ارينە, اۋىلدا مالدان اۋرۋ شىعىپ, حالىق الاڭداپ وتىرعانى تۋرالى حابار ءبىزدىڭ قۇلاعىمىزعا كوپ كەشىكپەي-اق شالىنعان. العاشىندا «تاراعان اۋرۋ – اتى جامان اۋسىل ەكەن» دەگەن قاۋەسەت شىقتى. اۋسىلدىڭ اتى جامان بولاتىنى – وسىدان بىرەر جىل بۇرىن اقجايىق اۋدانىنداعى تىناليەۆ اۋىلىنان وسىنداي ىندەت شىققان كەزدە اۋىلدىڭ بۇكىل مالىن, ءتىپتى ءيتى مەن مىسىعىن تۇگەل قىرىپ, ورتەپ جىبەرگەنىن كورگەنبىز...
«پالەنىڭ اتى – پاستەرەللەز...»
«قوسكولدەگى مال ىندەتىنە سەبەپ بولعان – پاستەرەللەز» دەگەن انىقتامانى باتىس قازاقستان وبلىستىق ۆەتەريناريا باسقارماسىنىڭ باسشىسى قازبەك تاشيموۆ ءساۋىردىڭ 11-ءى كۇنى العاش رەت مالىمدەدى. بۇعان دەيىن وسى وقيعا تۋرالى سۇراۋ سالعان جۋرناليستەرگە ەش اقپارات بەرمەۋىن «ولگەن مالدان الىنعان پاتولوگيالىق ماتەريالدى ۆەتەريناريالىق زەرتحانادان تەكسەرۋ ءۇشىن ۋاقىت كەرەك بولدى» دەپ ءتۇسىندىردى. «قوسكول اۋىلىندا 1 003 باس ءىرى قارا, 4 600 قوي-ەشكى تىركەلگەن. وسى كەزگە دەيىن (11 ءساۋىرگە دەيىن) ولگەن 26 مالدىڭ پاتماتەريالى ورالعا اكەلىندى, ءبىرىنشى ولگەن سيىردان پاستەرەللەز انىقتالدى, قالعانى زەرتتەلۋدە», دەگەن قازبەك قازيحان ۇلى ىندەت شىققان اۋىلعا ارنايى توپ جىبەرىلەتىنىن, اۋرۋ شىققان اۋلالاردا دەزينفەكتسيالىق شارالار جاسالاتىنىن ايتقان.
ۆەتەريناريا باسقارماسى تاراتقان مالىمەتكە قاراعاندا, بيىل باتىس قازاقستان وبلىسىندا ۆەتەريناريالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا 838,5 ملن تەڭگە قاراجات بولىنگەن. سونىڭ ءىشىندە ەپيزووتياعا قارسى ءىس-شارالاردى ءجۇرگىزۋگە 744,3 ملن تەڭگە, برۋتسەللەزگە وڭ ناتيجە كورسەتكەن اۋىلشارۋاشىلىق جانۋارلارىنىڭ مال يەلەرىنە وتەماقىسىن ءتولەۋگە 94,2 ملن تەڭگە ءبولىنىپتى. بىراق, قازاقستان زاڭدارى بويىنشا مالى پاستەرەللەزدەن شىعىن بولعان تۇرعىندارعا وتەماقى تولەۋ قاراستىرىلماعان.
اۋرۋ شىققان اۋىلعا ساپار
ءبىز ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن انىقتاۋ ءۇشىن وقيعا ورنىنا ارنايى باردىق. ورال قالاسىنان 220 شاقىرىمداي قاشىق جاتقان شاعىن اۋىلعا كوگىلدىر وتىن, تازا اۋىز سۋ كەلىپ تۇر. حالىقارالىق سامارا – شىمكەنت اۆتوجولىنان نەبارى 9 شاقىرىم قيىس جاتقان ەلدى مەكەن بۇرىن ءدۇركىرەگەن كەڭشار ورتالىعى بولعان. اۋىل اكىمدىگىندەگى مالىمەتكە قاراساق, وكرۋگتە قازىر 291 ءۇي, 1 317 ادام تۇرىپ جاتىر ەكەن.
