۇلىقتالادى. «ءومىر وتكەلدەرى» سۇحبات كىتابىندا رۋحاني تەرەڭ تەبىرەنىستەرگە تولى. بىرەر جىل بۇرىنعى ۇلىتاۋدا وتكەن سىر-سۇحباتىندا دا, بىلتىرعى كۇز ايلارىندا جاريالانعان « ۇلى دالا ۇلاعاتتارىندا» دا قازىرگى كۇندەرى قازاق ەلى تۇتاستاي دەرلىك دەن قويىپ, قىزۋ تالقىلاپ جاتقان «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىنىڭ ناعىز نەگىزدەرى تۇنىپ تۇر.
جالپى ايتايىن دەگەنىمىز – ەلباسىمىزدىڭ ەڭبەكتەرىندەگى جاسامپازدىق جالعاستىعىنا, جۇرەك دۇرسىلىندەي جۇيەلىككە قايران قالاسىڭ. «ەل بولۋ ءۇشىن, ەڭ الدىمەنەن, ۇلتتىق رۋح, ۇلتتىق قاسيەتتەردى مەملەكەتتىك ساياسات رەتىندە ۇستانامىز جانە ونى اركەز ماقتان ەتەمىز», دەيدى « ۇلى دالا ۇلاعاتتارى» تۋىندىسىندا.
ەلىم, جەرىم, وتانىم, قازاقستانىم دەپ جان-جۇرەگىمەن شىن ۇعىنىپ,شىنايى سەزىنەتىن, ۇلتىن قاسيەت تۇتاتىن ءاربىر جان «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» تۋىندىسىمەن تىنىستاۋدا دەسەك, اسىرا ايتقاندىق ەمەس. پرەزيدەنتىمىز جىل باسىنداعى حالىققا جولداۋىندا قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىككە, وزىق وتىز ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋعا اپاراتىنىن ايقىندادى. ءۇشىنشى جاڭعىرۋ ۇدەرىستەرىنىڭ ماقساتتارى مەن مىندەتتەرىن كورەگەندىكپەن ناقتىلاعان كوشباسشىمىز ەندى,مىنە, رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ جولداۋىن جاريالاپ, ساۋلەسى بار سانالاردى ءدۇر سىلكىندىرىپ, سەرپىلىس تۋدىرىپ وتىر.
«جاڭعىرۋ اتاۋلى بۇرىڭعىداي تاريحي تاجىريبە مەن ۇلتتىق داستۇرلەرگە شەكەدەن قاراماۋعا ءتيىس. كەرىسىنشە, زامان سىرىنان سۇرىنبەي وتكەن وزىق داستۇرلەردى تابىستى جاڭعىرتۋدىڭ العى شارتتارىنا اينالدىرا ءبىلۋ قاجەت. ەگەر جاڭعىرۋ ۇلتتىق-رۋحاني تامىرىنان ءنار الا الماسا, ول اداسۋعا باستايدى», دەپ جازىلعان ماقالادا.
پرەزيدەنت XXI عاسىرداعى ۇلتتىق سانا تۋرالى تالداماسىنىڭ الدىندا جەر جۇزىندەگى وزگەرىستەرگە, تۇسىنىكتى-تۇسىنىكسىز كۇردەلى قۇبىلىستارعا شول جاسايدى. كۇن ساناپ وزگەرىپ جاتقان ءدۇبىرلى دۇنيەدە سانا-سەزىمىمىز بەن دۇنيەتانىمىمىزعا ابدەن ءسىڭىپ قالعان تاپتاۋرىن قاعيدالاردان ارىلماساق, كوش باسىنداعى ەلدەرمەن تەرەزەمىزدى تەڭەپ, نىق ءتۇيىستىرۋ مۇلدە مۇمكىن ەمەستىگىن ەكشەيدى.
تەكتى جۇرتتاردىڭ تاريحي تامىرلارىنان باستاۋ الاتىن رۋحاني كودى تۋرالى ايتا كەلىپ, ەلباسىمىز: «جاڭا تۇرپاتتى, جاڭعىرۋدىڭ ەڭ باستى شارتى-سول ۇلتتىق كودىڭدى ساقتاي ءبىلۋ.
