مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ ماماندارى قالاي دايارلانۋدا؟

– قۇرالباي قۇراقباي ۇلى, مەملەكەت باسشىسى ءمامس جۇيەسى جونىندە «100 ناق­تى قادام» ۇلت جوسپارىندا جانە حا­­لىققا بيىلعى جولداۋىندا اتاپ كور­سەتكەنى بەلگىلى. جالپى, بۇل ماسەلە ەلى­مىزدەگى مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورىن­دارىندا قالاي وقىتىلادى؟ مە­دي­­تسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىنىڭ ەلى­مىز­گە ءتان عىلىمي نەگىزى جاسالدى ما؟

– مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىنىڭ قالىپتاسۋى – ۇزاق ۋاقىتقا سوزىلاتىن كۇردەلى ۇدەرىس. البەتتە, ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە قاتىسۋشىلاردى جاڭا جاعدايدا جۇمىس ىستەۋ, تىڭعىلىقتى جانە كۇندەلىكتى ىزدەنۋ كۇتىپ تۇرعانى انىق. ويتكەنى وتپەلى كەزەڭ ۇنەمى ءوز تۇزەتۋلەرىن ەنگىزەدى. دايىن تۇرعان ءمىنسىز رەتسەپت جوق. بۇل جۇيەگە مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى دە ساقاداي-ساي بولۋى قاجەت. سەبەبى, مىندەتتى الەۋمەتتىك مە­ديتسينالىق ساقتاندىرۋ – ەكونوميكالىق قا­­رىم-قاتىناستارعا نەگىزدەلگەن جۇيە. سو­عان بايلانىستى باسقارۋ دا, حالىق پەن مە­دي­­تسينا قىزمەتكەرىنىڭ قارىم-قاتىناسى دا وزگەرەدى. وسى ماسەلەلەر ەسكەرىلە وتىرىپ, مي­نيسترلىكتىڭ شەشىمىمەن بىلتىر قازان اي­ى­ن-

دا مەديتسينالىق مەكەمەلەردىڭ باسشىلارىنان قىزمەتكەرلەرىنە دەيىن جاپپاي وقىتىلا باستادى. 7 مەديتسينالىق وقۋ ورىندارىنىڭ ۇستازدارىنان جاساقتالعان توپ قۇرىلدى. وقىتۋ ءساۋىر ايىنىڭ سوڭىندا اياقتالادى. باعدارلاما بويىنشا 7,5 مىڭنان استام مەديتسينالىق مەكەمە باسشىلارىنا, قارجى-ەكونوميكا قىز­مەتكەرلەرىنە ءۇش كۇندىك, ال 40 مىڭعا جۋ­ىق قاتارداعى دارىگەرلەرگە ەكى كۇندىك سە­مينار-ترەنينگ وتكىزىلەدى.

مۇندا جاڭا جۇيەنىڭ ەنگىزىلۋ سەبەبى, باسقارۋ سالاسىنىڭ ەرەكشەلىكتەرى, قۇزىرلى ورگاندارمەن بايلانىسى تۋرالى جانە ناۋ­قاس پەن دارىگەر اراسىنداعى قارىم-قا­تىناس قالاي وزگەرەدى, مەديتسينالىق كو­مەك قالاي ۇيىمداستىرىلادى دەگەن ماسەلەلەردى تالقىلاپ, تۇسىندىردىك. مە­دي­تسينا مەكەمەلەرىنىڭ الدىنا ۇلكەن ءمىن­دەتتەر قويىلىپ وتىر. سوندىقتان مە­كە­مەلەردىڭ بارلىعىندا جىلجىمالى توپ قۇ­رىلدى. ولار حالىق پىكىرىنە قۇلاق قويا وتى­رىپ, مەكەمەنىڭ ءوز ىشىندەگى ماسەلەلەرىن قا­راستىرادى. بۇل ءوز كەزەگىندە مەديتسينا سالاسىنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋعا سەرپىن بەرەدى.

– تىڭ جۇيەنىڭ قىر-سىرىنا ءۇي­رە­تە­تىن وقىتۋشى ماماندار بار ما؟ بۇل ءما­سەلە قالاي شەشىمىن تاپتى؟

– وقىتۋشى ماماندار مينيسترلىك باع­دارلاماسى بويىنشا ارنايى دايىندىق كۋر­سىندا كاجەتتى ماعلۇماتتاردى يگەرگەن بولاتىن. قازىر وقىتۋشى ماماندار وقىتۋ-ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى بويىنشا قارقىندى جۇمىس جۇرگىزۋدە. س.اسفەندياروۆ اتىن­دا­عى قازۇمۋ-دا مەملەكەتتىك جالپىعا ءبىر­دەي مىندەتتى وقىتۋ ستاندارتىنا سايكەس تاڭ­داۋ كومپونەنتىمەن وقىتىلاتىن ءمىن­دەت­تى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساق­تان­دى­رۋ جۇيەسى نەگىزدەرى جونىندە وقىتۋ باع­دارلامالارى ازىرلەنىپ, بەكىتىلدى. ديپ­لوم­نان كەيىنگى ءبىلىم الۋشىلارعا (ينتەرن-ءدا­رىگەر, رەزيدەنت-دارىگەر, ماگيسترانت, دوك­تورانت) 54 جانە 108 اكادەميالىق وقۋ ساعاتىنا ارنالعان وقۋ-جۇمىس جوس­پا­رىنا سايكەس ءمامس نەگىزدەرى كۋرس­تا­رى وقىتىلدى. ءبىلىم الۋشىلار كۋرس سو­ڭىن­دا ءجۇ­يەنىڭ نەگىزدەرىن, ماقساتىن, قا­عي­دا­لا­رىن, مىندەتتەرىن يگەرەدى.