«اۋىلعا ءتىلشى كەلدى» دەگەندى ەستىگەن اۋىل تۇرعىندارى جينالا باستادى. ءسويلەسە كەلە بىلگەنىمىز, ىندەت ەڭ العاش ءادىلحان جاۋىنباەۆ ەسىمدى تۇرعىننىڭ مالىنا تيگەن.
– سيىرىم 16-17 ناۋرىزدان باستاپ اۋىردى. بەلگىلەرى – جەمشوپ جەمەي, سۇلق تۇرىپ قالدى. اۋزىنان سىلەكەي اعا بەرەدى. كۇيىس قايىرمايدى, − دەيدى ءا.جاۋىنباەۆ.
ارينە, بولعان وقيعا جونىندە بىردەن اۋىلداعى مال دارىگەرىنە حابارلانعان. سول كۇننەن باستاپ ۆەتەرينار دارىگەر اقتىلەك امانعاليەۆتىڭ مازاسىز تىرلىگى باستالىپتى. «الا تاڭنان كەشكە دەيىن ءجۇگىرىپ ءجۇردى. قولىنان كەلگەندى جاسادى, وعان راحمەت. اۋىرعان مالدى انتيبيوتيكپەن ەگىپ, جانۋاردىڭ اۋزىن ەرىتىندىمەن شايىپ, ءسۇرتىپ, تىنىم تاپپادى», دەيدى ريزاشىلىقپەن اۋىل تۇرعىندارى. وسى قاربالاستىڭ اسەرىنەن بولار, ءبىز اۋىلعا بارعاندا ا.امانعاليەۆ قان قىسىمى كوتەرىلىپ, اۋرۋحاناعا ءتۇسىپ قالعان ەكەن. جولىعا المادىق.
ايەلى مۇگەدەك, شارۋاسى شاعىن ءادىلحان جاۋىنباەۆتىڭ 3 سيىرىنىڭ بىرەۋى, ەكى بۇزاۋى ولگەن. «ال قىرىلعان قوي-ەشكى مەن قوزى-لاق سانى 40-قا جەتتى», دەيدى ءوزى وكىنىشپەن.
بىرەر كۇننەن كەيىن ىندەت كورشى ۇيلەرگە, ودان ءارى تۇگەل كوشەگە جايىلا باستادى. اۋىل تۇرعىندارى «ماماندار مەن اۋىل اكىمى دەر كەزىندە اۋرۋ مالدى وقشاۋلاپ, ءىندەتتى توقتاتۋعا شارا قولدانبادى», دەپ نارازى.
− اۋرۋ العاش شىققاندا-اق سول ىندەت شىققان ءۇيدىڭ مالىن تۇگەل جويىپ, اۋلاسىن بۇقىرلاعاندا مۇنداي بولماس پا ەدى؟! كەرەك دەسە, مالىنان ايىرىلعان اۋىلداسىمىزدىڭ شىعىنىن اۋىل بولىپ تولتىرىپ بەرەر ەدىك قوي. ەندى مىنە, ىندەت بۇكىل اۋىلعا جايىلدى. ولگەن مالدىڭ سانى 200-دەن اسىپ كەتتى. ءوز اۋلامنان 5 بۇزاۋىم ءولدى. تاعى ەكەۋى اۋىرىپ تۇر. 12 قوشاقان ول ءولدى. شيەتتەي نەمەرە بار... ءشوپتىڭ ءار تىركەمەسىن 20 مىڭ تەڭگەگە ساتىپ الىپ, التى اي قىستان امان الىپ شىققان مالىمىزدى اۋرۋعا بەردىك, − دەپ كۇيى-
نەدى زەينەتكەر ۇمسىندىق ساعىنعاليەۆا.