ونسىز جاڭعىرۋ دەگەنىڭىزدىڭ قۇر جاڭعىرىققا اينالۋى وپ-وڭاي. بىراق, ۇلتتىق كودىمدى ساقتايمىن دەپ بويىنداعى جاقسى جاماننىڭ ءبارىن, ياعني بولاشاققا سەنىمدى نىعايتىپ, العا باستايتىن قاسيەتتەردى دە, كەجەگەسى كۇنى تارتىپ, تۇراتىن, اياقتان شالاتىن ادەتتەردى دە ۇلتتىق سانانىڭ اياسىندا سۇرلەپ قويۋعا بولمايتىنى ايدان انىق»,-دەيدى.
تاۋەلسىزدىك العالى بەرى كوپ جاعدايلاردا ساياساتكەرلەردىڭ زيالىلاردىڭ ارداگەرلەردىڭ اراسىندا يدەولوگيا تۋرالى نەبىر پىكىرلەردىڭ ايتىلىپ تا جازىلىپ تا جۇرگەنى بەلگىلى. «بىزدە يدەولوگيا جاسالمادى», «يدەولوگيامىز ناشار» «يدەولوگيا جوق» دەۋگە دەيىن باراتىندار, بۇرىڭعى قاساڭ قاعيدالاردى قايتالاي «قايعىراتىندار» از ەمەس. مەملەكەت باسشىسى مۇنداي كوزقاراستاردىڭ دا نەگىزسىزدىگىن دالەلدەپ, وتكىر جاۋاپ بەرەدى.
«ۇلت نەمەسە جەكە ادام ناقتى ءبىر مەجەگە بەت تۇزەپ, سوعان ماقساتتى تۇردە ۇمتىلماسا, ەرتەڭ ىسكە اسپاق تۇگىلى, ەلدى قۇردىمعا باستايتىن پوپۋليستىك يدەولوگيالار پايدا بولادى. وكىنىشكە قاراي, تاريحتا تۇتاس ۇلتتاردىڭ ەشقاشان ورىندالمايتىن ەلەس يدەولوگيالارعا شىرمالىپ, اقىرى س تۇبىنە كەتكەنى تۋرالى مىسالدار از ەمەس. وتكەن عاسىردىڭ باستى ءۇش يدەولوگياسى-كوممۋنيزم, فاشيزم جانە ليبەراليزم ءبىزدىڭ كوز الدىمىزدا كۇيرەدى», دەيدى پرەزيدەنتىمىز.
مەملەكەت باسشىسى مەڭزەگەندەي, بۇگىندە راديكالدى يدەولوگيالار عاسىرىنىڭ كەلمەسكە كەتكەنىن, الايدا ولاردىڭ قاۋىپتى قالدىقتارى مەن سىرقاتتى سارقىنشاقتارى سانالاردى سارسىلتىپ كەلە جاتقانىن ۇمىتپاي, ۇلاعاتتى ۇمتىلىستار مەن سەرگەك سەرپىلىستەرگە باسىمدىق بەرۋىمىز كەرەك. ەندى ەلباسىمىز ەرەكشەلەگەندەي, اسا ايقىن, تۇسىنىكتى جانە بولاشاققا ءجىتى كوز تىككەن باعدارلار قاجەت. ەڭ باستىسى, ولار ەلدىڭ, قوعامنىڭ, ادامداردىڭ مۇمكىندىكتەرى مەن شاما-شارقىن مۇقيات ەسكەرۋگە ءتيىس. وسىلاردى وي-سانالارعا ورنىقتىرۋدى بەرىك ۇستاناتىن ۇلت كوشباسشىسى رەاليزم مەن پراگماتيزم عانا تاياۋ ونجىلدىقتاردىڭ ۇرانى بولۋعا جارايتىنىنا, بارلىق ءىس-ارەكەتتەر مەن تىنىس- تىرشىلىكتىڭ نەگىزگى ارقاۋى ەتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا ەرەكشە ەكپىن تۇسىرەدى.