وقۋ باعدارلامالارىندا مەديتسينالىق ساقتاندىرۋداعى حالىقارالىق تاجىريبە كە­ڭىنەن پايدالانىلىپ, دامىعان ەلدەردەگى ءۇل­گىلەرى كەڭىنەن تالقىلانادى. ماسەلەن, الەۋ­مەتتىك ساقتاندىرۋ گەرمانيا, فران­تسيا, بەلگيا, كورەيا, جاپونيا, سلوۆاكيا سي­ياقتى بىرقاتار مەملەكەتتەردە, جالپى, 30-عا تارتا ەلدە بار. ەلىمىزدە جۇيە ەرەك­شە­لىكتەرىن تاڭداۋ بارىسىندا وسى ەلدەردىڭ ءتا­جىريبەسى زەردەلەندى. الايدا, بىزدە ءمامس جونىندەگى وقىتۋ ماتەريالدارىنىڭ جوقتىعىنان ءبىلىم الۋشىلاردىڭ وزدىگىنەن ىزدەنۋ, دايىندىق جۇمىستارىن جۇرگىزۋ بارىسىندا قيىندىقتار تۋىپ وتىر.

– بۇل ماسەلەلەردى شەشۋدىڭ جولدارى قانداي دەپ ويلايسىز؟

– مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ ءجۇي­ەسى ەكونوميكالىق-نارىقتىق قات­ى­ناستارعا نەگىزدەلگەن, ياعني باسقارۋ ءجۇ­يە-

­سىندە بيزنەس-پروتسەس كوبىرەك ورىن الا­­دى. سوندىقتان وسى ورتاعا سايكەس باس­­قارۋ تاسىلدەرىن كەڭىرەك پايدالانۋ كە­رەك. اعىمداعى جىلدىڭ باسىندا پار­لا­مەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى داريعا نازارباەۆا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا كاسىبي باسقارۋشى مامانداردى دايىنداۋ-

دا كوپ كەمشىلىكتەردىڭ بارىن باسا ايتىپ ەدى. مىنە, جاڭا جۇيەنى سالامىزعا ناتيجەلى تۇردە ەنگىزۋ ءۇشىن مەديتسينا مەكەمەلەرىنىڭ باس­شىلارىن, قارجى جانە ەكونوميكا بولىمدەرىنىڭ ماماندارىن مەنەدجمەنت سا­­لاسىندا تۇبەگەيلى دايىندىقتان وتكىزۋ قا­جەت. ەڭ باستىسى, مامانداردىڭ العان ءبىل­ىمىن ارنايى دايىندالعان باعدارلاما ار­قىلى سىناقتان وتكىزۋ كەرەك. ۋاقىت وز­دىرماي ارناۋلى كۋرستاردا نەمەسە مە­دي­تسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى دامىعان ەل­دەردە بولاشاق مەنەدجەرلەردى دايىنداۋ­ى-

مىز كەرەك.