ءبىز كەزدەسكەن ابىلاي وتەگەنوۆتىڭ 1 سيىر, 4 بۇزاۋ, 12 قوزىسىن ىندەت الىپتى. اۋىل اكىمدىگىنىڭ باس مامانى بەيبىت سەرىك ۇلى 1 بۇزاۋ, 5 قوزى-لاعىنان ايىرىلعان. اۋىل اكىمى بەرىك جاقسىعاليەۆ تە 1 بۇزاۋى ولگەنىن ايتادى. ەكى بالاسىن جالعىز تاربيەلەپ وتىرعان پولينا جۇماعازيەۆانىڭ ەكى سيىرىنىڭ بىرەۋى اۋىرىپ تۇر. «ەكى قوي, ەكى قوزىنى بەردىك قوي», دەيدى پولينا اپاي. ءبىز بارعاندا زەينەتكەر شاندوز جاۋىنباەۆانىڭ دا اۋلاسىندا 4 سيىرى قاتار اۋىرىپ تۇر ەكەن. «ۋاق جاندىعىمىزدىڭ 15-ءى قىرىلدى», دەدى بىزگە.
«ءبارى قۇجات بويىنشا...»
ءبىز, ارينە, اۋىل اكىمدىگىنە كىرىپ, تۇرعىنداردىڭ ساۋالدارىنا جاۋاپ سۇرادىق. اكىمدىكتىڭ باس مامانى بەيبىت جۇماقاي وسى وقيعاعا بايلانىستى تولتىرىلعان بىرنەشە قۇجاتتى كورسەتتى.
− اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ىندەتكە دەر كەزىندە شارا قولدانبادى دەپ جازعىرۋى ورىنسىز, − دەيدى بەيبىت سەرىك ۇلى. – قوسكول اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ تۇرعىنى ق.مۇقانوۆتىڭ سيىرى 20 ناۋرىز كۇنى كۇيىس قايىرماي اۋىرىپ, دەنە قىزۋى 40,5 گرادۋس بولعان. اۋىرعان مال 24-ءى كۇنى ءولدى. ونى مال مولاسىنا اپارىپ, پاتماتەريال (وكپە, باۋىر,
تالاق, جۇرەك, ءتىل, ەرىن ۇرتى ت.ب.) الىنعان سوڭ ورتەپ جىبەردى. ارنايى زەرتحانانىڭ ساراپتاماسىنان كەيىن عانا ءىندەتتىڭ اتى انىقتالىپ, ناقتى شارالار ۇيىمداستىرىلدى.
قاراتوبە اۋدانىنىڭ ۆەتەريناريا ءبولىمىنىڭ باسشىسى كەنجەبەك ايماشەۆ قول قويعان №16 ەپيزووتولوگيالىق زەرتتەۋ اكتىسىندە «ق.مۇقانوۆتىڭ اۋىرىپ ولگەن مالىنىڭ پاتولوگيالىق سىنامالارى 27 ناۋرىز كۇنى قاراتوبە اۋداندىق ۆەتەريناريالىق زەرتحاناسىنا زەرتتەۋگە جەتكىزىلدى. قر اشم ۆەتەريناريالىق باقىلاۋ جانە قاداعالاۋ كوميتەتىنىڭ «رەسپۋبليكالىق ۆەتەريناريالىق زەرتحانا» شجق رمك بقو فيليالىنىڭ 2017 جىلعى 7 ءساۋىر-
دەگى №SO-17-L08(6)-00023/L-00497-ا-D ساراپتاۋ اكتىسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا پاستەرەللەز اۋرۋىنىڭ قوزدىرعىشى انىقتالدى», دەلىنگەن.
