ارىستانباب كەسەنەسىنىڭ جانىنان 17 گەكتار جەردى قامتىعان تۋريستىك كەشەن پايدالانۋعا بەرىلەدى
سوناۋ ءبىر جىلدارى ءۇرىمشىدەگى قازاق گازەتىنىڭ شاقىرۋىمەن قىتايعا جولىمىز ءتۇستى. وبالى نە, اياعىمىزدى جەرگە تيگىزگەن جوق. ونشاقتى كۇندە ءتورت مىڭ شاقىرىمنان استام جول جۇردىك, تاريحي ورىنداردىڭ بارلىعىن كورۋگە مۇمكىندىك تۋدى.
شىعىس تۇركىستاندى يگەرۋگە قىتايلىقتاردىڭ ەرەكشە ەكپىنمەن كىرىسكەندىگى بايقالادى. وندىرىستەن بولەك, حالىقارالىق ءتۋريزمدى ءوركەندەتۋگە بىلەك سىبانىپ كىرىسىپ جاتىر.
ءبىزدىڭ حان ءتاڭىرىنىڭ قىتايعا قاراعان بەتىندە تۋريستىك كەشەنى بار ەكەن. تابيعاتتىڭ ءوزى تاۋ-تاۋمەن قالقالاپ, توستاعان جاساعان شاتقالىندا كوزدىڭ جاسىنداي ءمولتىلدەپ كۇنەس ايدىنى جاتىر جارقىراپ. تۋسىرىلعان جەر. تاڭەرتەڭ شىبىق قاداساڭ كەشعۇرىم تامىر بايلايتىندىعىنا شەك جوق. قىتايلار ءۇش شاقىرىمعا دەيىن ماشينا كىرگىزبەيدى ەكەن. بولاشاقتا ەلەكتر قۋاتىمەن ءجۇرەتىن اۆتوموبيلدەرىمەن تۋريستەردى تاسىمالداماق. تىنىعۋعا, تابيعاتتىڭ تاماشاسىنان ءلاززات الۋعا كەلگەن ادام كوپ. سەڭدەي سوعىسادى. بىراق, ءتارتىپ بۇزىپ, داۋدىراپ جۇرگەن بىرەۋى جوق. كاۋسار اۋادان كوكىرەگىڭىز ازسا پاروحودپەن ايدىندا سەرۋەندەيسىز. مۇندا دا اي-پەتريدەي سيقىرلى شىڭدار كوپ.
تۇرفانعا باردىق. ءجۇزىم قالانى كوردىك. كەي ۋاقىتتارى مۇنداعى ىستىق ەلۋ گرادۋسقا جەتەدى دەيدى. رەستاۆراتسيا جاسالعان ەسكى قالانىڭ ورنىنا اپاردى. تاعى دا تەڭىزدەي تولقىعان تۋريستەر ءجۇرگىزبەيدى. ىسقاياق اعىلشىنداردىڭ تاياققا سۇيەنگەن قارتتارى دا قىبىرلاي اياڭداپ, ءولى قالانىڭ ورنىن تاماشالاپ ءجۇر. قۋ مەديەن دالا. ءشول. كۇننىڭ ىستىقتىعى تاباعا سالىپ قۋىرارداي. اسپاننان تامشى تامبايدى. بىراق, تاماشالاپ جۇرگەن تۋريستەر كوپ.
ىستىقتان ءتۇرىڭىز تۇتىگىڭكىرەپ تومەنگە تۇسەسىز. جول باستاۋشىلار جەر استى كارىز جولىنا ءتۇسىرەدى. اياق استىڭىزدا بۇرقىراپ جاتقان بۇلاقتار شارشاعانىڭىزدى ۇمىتتىرادى. الدىڭىزدا سابات جەر كۇتىپ تۇرعانىن اڭعارىپ, اياعىڭىز اياعىڭىزعا جۇقپايدى.
كورگەنىمىز كوپ. قۇم سۋىرعان “شايتان قالا”, ءبىر قىلتاناق ءوسكىنى جوق كۇيگەن تاۋ, ساياحاتشىلار ءتاۋ ەتەتىن قاسيەتتى ورىندار...