پراگماتيزم حاقىندا پاراساتتى ويلارىن ويمىشتاي ورتاعا سالعان ەلباسى بىلاي دەدى: «پراگماتيزم-ءوزىڭنىڭ ۇلتتىق جانە جەكە بايلىعىڭدى ناقتى ءبىلۋ, ونى ۇنەمدى پايدالانىپ, سوعان سايكەس بولاشاعىڭدى جوسپارلاي الۋ, ىسىراپشىلدىق پەن استامشىلىققا, داڭعويلىق پەن كەردەڭدىككە جول بەرمەۋ دەگەن ءسوز. قازىرگى قوعامدا شىنايى مادەنيەتتىڭ بەلگىسى – ورىنسىز ءسان-سالتانات ەمەس. كەرىسىنشە, ۇستامدىلىق قاناعاتشىلدىق پەن قاراپايىمدىلىق, ۇنەمشىلدىك پەن ورىندى پايدالانۋ كورگەندىلىكتى كورسەتەدى».
كورگەندىلىك, تەكتىلىك, جوعارى جاۋاپكەرشىلىك, سونداي-اق وبال, ساۋاپ, ۇيات سىندى كيەلى ۇعىمدار, قاناعاتشىلدىق پەن قاراپايىمدىلىق قاسيەتتەر سانا ساپاسىنا تىكەلەي قاتىستى. وسىناۋ ۇلاعاتتى ۇعىمدار مەن قىمبات قاسيەتتەردى ءبىزدىڭ اسىل اتا- بابالارىمىز عاسىرلار بويى بەرىك ۇستانىپ, ۇرپاقتان-ۇرپاققا ۇلاستىرىپ وتىرعان. بىرەۋلەر ادەيىلەپ, ازازىلدەنىپ, اراسىنا سىنا قاعىپ, سىزات تۇسىرۋگە تىرىساتىن ءدىن مەن ءداستۇرىمىزدىڭ تاڭعالارلىقتاي ۇيلەسەتىنى دە ءبىزدىڭ ۇلتتىق كودىمىزدىڭ و باستاعى نەگىزدەرىنىڭ مىقتىلىعىندا. وكىنىشكە قاراي, كوپ نارسەلەردەن ايىرىلدىق نەمەسەاجىراپ قالا جازدادىق. تالاي-تالاي تەكتىلىك تۇرپاتتارىمىزدى بۇرىڭلاتىپ, كۇڭگىرتتەندىرىپ الدىق.
ۇلىستىڭ ۇيىتقىسى اتانعان وڭتۇستىك قازاقستان وڭىرىندە وزىندىك ورەلى دە ءورىستى وزگەشەلىكتەر از ەمەس. ەلباسىمىز: «وڭتۇستىكتە باق-بەرەكە, بىرلىك پەن ىنتىماق بولسا, بۇكىل بايتاعىمىزدا باق-بەرەكە, بىرلىك پەن ىنتىماق بولادى», دەگەن. كەلەگەن سايىن جىلى جاقتاعى جاقسىلىقتاردى ءجىتى بايقاپ, جىلى پىكىرلەرىن بىلدىرەدى, اسىرەسە جۇرتتىڭ ۇمتىلىسىن, ەرەكشە ەڭبەكسۇيگىشتىگىن سۇيسىنە ايتادى. سونىمەن قاتار, كەيبىر كەمشىلىكتەردى دە ازىلگە سۇيەپ سىناپ كورسەتەدى.
وڭتۇستىكتە, وبلىس ورتالىعىندا, بارلىق اۋداندار مەن اۋىلداردا تويحانالار, سالتانات سارايلارى, مەيرامحانالار وتە كوپ. ءبىر جاعىنان دۇرىس تا شىعار. بىراق, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ماقالاسىندا ناق-ناق اتالعانداي, ىسىراپشىلدىق, استامشىلىق, ورىنسىز ءسان-سالتانات, داڭعازالىق, كەردەڭدىك سياقتى تولىپ جاتقان ەسەلدەر دەرتكە اينالعانى دا راس. ءتىپتى توعىشارلىقتىڭ توپاستانۋعا تۇتاسىپ, باتتاسىپ بارا جاتقان جاعدايلارى دا جوق ەمەس.