وسىدان كەيىن عانا قاراتوبە اۋدانىنىڭ باس مەملەكەتتىك ۆەتەريناريالىق-سانيتاريالىق ينسپەكتورى ق.باتىرحانوۆ قوسكول اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى ب.جاقسىعاليەۆكە ۇسىنبا جولداپ, «قوسكول اۋىلىنىڭ تۇرعىنى ق.مۇقانوۆتىڭ جەكە قوسالقى شارۋاشىلىعىنا مال اكەلىپ-اكەتۋگە 2017 جىلدىڭ 7 ساۋىرىنەن باستاپ 30 كۇندىك شەكتەۋ رەجىمىن ەنگىزۋدى» تاپسىرعان.
اۋىل اكىمى ب.جاقسىعاليەۆتىڭ «ق.مۇقانوۆتىڭ جەكە قوسالقى شارۋاشىلىعىنا بەلگىلەنگەن شەكتەۋ رەجىمىن بەلگىلەۋ تۋرالى» شەشىمى 10 ءساۋىر كۇنى شىعارىلعان. بۇقىرلاۋ جۇمىستارى دا ەندى قولعا الىنىپ جاتىر ەكەن.
اۋىلعا كىرەتىن-شىعاتىن جولدارعا دەزينفەكتسيالىق بارەر 13 ءساۋىر كۇنى ورناتىلدى. پاستەرەل-
لەز اۋرۋىنا قارسى شارالاردىڭ تارتىبىنە سايكەس, مالدى, ونىڭ ءونىمدەرىن ساتۋ, پايدالانۋعا شەكتەۋ مەرزىمى ءبىر ايعا سوزىلادى ەكەن.
اۋىل اكىمى بەرىك نۇرجان ۇلى بىزگە ءساۋىردىڭ 13-ىنە دەيىن اۋىلدا 6 باس ءىرى قارا, 27 بۇزاۋ, 100-گە جۋىق ۇساق مال ولگەنىن ايتتى.
اۋدان اكىمى كومەك بەرۋگە ۋادە ەتكەن
وقىرمان ءوزى بايقاعانداي, ىندەتتەن نەگىزىنەن جاس ءتول – بۇزاۋ مەن قوزى-لاق جاپپاي قىرىلىپ جاتىر ەكەن. ءبارىنىڭ اۋرۋ بەلگىسى بىردەي – دەنە قىزۋى قاتتى كوتەرىلىپ, ءولىپ كەتەدى.
− وسى كەزگە دەيىن كورگەنىمىز بار, مال باققان تاجىريبەمىز بار عوي. بۇل ىندەت اۋسىلعا ۇقسايدى. سيىردىڭ اۋزىنان سىلەكەي شۇبىرادى, اۋزى كوپىرەدى. ءبىراق ماماندار «پاستەرەللەز» دەپ وتىر عوي, − دەيدى ۇمسىندىق ساعىنعاليەۆا.
− وسى ىندەت باستالعالى اۋداننان دا اكىمدەر كەلىپ, حالىقپەن كەزدەسىپ, تىنىشتاندىرىپ-اق جاتىر. ەل ىشىندە «اۋسىل دەپ ايتۋعا بولمايدى ەكەن, ولاي بولسا ءوڭىردىڭ مالىن ساتۋعا تىيىم سالىنىپ, ەكونوميكاعا زيان كەلەدى-مىس», دەگەن قاۋەسەت كەۋلەپ ءجۇر. اۋدان اكىمى اسحات شاحاروۆ ءوزى كەلىپ, «مەملەكەت پاستەرەللەزدەن ولگەن مالعا وتەماقى تولەمەسە دە اۋداننىڭ مۇمكىندىگىن پايدالانىپ, مالى ولگەن تۇرعىندارعا بارىنشا كومەك كورسەتەمىز. تەك اسپانداعى ايدى سۇراپ جۇرمەڭىزدەر», دەپ ۋادە بەردى, − دەيدى اۋىل تۇرعىنى ەرلەن جامەتوۆ.