سوسىن ويلايسىڭ عوي. وسىنداي جەرلەر بىزدە جوق پا دەپ. يسپانيا, يتاليا, گرەكيا سياقتى ەلدەر تالاي تابىسىن ءتۋريزمنىڭ ارقاسىندا-اق تاۋىپ وتىر. الىسقا بارماي-اق كورشى وزبەكستاننىڭ ءوزى سامارقان سياقتى تاريحي قالالارىمەن تۋريستەردى ماگنيتتەي تارتادى.
بىزدە دە كوپ ەكەن. ءبىر ءوڭتۇستىكتىڭ وزىندە عانا. كۇن سۇيگەن كۇنەستىڭ تابيعاتى جارتاستان قۇلاپ اققان سارقىرامالارى بار, تاستارى كىتاپتاي تەكشەلەنگەن اقسۋ-جاباعىلىدان اسا الماس.
تۇرفانداعى ەسكى قالا كەرەمەتىن وتىرار قالاسىنىڭ ورنى اۋىستىرا الار. دەپ ويلايمىز عوي. ازياداعى بۇكىل مۇسىلمان ءتاۋ ەتەتىن باپتاردىڭ بابى ارىستانباب پەن قۇل قوجا احمەت ءياساۋيدىڭ ءوزى نەگە تۇرادى.
نەگە ەكەنىن قايدام, قازاقستان ءتۋريزمىنىڭ باعىن اشاتىن وسى باعىتتار ءالى كۇنگە دەيىن اۋاداعى اڭگىمە كۇيىندە قالىپ كەلەدى.
بىردە كورنەكتى جازۋشى دۋلات يسابەكوۆتىڭ “مەن ەس بىلگەننەن قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسى جىل سايىن جوندەۋ كورىپ كەلەدى. نە قىلعان بىتپەيتىن جوندەۋ جۇمىستارى ەكەنىن بىلمەيمىن” دەگەنى بار-دى.
جەتپىسكە كەلگەن دۋلات كوكەمىزدىڭ بالا كەزىندە كورگەن سول جوندەۋى ءالى جالعاسىپ كەلەدى. قاي ۇرپاقتىڭ تۇسىندا بىتەرى بەلگىسىز.
تۇركىستان مەن وتىراردى ءىرى تۋريستىك قالالارعا اينالدىرۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى باستالىپ-اق كەتىپ ەدى, قارجى داعدارىسىنا بايلانىستى توقتاڭقىراپ قالدى.
الايدا, ەلباسىمىز ماقۇلداعان, مەملەكەت كەلەشەگى ءۇشىن كەرەك باعدارلاما توقتاماۋ كەرەك ەدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ نيەتىن قولداپ, اۋليەلى ورىننىڭ ەكىنشى تىنىسىن اشۋعا ءوز وتانداستارىمىزدىڭ اراسىنان اياۋلى ازاماتتارىمىزدىڭ سۋىرىلىپ شىققاندىعى قۋانتادى.
سولاردىڭ بىرەگەيى – بەلگىلى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى اسقار ق ۇلىباەۆ. كەزىندە قازاقستان بوكس فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى بولعاندا تالاي ساڭلاقتاردىڭ ءىرى جارىستاردا ماڭدايى جارقىراپ مارەگە ءبىرىنشى كەلۋىنە جاعداي تۋعىزعان اسقار التىنبەك ۇلى مەملەكەتىمىزدىڭ 20 جىلدىعىنا ۇلكەن سىي جاساپ جاتىر.
قاسيەتتى ارىستانباب كەسەنەسىنىڭ جانىنان, قوجا احمەت ياساۋي ماۆزولەيىنە بارار قاسقا جول بويىندا 17 گەكتار جەردى الىپ جاتقان اۋماقتا ءوز قارجىسىنا تۋريستىك كەشەن تۇرعىزدى.
الىپ مەشىتتىڭ ساف التىنداي كۇمبەزى كۇن شىققاننان جارقىراپ, زياراتشىلاردىڭ نازارىن ەرىكسىز وزىنە تارتادى. مەشىتتىڭ وسى جەردە سالىنۋىنىڭ ءوز ءمانى بار.
