ۇستالمايتىن ۇرى, شاراسىز شارۋا

پوليتسيا نەگە پارمەنسىز؟!

2016 جىلى اقپاننىڭ 22-سىنەن 23-ىنە قاراعان ءتۇنى باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اقجايىق اۋدانىنداعى اتا­مەكەن اۋىلىنىڭ تۇرعىنى جانىبەك ابىلپەيىسوۆتىڭ قورا­سىنا بەلگىسىز بىرەۋلەر ءتۇسىپ, جەلىندەپ تۇرعان سيىرىن ۇرلاپ كەتكەن. ۇرىلار مالدى اۋىل سىرتىنداعى سايعا اپارىپ سو­يىپ­تى. ورنىنا باسى مەن ىشەك-قارنىن, بىرەر كۇندە ومىرگە كەل­گەلى تۇرعان بۇزاۋىن عانا قال­دىرىپ كەتكەن. «وسىدان 5-6 جىل بۇرىن ءبىزدىڭ 100 ءۇيلى شاعىن اۋىلدان 36 باس ءىرى قارا بويداق مال جوعالدى. ول كەزدە ەڭ كوپ شىعىندانعان مەن ەدىم. ءۇش بۋاز سيىرىم مەن 4 جاسار ءنان وگىزىم جوق بولىپ كەتتى. تاپپادىق», دەيدى مال يەسى...

2016 جىلى قاراشانىڭ 4-ىنە قاراعان ءتۇنى سىرىم اۋدانىنىڭ بۇلدىرتى اۋىلدىق وكرۋگىن­دە اسىل تۇقىمدى ءىرى قارا ءوسىرۋ­مەن اينالىساتىن «جازىقباي» شارۋا قوجالىعىنان 17 باس مال جوق بولىپ شىققان. ءبارى دە رەسپۋبليكالىق پالاتاعا تىركەلگەن, اق باس اسىل تۇقىمدى ءىرى قارا. ىشىندە ەليتالى, تەكتى بۇقا بار. قوجالىق يەسى ەرمەك بەكايداروۆ 2-3 كۇن بويى مالىن ءوزى ىزدەپ, تابا المايدى. ءبىر قىزىعى, مال جوعالتقاندار اۋداندىق ىشكى ىستەر بولىمىنە حابارلاسسا, وندا كەزەكشىلىكتە وتىرعان نۇرىم بايىرعاليەۆ دەگەن قىزمەتكەر: «دالادا جۇرگەن مالدىڭ جوعالعاندىعىنا باي­لانىستى ارىزىڭىزدى قابىل­دامايمىز, قابىلداساق, مالدى باقپاعان وزىڭىزگە ايىپ سالامىز», دەپتى...

ارادا 9 كۇن وتكەندە, 13 قارا­شاعا قاراعان ءتۇنى ءدال وسى اۋىل­دان «كوكورىس» شارۋا قو­جالىعىنىڭ جەتەكشىسى نۇر­­بەك جالمۇحانبەتوۆتىڭ 14 باس ءىرى قاراسى تاعى دا جوق بولىپ شىققان. كەشە كەشتە عانا ءتۇ­گەندەپ, اۋىل ىرگەسىنە اكەلىپ ءيىر­گەن مال. «بۇعان دەيىن جىل سايىن ءبىر-ەكى باس مىندەتتى تۇردە ۇر­لانىپ كەلدى. ولار تابىلعان جوق. بۇل جولى ۇرى ارانىن كەڭ اشىپ­تى», دەيدى شارشاعان شارۋا...

دەپارتامەنتتەگى جيىن

جاقىندا باتىس قازاق­ستان وب­لىستىق ىشكى ءىس­تەر دە­پارتامەنتىندە كونسۋل­تاتيۆتىك-كەڭەسشى ور­­گاننىڭ كەزەكتەن تىس وتىرى­سى بولىپ, ءبىر عانا ماسەلە – وبلىس­تاعى مال ۇرلىعى تاقىرىبى تالقىلاندى.

− 2016 جىلى وبلىستا 568 مال ۇرلىعى تىركەلدى. 2242 باس مال ۇر­لانىپ, ولاردىڭ 1861-ءى (83%) تابىلىپ, يەلەرىنە قاي­تارىلدى. مال ۇرلاعان 220 قىل­مىسكەر قۇرىقتالدى. بيىلعى جىلدىڭ ەكى ايىندا 66 مال ۇر­لىعى تىركەلىپ, ولاردىڭ اشىلۋى 67,2%-دى قۇراپ وتىر. بۇل قىلمىستاردى اشۋ باعى­تىندا اتقارىلىپ جاتقان ءىس-شارالار بارشىلىق, بىراق جەت­كىلىكسىز دەپ ەسەپتەيمىن. بۇ­عان دالەل, بۇقارالىق اقپارات قۇرال­دارىنداعى ماقالالار, مەنىڭ قابىلداۋىمدا بولعان ازاماتتاردىڭ ارىز-وتىنىشتەرى, − دەيدى بقو ءىىد-ءنىڭ باسشىسى, پوليتسيا گەنەرال-مايورى ماقسۇتحان ءابىلازىموۆ.