يا, قاتتى-قاتتى ويلاناتىن, ويلانىپ قانا قويماي قوعام بولىپ, ءاربىرىمىز جانە بارشامىز بولىپ قولعا الاتىن, داۋاسىن تاۋىپ, تەزىرەك ەمدەيتىن دەرتتەر از ەمەس. ەڭ الدىمەن ۇلتتىق سانامىز ساپالى جاقتارىن ۇلى مۇرا رەتىندە قاستەرلەۋىمىز كەرەك.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ۇلتىمىزدىڭ قاسيەت پەن وسيەتتى قادىرلەيتىنىن, حالقىمىزدىڭ قاي الساق تا, ولاردان تەك ۇلگى مەن ونەگە, اقىل مەن پاراسات, ادامگەرشىلىك پەن يمان, دوستىق پەن باۋىرمالدىق ايقىن كورىنىپ, انىق تانىلاتىنىن بۇعان دەيىنگى بىرنەشە ەڭبەكتەرىندە ەرەكشەلەپ كورسەتكەن. مىنە, سول ۇلتتىق ۇلى مۇرالاردى ۇلىقتاي وتىرىپ, بۇگىنگى الەمنىڭ وزىق جاڭالىقتارىن جاتىرقاماي مەڭگەرىپ, اۋرۋلارىمىزدى جاسىرماي, كەسەلدەردەن جەدەل ارىلۋعا ءتيىسپىز. ارىلۋ ءۇشىن ۇلتتىق سالت-داستۇرلەرىمىزدىڭ, ءتىلىمىز بەن مۋزىكامىزدىڭ, ادەبيەتىمىزدىڭ, ياعني ۇلتتىق رۋحىمىزدىڭ جاڭعىرۋىنا ءسوز جۇزىندە ەمەس, ءىس جۇزىندە جەتۋىمىز قاجەت. ءبىزدىڭ وڭىردەگى باسقوسۋلاردا, تالقىلاۋعا ارنالعان ءتۇرلى جيىنداردا, كەزدەسۋلەردە تەك سوزدارلىققا سالىنا بەرمەي, ناقتىلى ىستەرمەن, باستامالارمەن ونەگە ورىستەتۋ تۋرالى ايتىلۋدا. تويلاردىڭ وزىندە تۇبەگەيلى وزگەرتۋگە, جاڭعىرتۋعا بولادى. ول ءۇشىن تىڭ باستامالار دا, سونداي-اق زاڭدىق نەگىزدەر دە كەرەك.
ماسەلەن, وسى وتە كوپ ءسوز ەتىلەتىن توي-تومالاقتار جونىندە وزگەلەردەن ۇيرەنۋگە بولادى. ارينە, قازاق تويلارىنىڭ تاڭعاجايىپ جاقتارىى, ۇلتتىق سالت-داستۇرلەرگە نەگىزدەلگەن قايتالانباس قاسيەتتەرى از ەمەس. الايدا, ىسىراپشىلدىق, استامشىلىق, داڭعازالىق سەكىلدەردەن ارىلۋدا الىسقا بارماي-اق نامىستانباي-اق, وزبەكتەردەن ونەگە الۋ كەرەك. زاڭدىق جاعدامتتار بويىنشا دا ادام شاقىرۋدى شەكتەۋ, ۋاقىتىلى باستاپ, تۇنگى ساعات ون بىردەن كەيىن تويلاردى تەجەۋ تۋرالى وزبەك, تاجىك باۋىرلاردان تىكەلەي كوشىرىپ الماساق تا, ارنايى زاڭ قابىلداۋدى ويلاستىرعان ابزال-اۋ.
ماقالانىڭ ءبىرىنشى تاراۋىنداعى «ءبىلىمنىڭ سالتانات قۇرۋى» بولىمىندە دە ەلباسىمىز ۇلتىمىزدىڭ ۇلاعاتتىلىعىن مانىستەيدى. ءبىلىمدى, كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ بولۋعا ۇمتىلۋ ءبىزدىڭ قانىمىزدا بار قاسيەت ەكەنىن ەرەكشە كورسەتەدى. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا «بولاشاقتان» باستاپ, باسەكەگە قابىلەتتىلىك ماقساتىندا مەرەيلى ىستەر اتقارىلعانىن اڭعارتادى. ءبىلىمنىڭ سالتاناتى جالپىعا ورتاق بولۋعا ءتيىس ەكەنىن العا تارتىپ, قۇندىلىقتار جۇيەسىندە ءبىلىمدى بارىنەن بيىك قوياتىن ۇلت قانا تابىسقا جەتەتىنىنە باسا نازار اۋدارادى. ماقالادا ايتىلعانداي, الەمدەگى ەڭ جاقسى 100 وقۋلىقتى ءارتۇرلى تىلدەردەن قازاق تىلىنە اۋدارىپ, جاستارعا دۇنيە جۇزىندەگى تاڭداۋلى ۇلگىىلەردىڭ نەگىزىندە ءبىلىم الۋعا مۇمكىندىك جاساۋ – ۇلكەن ءۇردىس.