«قازاقتىڭ كەڭ بايتاق جەرىندە اڭىزعا اينالماعان تۇس ءتىپتى از, ءبارى دە قاستەرلى ولكە, قاسيەتتى مەكەن», دەيدى ەلباسىمىز. سونداي جەرلەردىڭ قاتارىنا كونە وتىرار مەن كيەلى ارىستانبابتى جاتقىزۋعا بولادى. بۇل قاسيەتتى ورىندار ورتالىق ازيا مەن قازاقستاننىڭ ساياسي-ەكونوميكالىق جانە مادەني دامۋىنا ۇلكەن ۇلەس قوسىپ, ەجەلدەن ەگىنشىلىك پەن مال شارۋاشىلىعى, قالا مەن دالا مادەنيەتىنىڭ وشاعى بولعان, ارىس وزەنىنىڭ سىردارياعا قۇيار ساعاسىن قامتيتىن وتىرار القابىندا ورنالاسقان بۇل ءوڭىردىڭ ورتالىعى – ەجەلگى وتىرار نەمەسە فاراب قالاسى بولعانى بەلگىلى.
بۇل ولكەنىڭ ءوز قويناۋىندا عاجايىپ وركەنيەتتەر قۇپياسىن قوينىنا باسىپ جاتقانى بارشاعا ءمالىم. وتىرار القابىنداعى العاشقى قازبا جۇمىستارى وتكەن عاسىردىڭ باسىندا جۇرگىزىلىپ, 1969 جىلدان بەرى ول زەرتتەۋشىلەردىڭ باستى نىسانىنا اينالدى. ناتيجەسىندە بۇل ولكە «وتىرار مادەنيەتى» دەگەن اتپەن يۋنەسكو-نىڭ قۇزىرىنداعى الەمدىك ارحەولوگيالىق كارتاعا ەنىپ ۇلگەردى.
ۇستازداردىڭ ۇستازى ارىستان- باب – ءXى عاسىردا ءومىر ءسۇرىپ, قازاقستان مەن ورتالىق ازيا اۋماعىندا يسلام ءدىنىنىڭ تارالۋىنا ىقپال ەتكەن, يسلامنىڭ سوپىلىق باعىتىنىڭ نەگىزىن سالۋشىلاردىڭ ءبىرى جانە وڭتۇستىك قازاقستان ايماعىنداعى ياسى (تۇركىستان), سايرام, وتىرار وڭىرلەرىندەگى سوپىلاردىڭ رۋحاني ۇستازى بولعان بەلگىلى تاريحي تۇلعا. ارىستان بابتىڭ ءومىرى قازاقستان اۋماعىندا ءومىر سۇرگەن تۇركى تىلدەس تايپالار اراسىندا يسلام ءدىنىنىڭ تارالۋ, جايىلۋ كەزەڭىمەن سايكەس كەلەدى. ونىڭ بابتاردىڭ بابى دەگەن مارتەبەسىنە قاراپ, يسلامنىڭ تارالۋىندا ەرەكشە ءرول اتقارعاندىعىن اڭعارۋ قيىن ەمەس.
كەڭەس وكىمەتىنىڭ ءدىن دەگەندە قىلىشىنان قان تامعان ساياساتىندا ارىستانباب كەسەنەسى جارتىلاي قيراسا دا وڭتۇستىك ءوڭىرى عانا ەمەس, بۇكىل قازاقستاننىڭ, قالا بەردى ورتالىق ازيا رەسپۋبليكالارىنىڭ حالقى تاراپىنان ەڭ اسىل, قاسيەتتى رۋحاني ورىن بولىپ, جۇرت كەيدە جاسىرىن, كەيدە اشىق زيارات ەتۋىن جالعاستىرا بەردى. كەڭەستىك توتاليتارلىق ءجۇيەنىڭ كۇيرەپ, بابالار اڭساعان ازاتتىقتىڭ كەلۋى, قازاق حالقىنىڭ ءدىني-رۋحاني مۇراسىنىڭ قاينار كوزى ارىستانبابتىڭ جاڭاشا تۇرلەنۋىنە مول مۇمكىندىكتەر اشتى.