دەگەنمەن, ءتارتىپ ساقشىلارى مال ۇرلىعىنا ەڭ الدىمەن مال يەلەرىنىڭ وزدەرىن كىنالاۋ­عا بەيىم. جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتىنىڭ باسشىسى پولكوۆنيك ماناربەك عابدۋللين مال ۇرلىعىنا جول بەرەتىن فاكتىلەردىڭ قاتارىنا اۋىلدىق جەردە مالدىڭ باعىلماي, قاراۋ­سىز جايىلىمعا جىبەرىلۋىن, مال يەلەرىنىڭ مالى جوعالعاننان كەيىن الدىمەن ءوز كۇشىمەن ىزدەس­تىرۋگە ارەكەت ەتىپ, ەش ناتيجە بولماعاننان كەيىن, اراعا 1-2 اي سالىپ ىشكى ىستەر ورگاندارىنا ارىز جازۋىن, جەكەمەنشىك جانە ۇجىمدىق مالدىڭ مەم­لەكەتتىك تىركەۋدەن وتپەي, ەن-تاڭباسىز, سىرعاسىز ءجۇرۋىن قوسادى. سونداي-اق, ۇرىلاردىڭ لايىقتى جازالانباۋى – قىل­مىستىق كودەكسكە ەنگىزىلگەن جەڭىلدىكتەر, ياعني قازاقستان رەسپۋبليكاسى قىلمىستىق كودەكسىنىڭ 175-بابىنىڭ 1 جانە 2-بولىمدەرى نەگىزىندە قوزعالعان قىلمىستىق ىستەر بويىنشا ايىپ­تالۋشىلاردى «قاماۋعا» الماي, «قول حاتپەن» بوساتىپ, ناتيجەسىندە شارتتى تۇردە سوتتالۋى نەمەسە ءجابىر­لەنۋشىمەن تاتۋلاسۋىنا باي­لانىستى قىلمىستىق ءىستىڭ قىس­قارتىلۋى دا ءجيى كەزدەسەتىن جايت.

− مىسالى, كەيبىر اۋداندا مال ۇرلاپ, بىرنەشە مارتە ۇستالعان «كۇدىكتىلەر» قاماۋعا الىنباي وتىر. رەسپۋبليكا اۋماعىنداعى اۋىل تۇرعىندارىنىڭ نەگىز­گى كۇنكورىس كوزى – مال شارۋا­شىلىعى ەكەندىگىن ەسكەرە وتىرىپ, ۇرلىقتىڭ وسى ءتۇرىن اۋىر ساناتتاعى قىلمىستار قاتارىنا جاتقىزىپ, جازاسىن قاتاڭداتسا دەگەن ۇسىنىسىمىز بار, − دەيدى م.عابدۋللين.

مال ۇرلىعى – ۇيىمداسقا

ن قىلمىساق-ادال مالىن جوعالتىپ, سارساڭعا تۇسكەن اۋىل تۇرعىن­دارى ءدال وسىلاي ويلايدى. ويتكەنى, بۇعان ابدەن كوزدەرى جەتكەن.

جوعارىدا 17 باس مالىن جوعالتقان «جازىقباي» شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى ەرمەك بەكايداروۆ ۇرى الىستان كەلمەگەنىن سەزگەن. ويتكەنى, ءوز اۋىلىنىڭ, بۇلدىرتىنىڭ بالاسى, 1986 جىلى تۋعان ارمات اليەۆ بۇرىن دا قوي, سيىر, جىلقى ۇرلاعانى ءۇشىن تالاي رەت ۇستالىپ, تەرگەلگەن, بىراق ەشقاشان سوتتالماي, قۇتىلىپ كەتىپ وتىرعان. «سوتتالمايتىن سەبەبى, بۇل جىگىتتى قورعاپ وتىراتىن دوكەيلەر بار سياقتى. ايتپەسە, ءبىر ەمەس, ەكى ەمەس, ىلعي قالاي قۇتىلىپ كەتە بەرەدى؟» − دەيدى ەرمەك بەكايداروۆ.

شىنىندا دا, 17 باس ءىرى قارانى جىم-جىلاس جوق قىلىپ جىبەرۋ وڭاي ەمەس قوي. بۇلدىرتى – رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار ورال − اقتوبە اۆتوجولىنىڭ بويىندا تۇرعان اۋىل. كۇرە جول­دىڭ بويىندا كۇندىز-ءتۇنى جول-كۇزەت قىزمەتىنىڭ شولعىنشى پوليتسەيلەرى جۇرەدى. مال تيەگە­ن كولىكتى مىندەتتى تۇردە توق­تاتىپ, قۇجاتىن تەكسەرۋ – ولاردىڭ بۇلجىماس بورىشى. سىرىم اۋداندىق ىشكى ىستەر بولىمىندە وسىنداي ءتورت ەكيپاج بار ەكەن.