ءبىلىم بەرۋ سالاسىىندا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا قول جەتكەن تابىستار بارشىلىق. وكىنىشكە قاراي, قوردالانىپ قالعان كەمشىلىكتەر كوبىرەك. پرەزيدەنتىمىزدىڭ تاپسىرماسىنا, رۋحاني جاڭعىرۋ تۋرالى تۋىندىسىندا مەجەلەنگەن مىندەتتەرگە سايكەس سونى سەرپىلىستەر جاساۋىمىز كەرەك.
ەلباسى ءوز ەڭبەگىنىڭ بەسىنشى بولىمىندە XX عاسىرداعى الاپات الاساپىرانداعى ويراندار مەن توڭكەرىلىستەرگە, سىرتتان تاڭىلعان سوراقىلىقتارعا توقتالادى. «وتكەن XX عاسىر حالقىمىز ءۇشىن قاسىرەتكە تولى, زوبالاڭ دا زۇلمات عاسىر بولدى», دەيدى پرەزيدەنتىمىز. ءسويتىپ, ۇلتتىق دامۋىمىزدىڭ وزىمىزگە ءتان جولى, ءبىرجولا كۇيرەتىلگەنىن, قوعامدىق قۇرىلىمنىڭ بىزگە جات ۇلگىسى ەرىكسىز تاڭىلعانىن, ۇلتىمىزعا ادام ايتقىسىز دەموگرافيالىق سوققى جاسالىپ, ونىڭ جاراسى ءبىر عاسىردان بەرى ءالى جازىلماي كەلە جاتقانىن, قازاقتىڭ ءتىلى مەن مادەنيەتى قۇردىمعا كەتە جازداعانىن, ەلىمىزدىڭ كوپتەگەن وڭىرلەرى ەكولوگيالىق اپات ايماقتارىنا اينالعانىن جانى اۋىرا جازعان.
ارينە, وتكەن عاسىردىڭ بىرقاتار يگىلىكتەرى بولعانىن دا باعالاپ, باعامداي كەلە يندۋستريالاندىرۋدى, الەۋمەتتىك جانە وندىرىستىك ينفراقۇرىلىمداردىڭ قۇرىلۋىن, جاڭا ينتەلليگەنتسيانىڭ قالىپتاسۋىن جاڭعىرۋلار قاتارىنا جاتقىزادى. «بىراق, بۇل - ۇلتتىق ەمەس, اۋماقتىڭ جاڭعىرۋى ەدى», دەيدى ەلباسشىمىز. بىزگە رەۆوليۋتسيالىق ەمەس, ەۆوليۋتسيالىق دامۋ جولدارى ءتان ەكەنىن تالداپ, رەۆوليۋتسيالاردىڭ ءالى دە ءوڭىن وزگەرتىپ, ۇلتتىق, ءدىني, مادەني, سەپاراتيستىك پەردە جامىلعانىنان ساقتاندىرادى.
سانانىڭ اشىقتىعى حاقىندا اشىق ايتادى. حالىقارالىق تاجىريبەلەر تاعىلىمىنا توقتالادى. «وزىندىكى عانا تاڭسىق, وزگەنىكى-قاڭسىق» دەپ كەرى تاستاي, وزگەلەردىڭ تابىستارىنان ۇيرەنۋ, وزىق جەتىستىكتەردى قابىلداي ءبىلۋ ورلەۋدىڭ كىلتى ەكەنىن قولعا ۇستاتقانداي كورسەتكەن.