ءبىز جولىققان كەزدە ەرلەننىڭ دە كوڭىلىندە ۇلكەن الاڭ تۇردى: 7 جاسار قىزى فاريزا جولدىعالي 10 ءساۋىر كۇنى مەكتەپتەن كەلىسىمەن اكەسىنە ەكى اياعىن كورسەتىپ, الدەبىر جارا شىققانىن ايتقان. قوس تىرسەگى تۇگەل قىزارىپ, ءبورتىپ كەتكەن ءبۇلدىرشىن بىردەن اۋداندىق اۋرۋحاناعا جەتكىزىلىپتى. قاراتوبە دارىگەرلەرى «روجا» دەگەن دياگنوز قويىپتى. قازىر كىشكەنتاي فاريزا ورال قالاسىنداعى جۇقپالى اۋرۋلار اۋرۋحاناسىندا ەمدەلىپ جاتىر. بۇل جەردەگى ماماندار «ەشقانداي «روجا» ەمەس, سۋىقتان بولعان. قوسكولدەگى مال اۋرۋىنا دا ەش قاتىسى جوق», دەپ وتىر ەكەن.
−قوسكولدەن شىققان بۇل نە ىندەت؟! ونىڭ ادامعا جۇعۋ قاۋپى بار ما؟ نەگە ماماندار اۋرۋ شىققان بويدا دابىل قاقپايدى؟ ىندەت شىققانىنا ءبىر اي وتكەندە عانا بۇقىرلاۋ جۇمىستارىن باستاپ جاتىر. راسىن ايتساق, بالالار ءۇشىن الاڭداپ وتىرمىز,− دەيدى اشىنعان اكە.
اۋىل تۇرعىندارىنىڭ قاي-قايسىمەن سويلەسسەك تە قيىن جاعدايدا قالعانىن ايتىپ وتىر. ءويتكەنى, اۋىل تۇرعىنىنىڭ بار كۇنكورىسى وسى ءتورت ت ۇلىك مالعا تىكەلەي بايلانىستى. مىنە, ءبىر ايعا تايادى, قوسكول اۋىلىنىڭ مالىن سويۋعا, ەتىن پايدالانۋعا, ءسۇتىن ىشۋگە بولمايدى. ساۋىن سيىردىڭ كوبىنىڭ بۇزاۋى ءولىپ قالعان. «جەلىنى سىزداپ تۇرعان سوڭ بەيشارانى اياپ, ساۋىپ الامىز, شەلەك-شەلەك ءسۇتتى ادام اياعى باسپايتىن جەرگە, كۇلگە توگەمىز. وبال-اق... اۋىرىپ جازىلعان مال دا بىزگە ت ۇلىك بولىپ جارىتپايتىن ءتۇرى بار. «بۇلار ەندى مال بولمايدى. تۇگەل كوزىن قۇرتىڭدار», دەپ اقىل ايتادى بىلەتىندەر... اۋرۋ مالدى بۇلداپ ساتا دا المايسىڭ عوي. ەڭ ارزان باعاعا كەتەتىن شىعار», دەپ ۋايىمدايدى تۇرعىندار.
...اۋىلدا اۋرۋ ءالى جالعاسىپ جاتىر. قاراتوبە اۋداندىق ۆەتەريناريالىق باقىلاۋ جانە قاداعالاۋ اۋماقتىق ينسپەكتسياسىنىڭ ماماندارى اۋىل مالىن جاپپاي ەگىپ جاتقانىنا كۋا بولدىق. ولگەن مالدى ارنايى كولىكپەن جيناپ, اۋىل سىرتىنداعى مال مولاسىنا اپارىپ ورتەيدى ەكەن. جالعىز كولىك جيناپ ۇلگەرمەي, اۋلادا بىرنەشە كۇن جاتىپ قالعان ولىكتەر دە بايقالدى. مال مولاسىنا اپارىلعان مال سۇيەگى دە شالا ورتەلىپ, شۇڭقىرعا سىيماي جاتىر...
قازبەك قۇتتىمۇرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
باتىس قازاقستان وبلىسى