بۇلدىرتىداعى العاشقى ۇرلىقتان ارادا توعىز كۇن وتكەندە نۇربەك جالمۇحانبەتوۆتىڭ دە 14 سيىرى ءبىر تۇندە جوق بولدى دەدىك قوي. كەيىن انىقتالعانداي, ۇرىلار مالدى ورال قالاسىنىڭ ىرگەسىندەگى چۋۆاشكا دەگەن اۋىل­عا جەتكىزگەن. ودان ءارى ترەكين اۋىلىنداعى ەت كومبيناتىنىڭ قاساپحاناسىنا تاپسىرعان. ءبىر قىزىعى, سول جەردە باقىلاۋ كامەراسىنا ءتۇسىپ قالىپتى. قاساپحاناعا مال تاپسىرعان «مال يەسىنىڭ» تالاپ ەتىلەتىن قۇجاتتارى تۇگەل بولىپتى.

ال بۇلدىرتىدان ۇرلان­عان«جازىقباي» شارۋا قوجا­لىعىنىڭ 13 باس سيىرى ارادا بىرنەشە كۇن وتكەندە بوكەي ورداسى اۋدانىنىڭ ۇيالى اۋىلىنان ءبىر-اق شىققان. ارا قاشىقتىق 500 شاقىرىمعا جۋىق. ۇرلىق مالدى ۇيالىلىق «نۇراي» شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى مارات ەركىنعاليەۆ ورال قالاسىنان, ماحامبەت زاەۆ دەگەننەن ساتىپ العان. ونىڭ دا قۇجاتتارى تۇگەل بولىپتى...

مال اشۋى – جان اشۋى

باتىس قازاقستان وبلىستىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, وڭىردە 2015 جىلمەن سالىستىرعاندا 2016 جىلى مال ۇرلىعى17,4%-عا (688-دەن 568-گە) ازايعان.

دەگەنمەن, جەرگىلىكتى باسى­لىمدارعا, «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ وڭىرلىك وكىلىنە مالىن ۇرلاتقان اۋىل تۇرعىندارى سوڭعى كەزدەرى ءجيى حابارلاسادى. باتىس قازاقستان وبلىستىق «ورال ءوڭىرى» گازەتى باس رەداك­تورىنىڭ ورىنباسارى ەسەنجول قىستاۋباەۆ اعامىزدىڭ الدىندا وبلىستاعى مال ۇرلىعى وقيعالارىنا بايلانىستى ارىز-شاعىمدار مەن قۇجاتتار ءبىر­نەشە پاپكا بولىپ جينالىپ قالعان. وسى تاقىرىپتا گازەتتە جاريالانعان سەريالى ماقا­لالار مال ۇرلىعى ەلدىڭ ەڭ ءبىر وزەكتى ماسەلەسى ەكەنىن كورسەتتى.

بۇگىندە ءبىز قاراتوبەلىك جال­عاس تىناليەۆتىڭ, تاعى باسقا دا بىرنەشە وقىرمانىمىزدىڭ شا­عىمى بويىنشا جۋرناليستىك زەرتتەۋ جۇرگىزۋدەمىز. ءادىلىن ايتۋ كەرەك, بقو ءىىد-ءنىڭ باسشىسى ماقسۇتحان ءابىلازىموۆ بۇل ماسەلەگە بىردەن سەرگەك قا­راپ, تەكسەرۋ جۇرگىزىپتى. سى­رىم اۋدانىنىڭ بۇلدىرتى اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ ورتالىعىندا اۋداندىق ىشكى ىستەر ءبولىمىنىڭ باستىعى, پوليتسيا پودپولكوۆنيگى ارمان ءالمۇحانوۆ شارۋالارمەن ارنايى كەزدەسكەن. كوپتەگەن ماسەلە تالقىلانعان.

ءبىر قۋانارلىعى, ەرمەك بەكايداروۆ پەن نۇربەك جالمۇ­حانبەتوۆتىڭ مالىن ۇرلادى دەگەن كۇدىكتىلەر انىقتالعان. ناق­تى ايتقاندا, 8 ازامات جاۋاپ­كەر­­شىلىككە تارتىلىپ جا­تىر ەكەن. قىلمىسكەرلەردىڭ ارە­كەت ەتۋ ايماعى نەگىزىنەن اق­جايىق, سىرىم, تەرەكتى جانە تاس­قالا اۋداندارى كورىنەدى. قازىر بۇل ازاماتتاردىڭ ۇستىنەن قىلمىستىڭ 11 فاكتىسى بويىنشا تەرگەۋ جۇرگىزىلۋدە ەكەن. مال ۇرلىعىنا قاتىستى تەرگەۋ-تەكسەرۋ جۇمىستارىمەن م.ءابىل­ازى­موۆتىڭ بۇيرىعىمەن ارنايى قۇ­رىلعان 14 ادامنان تۇراتىن تەر­­گەۋ توبى اينالىسۋدا كورى­نەدى.

– ءبىز سوڭعى ءبىر جىل ىشىندە مال ۇرلىعىن جاساعان 34 توپقا قاتىسى بار 220 قىلمىسكەردى قۇرىقتادىق, – دەيدى جەرگىلىكتى پوليتسيا باستىعى ماناربەك عابدۋللين.

قازبەك قۇتتىمۇرات ۇلى,

«ەگەمەن قازاقستان»

باتىس قازاقستان وبلىسى