قازىر مەملەكەت تاراپىنان تاريحي جانە مادەني ەسكەرتكىشتەردى ءتۋريزمدى دامىتۋ ىسىنە بەلسەندى پايدالانۋ ماقساتىندا مۇراجاي كەشەندەرىنىڭ جۇيەسىن وركەندەتۋگە كوڭىل ءبولىنىپ جاتىر. ارحەولوگيالىق جانە كونە ساۋلەت ەسكەرتكىشتەرىن قازاقستاندىق ءجانە حالىقارالىق تۋريستىك مارشرۋت جۇيەسىنە ەنگىزۋ جۇمىسى قولعا الىندى. ايشا ءبيبى, ەسىمحان كەسەنەلەرى, ءۇشارال, اققويلى مەدىرەسە-مەشىتتەرى سياقتى 40-قا جۋىق قايتا جاڭعىرتىلعان ەسكەرتكىشتەردىڭ ىشىندە ارىستانباب كەسەنەسى دە بار.
اتاپ ايتقىمىز كەلگەنى, ەلباسىنىڭ توڭىرەگىندەگى ونىڭ عاجايىپ باستامالارىن جەدەل قولداپ, جۇزەگە اسىراتىن, سەنىمدى سەرىكتەرىنىڭ ارقاسىندا الەمگە تانىمال «ارىستانباب» ماۆزولەيى جانىندا جاڭا ارحيتەكتۋرالىق كەشەننىڭ قۇرىلىسى قولعا الىنعانى. ونىڭ قايتا جاڭعىرۋىندا بەلگىلى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, ينجەنەر-عالىم, مەتسەنات اسقار ق ۇلىباەۆتىڭ اتقارعان ەڭبەگى زور. ۇلى ۇستازدىڭ, قاسيەتتى تۇلعانىڭ قادىر-قاسيەتىن قۇرمەتتەۋ مەن اسپەتتەۋدىڭ وزىق ۇلگىسىنە كۇللى ەلدى كۋا ەتىپ وتىرعان بۇل باستاما الەمدەگى مۇسىلمان قاۋىمىن ريزا ەتىپ, ساۋاپقا كەنەلگەنى ءسوزسىز.
قازىرگى تاڭدا 17 گەكتار اۋماقتى الاتىن جانە بىرنەشە نىسانداردان تۇراتىن تۋريستىك كەشەن پايدالانۋعا بەرىلۋگە جاقىن قالدى. مۇندا مۇراجاي, كىتاپحانا, 1000 ادامعا ارنالىپ اشىلعان مەشىت, قاجىلىق ورتالىق, تۋريستەرگە ارنالعان 54 ورىندىق ءۇش جۇلدىزدى قوناق ءۇيى, يمامدار دايىندايتىن سىنىپتار, قۇلشىلىق ەتەتىن زال بار. سونىمەن قاتار, دارەت الۋ ءۇشىن ارنايى بولمەلەر, ساۋلەت كەشەنىنە ءار بەرەتىن سۋبۇرقاقتار مەن باسسەيندەر, ساۋدا قاتارلارى, سۋۆەنيرلەر ساتاتىن ورتالىق بار. كەشەنگە دەربەس سۋ ءجانە كاناليزاتسيا, ەلەكتر جەلىسى مەن جىلىتۋ جۇيەلەرى قوسىلعان.
مەشىتتىڭ اپپاق قابىرعالارى مەن التىنداي كۇمبەزدەرى ادەمىلىگىمەن تاڭعالدىرىپ, عيماراتقا تاماشا ءسان بەرۋدە. سيرەك كەزدەسەتىن وتاندىق تەحنولوگيالار, ۇستالاردىڭ كونە قۇپيالارى جانە سۋرەتشىلەردىڭ شەبەرلىگى اشىق ءورنەكتى كەرەگەلەردىڭ ءمىنسىز تازا بەينەسىن بەرىپ, ەسكەرتكىش كۇمبەزدەرىنىڭ كەرەمەتتەي ءساۋلەتتىك تۋىندىسىنا اينالدى. جاڭا جوبانى ءجۇزەگە اسىرۋدا اسقار التىنبەك ۇلى شىعارماشىلىق ۇجىمعا ەلگە تانىمال ساۋلەتشىلەردى, ەتنوگرافتاردى, تاريحشىلاردى تارتا ءبىلىپتى. بۇل ۇجىم تۋريستىك كەشەندى تەك تاريحي ارحيتەكتۋرالىق ەسكەرتكىش دەپ قانا ەمەس, عاسىرلار بويى مىڭداعان ادامداردىڭ باس قوساتىن, رۋحاني ۇندەسەتىن قاسيەتتى ورنى بولۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيدى.