ەكىنشى تاراۋداعى التى مىندەتتىڭ اسا ايقىن قويىلۋى ايرىقشا. نە ىستەۋ كەرەكتىگىن ناقتىلاۋى بولەكشە. كۇتىلەتىن ناتيجەلەردى دە تالداپ بەرگەن. وسى ماقالاعا وراي, مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدىڭ كورنەكتى جازۋشىلارى بەكسۇلتان نۇرجەكەەۆتى, دۋلات يسابەكوۆتى, سماعۇل ەلۋباەۆتى قابىلداپ, ەمىن-ەركىن سۇحبات قۇردى. ءبىرتالاي ماسەلەلەر اشىق قوزعالدى. لاتىن الىپبيىنە كوشۋ جونىندە زيالىلار زياتتى پىكىرلەر, ۇتىرلى ۇسىنىستار ءبىلدىردى. شىنىندا دا قازاق ءتىلىنىڭ قولدانىلۋىندا, گرامماتيكالىق, ەملەلىك ەرەجەلەرىندە, دىبىستىق جازىلۋ جانە ايتىلۋ زاڭدىلىقتارىندا كوپتەگەن كەمشىلىكتەر بار. ولار كەزىندە كيريلليتساگا كوشۋگە بايلانىستى جوسىقسىز,ءجونسىز جىبەرىلىپ, عاسىرلار بويى قالىپتاسقان قازاقى تىلدىك تەكتىلىك داستۇرلەرىن بۇزۋمەن كەلەدى. ەتىمىز ءولىپ, بەتىمىز شىداپ, ءتىلىمىز ابدەن ۇيرەنىپ كەتكەندىكتەن, سىرتتاي قاراعاندا ءبارى دۇرىس سەكىلدى سەزىلەدى. بىراق, تالاي جاعداياتتاردى جوندەپ, ۇلتتىق ءتىلدىڭ زاڭدىلىقتارىن قازاقى قالپىنا كەلتىرىپ, كيريلليتسالىق ءالىپبي سالعان الەكتەردەن باتىل ارىلىپ, ارتىق-اۋىس قارىپتەردى ازايتىپ, جازىلۋ مەن ايتىلۋداعى اعاتتىقتاردى لاتىن الىپبيىنە كوشۋ ارقىلى تەزەتە بىلسەك, كانەكي. بۇل ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن ءتىل مەن ادەبيەت سالالارىنىڭ عالىمدارى, ۇستازدار قاۋىمى, ارينە, اقىن-جازۋشىلار, جۋرناليستەر شىنايى بەلسەندىلىك, بىلىمدىلىك پەن بىلىكتىلىك كورسەتىپ, ايانباي تەر توگۋگە ءتيىس.
ونوماستيكا جونىندە دە وڭتۇستىكتە وزىندىك وزەكتى ماسەلەلەر جوق دەي المايمىز. بۇل ماسەلەدە اسىعۋعا دا, كەشىگۋگە دە بولمايدى. نەبىر ۇلكەن, كەڭ, ۇزىن كوشەلەر الدە-كىمدەرگە بەرىلىپ كەتكەن, ال البىرت شاعى دا, كەمەلدەنگەن كەزەڭى دە, ءومىرىنىڭ سوڭى دا وسىندا وتكەن حانداردىڭ حانى ابىلاي اتامىزعا جارىتىمدى كوشە بۇيىرماعان.
«تۋعان جەر» باعدارلاماسى بويىنشا ءبىز ءتيىستى جوبالار جاساۋعا كىرىستىك. وتكەن جىلى وبلىسىمىزعا مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى, ءىرى-ءىرى بيزنەسمەندەر, بۇرىنعى جانە قازىرگى باسشىلار, عالىمدار, اقىن-جازۋشىلار ونەر قايراتكەرلەرى, تاعى باسقالار بار – بارلىعى ەكى جۇزدەي تۇلەكتەرىمىزدى جيناپ, «تۋعان جەردى تۇلەتۋ-پەرزەنتتىك پارىز» اتتى ايتۋلى جيىن وتكىزگەنبىز. سول باسقوسۋدىڭ تاجىريبەسىن ەلباسى ماقالاسىنا سايكەس دامىتىپ, جەتىلدىرىپ, جاڭعىرتامىز. قازاقستانىمىزدىڭ قاسيەتتى, كيەلى جەرلەرى تۋرالى ايتقاندا, وتىرار, تۇركىستان, سايرام, ورداباسى, قازىعۇرت, قاراتاۋ, سوزاق, تاعى باسقالارى قاي-قانداي پاتريوتتىق دا كوز الدىنان ءتىزىلىپ وتە باستايتىنى تۇسىنىكتى.