– جوبا اياسىندا مەديتسينالىق كومەكتىڭ قولجەتىمدىگى تۋرالى نە ايتار ەدىڭىز؟

– بۇل – ەڭ الدىمەن, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالا­سىنداعى الەۋمەتتىك مۇددەلەردى قور­عاۋ­دىڭ مەملەكەتتىك جۇيەسى. قازاقستاننىڭ با­ر­لىق ساقتاندىرىلعان ازاماتتارىنا جا­سىنا, الەۋمەتتىك مارتەبەسىنە, تۇر­عى­لىقتى جەرىنە, تابىسىنا قاراماستان تەڭ دارەجەدەگى مەديتسينالىق جانە ءدارى­لىك كومەكتى قامتاماسىز ەتەدى. حالىق جا­ڭا جۇيەنىڭ ەڭگىزىلۋىنە بايلانىس­تى مەديتسينالىق كومەكتىڭ قانداي ءتۇر­لە­رى قولجەتىمدى بولاتىنى تۋرالى بۇ­قا­رالىق اقپارات قۇرالدارىنان ءبىلىپ وتىر. مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساق­تان­دىرۋ جۇيەسىنىڭ نەگىزگى شارتى – باع­دار­لاما قولجەتىمدى بولۋى ءۇشىن ءار ازامات ساقتاندىرىلۋمەن قامتاماسىز ەتىلۋى قاجەت. ءبىر ميلليوننان اسا بەلسەندى جۇمىس تو­بىنا قوسىلمايتىن الەۋمەتتىك ءالسىز توپ­تار مەملەكەت تاراپىنان قامتاماسىز ەتى­لەدى. ياعني, ساقتاندىرۋ قورىنا مەم­لە­كەتتىك بيۋدجەت ەسەبىنەن ەمنىڭ اقىسى تولەنەدى. ەكىنشى توپ جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ ەسە­بىنەن قامتاماسىز ەتىلەدى. ءۇشىنشى توپ – ءوزىن-ءوزى قامتاماسىز ەتەتىندەر. ولار – رەس­مي تۇردە سالىق ورگاندارىندا تىركەلگەن ازا­ماتتار. ياعني مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جار­ناسى زاڭعا سايكەس تولەنىپ وتىرادى. وسى توپتارعا قاتىسۋشى ازاماتتاردىڭ ساق­تاندىرۋ جۇيەسىمەن قامتاماسىز ەتى­لەتىنىنە كۇمان جوق. الاڭداتاتىنى, ءوز­دەرىنىڭ جۇمىستارىن رەسمي تۇردە ءتىر­كە­مەي, كۇندەلىكتى تابىسىمەن كۇنكورىس كو­زىن جاساپ جۇرگەن ازاماتتار توبى بو­لىپ وتىر. بۇل توپقا كىرەتىن ازاماتتار زاڭ­دا بەلگىلەنگەن ساقتاندىرۋ جارناسى تولەنبەگەن جاعدايدا ساقتاندىرۋ ءجۇ­يەسىندە كورسەتىلەتىن مەديتسينالىق كو­مەك­تەردەن تىس قالادى. ءبىزدىڭ قوعامنىڭ ال­دىندا تۇرعان ۇلكەن ماسەلە – وسى توپتى رەسمي جۇمىس ىستەيتىندەر قاتارىنا تار­تۋ. دۇنيە جۇزىندەگى زەرتتەۋلەردىڭ ءنا­تيجەسىنە قاراساق, وسى توپقا كىرەتىن ازا­مات­تاردىڭ دەنساۋلىعى تومەن بولادى ەكەن. ياعني مەديتسينالىق كومەكتىڭ كوپ ءتۇ­رىنە (كۇردەلى وپەراتسيانى قاجەت ەتەتىن) قا­جەتتىلىك تۋادى.

– قولعا الىنىپ جاتقان ىستەردىڭ عىلىمي نەگىزدەي تۇسەتىن تۇستارى بار ما ؟

– وسى ۋاقىتقا دەيىن الەۋمەتتىك ءالسىز توپ­تىڭ تۇراقتى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىلمەگەن, ياعني تۇرمىس جاعدايى تومەن ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعىن عىلىمي تۇر­عى­دان زەرتتەۋ كەشەندى جۇرگىزىلمەگەن. وسى­عان بايلانىستى ءمامس جۇيەسىن ەن­گىزۋ كەزىندەگى قيىنشىلىقتاردى جە­ڭۋ­دىڭ بىردەن-ءبىر جولى – سوڭعى توپقا ەنە­تىن ازاماتتار دەنساۋلىعىن عىلىمي تۇر­عىدان زەرتتەۋ. سەبەبى, بۇل ساناتتاعى تۇر­عىن­دار­دىڭ دەنساۋلىعىنىڭ تومەندىگىنە باي­لا­نىس­تى مەديتسينالىق كومەككە جان-جاقتى شى­عىن جۇمسالادى. مىسالى, دۇنيەجۇزىلىك دەن­ساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ 2013 جىلعى زەرت­تەۋلەرىنە بايلانىستى, فرانتسيا تا­بىس دەڭگەيى تومەنگە جاتاتىن 5 پايىز تۇر­عىندارعا كورسەتىلەتىن مەديتسينالىق كومەك جالپى مەديتسينالىق كومەكتىڭ 51 پايىزىن قۇرايدى.

بۇرىنعى ەنگىزىلگەن مىندەتتى مە­دي­تسي­نالىق ساقتاندىرۋ قورى 1999 جىلى جا­بىلىپ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى مەم­لەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ ەسەبىنەن قار­جى­لان­دىرۋعا كوشكەننەن كەيىن ءمامس ءجۇ­يە­سىنە بايلانىستى نىسانالى عىلىمي زەرت­تەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن جوق. ياع­ني, ءمامس جۇيەسىندەگى مەديتسينالىق كو­مەكتىڭ قولجەتىمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن تۇرعىنداردىڭ, ونىڭ ىشىندە ءارتۇرلى توپ­تار دەنساۋلىعىنىڭ دەڭگەيىن عىلىمي تۇر­عىدان زەردەلەۋ قاجەت. حالىق سۇرانىسى قا­جەتتى شىعىندى جوسپارلاۋدى انىقتاۋعا جول اشادى.

اڭگىمەلەسكەن 

دۋمان اناش,

«ەگەمەن قازاقستان»