بۇگىندە كيەلى جەرگە كۇندەلىكتى زيارات ەتۋشى حالىقتى تاسىمالدايتىن اۆتوبۋستاردىڭ سانى 60-تان اسسا, بۇل كورسەتكىش جاقىن بولاشاقتا 300-گە جەتەدى دەپ كۇتىلۋدە. اتالعان ينفراقۇرىلىمنىڭ كيەلى جەرگە زيارات ەتۋشى حالىقتىڭ سانىنىڭ وسۋىنە جانە تۋريزمنىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەرى ءسوزسىز. بۇل يگىلىكتى شارا ساۋاپتى ىسكە اينالدى.
تاريحتىڭ ۇندەستىگى وسى ەسكەرتكىشتەردىڭ زامان تالابىنا ساي جاڭا قىرىنان كورىنۋىندە جاتىر. قازاقستاندا تۋريزمنىڭ دامۋىنا قولايلى ءارى پايدالى جاعداي جاسالىپ وتىرعان شاقتا, بۇل قاسيەتتى ورىندار تۋريزم جەلىسىنە تىكەلەي قوسىلىپ, قازاق ەلىن الەمگە باسقا قىرىنان ءوزىن تانىتۋعا ءمۇمكىندىك بەرىپ وتىر.
تاۋەلسىز دامۋدىڭ عاسىرعا بەرگىسىز جيىرما جىلدىعى اياسىندا قول جەتكەن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تابىستارىمىز ۇلتتىق مادەنيەتىمىزدىڭ بىرەگەي تاريحي-مادەني ەسكەرتكىشتەرىن زەرتتەۋگە, قايتا جاڭعىرتۋ مەن قالپىنا كەلتىرۋگە, سونىڭ ارقاسىندا وتكەن تاريحىمىزدى زەردەلەۋگە مول ءمۇمكىندىكتەر اشتى. وسى ءمۇمكىندىكتەردىڭ قاينار باستاۋىندا تۇرعان كونە وتىراردىڭ ارحەولوگيالىق كەشەنى مەن ونىڭ وزەگىندە ورنالاسقان رۋحاني ايرىقشا قۇندىلىعىمىزدىڭ ءبىرى ارىستانباب كەسەنەسى حالقىمىزدىڭ ەشكىمگە ۇقسامايتىن, تەڭدەسى جوق ءمادەني مۇراسىنىڭ ايرىقشا بولىگى جانە حالىق يگىلىگى بولىپ قالا بەرەدى.
قازىر وتان ماعان نە بەرەدى دەپ الاقان جايىپ وتىرا بەرمەي, مەن ءوز وتانىما نە بەرەمىن, قانداي كەرەگىنە جارايمىن دەيتىن ۋاقىت. حالقىمىزدىڭ قادىرلى قاريالارىنىڭ ءبىرى اسقار التىنبەك ۇلىنىڭ قاسيەتتى ورىن جانىنان كوتەرگەن كەشەنىن وسىلاي باعالاۋعا بولادى. ءتۇبى مەملەكەتتىك باعدارلاما بويىنشا وتىرار دا, تۇركىستان دا جەر-جاھاننىڭ تۋريستەرى ارنايى ىزدەپ كەلەتىن, قازاقتىڭ باي تاريحىنا قانىعىپ قايتاتىن قاستەرلى ورىندارعا اينالادى. ارىستانباب پەن قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەلەرىن جالعاستىراتىن كۇرە جول بويىنداعى الىپ نىساندار وسىنىڭ اقجولتاي حابارشىسىنداي سەزىلەدى.
باقتيار تايجان.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى, وتىرار اۋدانى.