ەلباسىنىڭ ءبىزدىڭ وبلىستاعى تۇركىستاندى ۇلتتىق نەمەسە قۇرلىقتىق قانا ەمەس, جاھاندىق اۋقىمداعى قۇندىلىقتار قاتارىندا ارنايى اتاپ جازدى. بيىل «تۇركىستان-تۇركى الەمىنىڭ مادەني استاناسى» ءىس-شارالارى جان-جاقتى قانات جايعان. تۇركسوي ۇيىمى تۇركى الەمىنىڭ مادەني استانالارىن تاڭداۋ جوباسىن 2012 جىلدان بەرى جۇزەگە اسىرۋدا. بۇل قۇرمەتكە العاش استانا قالاسى ودان كەيىن تۇركيانىڭ ەسكىشاھار, تاتارستاننىڭ قازان, تۇركىمەنستاننىڭ مارى, ءازىربايجاننىڭ شەكي قالالارى يە بولعانى بەلگىلى. «تۇركىستان-تۇركى الەمىنىڭ مادەني استاناسى» جوباسىن نەعۇرلىم ءماندى دە مازمۇندى, تاعىلىمى مول ساپادا اتقارۋ ماقساتىندا تۇركسوي حالىقارالىق ۇيىمى, قر مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى جانە ءبىزدىڭ وبلىستىڭ باسشىلىعى, ءتيىستى مەكەمەلەرى مەن ۇيىمدارى, بۇكىل جۇرتشىلىعى جۇيەلى جۇمىستار اتقارىپ جاتىر. مەرەكەنىڭ اشىلۋ سالتاناتى تۇركى دۇنيەسىنىڭ تەكتى ءتورى تۇركىستاندا ءاز ناۋرىز مەرەكەسىمەن بىرگە ءوتتى. وعان 15 مەملەكەتتەدى 25-كە جۋىق تۇركىتىلدەس ۇلتتاردان 300-گە جۋىق مەيمان, بايتاعىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىنەن وكىلدەر قاتىستى. ەلباسىمىزدىڭ باستامالارى وسىلايشا ءوزىنىڭ ءورىستى جەمىسىن بەرۋدە.
تۇركيانى تۇلەتكەن, باتىل رەفورمالاردى جۇزەلەگەن اتاتۇرىك «بىزگە ەشتەڭەنىڭ دە كەرەگى جوق, بىزگە تەك ۇمتىلىس كەرەك», دەگەن ەكەن. جۇرتىنىڭ سەلقوستانعان, سانالاردىڭ سۇلەسوقتانعان جاعداياتتارىن بايقاپ, ارىل كەرەكتىگىن اڭداپ. ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ «بىزگە بارىنەن دە بىرلىك پەن ىنتىماق كەرەك», دەيدى. سەبەبى قازاق ءۇشىن, قازاقستاندىقتار ءۇشىن ماڭگىلىك ەلدىڭ ماڭگىلىك ستراتەگياسى – بىرلىك پەن ىنتىماق. اتا-بابالار اماناتى دا وسى. تاتۋلىق تۇعىرى تۇراقتىلىقتى ساقتاپ, جاڭا جاعدايدا جاڭعىرماساق, وزگەرمەسەك, ساناداعى سارقىنشاق قوقىستاردان قۇتىلماساق, ەلباسى ماقالاسىندا ايتىلعانداي, تاريحتىڭ شاڭىنا كوشىلىپ قالۋىمىز مۇمكىن.
يا, بۇكىل ەلىمىز ەرەكشە جاعدايدا. جاڭعىرۋعا دەگەن ۇمتىلىس تا, قۇلشىنىس تا ويانۋدا. سانا ساپاسى سەرپىلىستە. سول سەرپىلىستىڭ كۇشەيە تۇسپەگى, جەڭىستەرى مەن جەمىستەرى جۇيەلى بولماعى, ۇزاعىنان سۇيىندىرمەگى ءليازىم. بارشامىز ءسوز بەن ءىستىڭ بىرلىگىنە, ناقتىلى ناتيجەلەرگە ۇمتىلايىق.
جانسەيىت تۇيمەباەۆ,
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى