مەملەكەتتىك بيلىك تارماقتارىنىڭ ەل ەرتەڭىنە قىزمەتىن قامتاماسىز ەتەدى
مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, دەپۋتاتتىق كورپۋستىڭ, سوت جۇيەسىنىڭ, قازاقستان زاڭگەرلەرى وداعىنىڭ وكىلدەرىنەن جانە بەلگىلى زاڭگەر-عالىمداردان تۇراتىن جۇمىس توبى مەملەكەتتىك بيلىك تارماقتارى اراسىندا وكىلەتتىكتەردى قايتا ءبولۋ ماسەلەلەرى بويىنشا تۇسكەن ۇسىنىستاردى قاراستىردى.
ءبىز وسى ورايدا قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيالىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى يگور روگوۆقا جولىعىپ, اتالعان جۇمىس توبىنىڭ ۇسىنىستاردى تالداۋى مەن باسقا دا ماسەلەلەر توڭىرەگىندە ايتىپ بەرۋىن سۇراعان ەدىك.
– يگور يۆانوۆيچ, مەملەكەتتىك جانە قوعامدىق قۇرىلىمدار, عىلىمي-زەرتتەۋ مەكەمەلەرى مەن عالىمدار جۇمىس توبىنىڭ اتىنا اتالعان ماسەلەلەر بويىنشا ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تۋدىراتىن ونداعان ۇسىنىس جىبەردى. اڭگىمەمىزدى وسىدان باستاساق.
– ءيا, جۇمىس توبىنا كوپتەگەن ۇسىنىستار ءتۇستى. ولاردى قورىتۋ ناتيجەسى بويىنشا جۇمىس توبى كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار جونىندەگى ناقتى ۇسىنىستاردى ازىرلەپ, رەسپۋبليكا پرەزيدەنتىنىڭ قاراۋىنا ەنگىزدى. ولاردى دايىنداۋ كەزىندە ەلباسىنىڭ, ياعني قابىلداناتىن شارالار وسى جىلدار ىشىندە ءوزىنىڭ ءتيىمدىلىگىن دالەلدەگەن پرەزيدەنتتىك باسقارۋ نىسانى شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىرىلۋى ءتيىس دەگەن تاپسىرماسى ەسكەرىلدى.
ۇسىنىلىپ وتىرعان جاڭالىقتاردىڭ ايرىقشا ماڭىزدىلىعىن ەسكەرە كەلە, ۇستىمىزدەگى جىلعى 25 قاڭتاردا رەسپۋبليكا پرەزيدەنتى ۇلتقا ۇندەۋ تاستاپ, ءوز ەلىنىڭ تاعدىرىنا بەيجاي قارامايتىن ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ وسى ۇسىنىستار بويىنشا ءوز ويىن ورتاعا سالۋىنا جانە الدا تۇرعان مىندەتتەردى شەشۋدىڭ وزىندىك جولىن ۇسىنۋىنا مۇمكىندىك جاساي وتىرىپ, بۇل ۇسىنىستاردى بۇكىل حالىقتىڭ تالقىلاۋىنا شىعاردى.
– ال ەندى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جاريالانعان زاڭ جوباسىندا ۇسىنىلىپ وتىرعان كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەردىڭ ءمان-ماعىناسى تۋرالى ايتىپ وتسەڭىز.
– بۇل تۋرالى الدىمەن جەكە مەنشىك قۇقىعىن قورعاۋ تەتىكتەرىن كۇشەيتۋ تۋرالى ايتقان ءجون. قازىرگى ۋاقىتتا كونستيتۋتسيانىڭ 26-بابى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ جەكەمەنشىك قۇقىعىنا كەپىلدىك بەرەدى. نەگىزگى زاڭنىڭ 12-بابىنىڭ 4-تارماعىنا ساي كونستيتۋتسيادا, زاڭداردا جانە حالىقارالىق شارتتاردا ءوزگەشە كوزدەلمەسە, شەتەلدىكتەر مەن ازاماتتىعى جوق ادامدار رەسپۋبليكادا ازاماتتار ءۇشىن بەلگىلەنگەن قۇقىقتار مەن بوستاندىقتاردى پايدالانادى, سونداي-اق, مىندەتتەر اتقارادى.
ازاماتتىق كودەكستىڭ (جالپى ءبولىم) ەكىنشى تاراۋى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ, وزگە مەملەكەتتەر ازاماتتارىنىڭ, سونداي-اق ازاماتتىعى جوق ادامداردىڭ مەنشىك قۇقىعىنا كەپىلدىك بەرەدى. شەتەلدىكتەر مەن ازاماتتىعى جوق ادامداردىڭ مەنشىك قۇقىعىنا كەپىلدىكتەردى, ولاردىڭ تەڭدىگىن, ادىلەتتىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ جانە ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋ ماقساتىندا بۇل كورسەتىلگەن كونستيتۋتسيالىق نورماداعى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارى» دەگەن سوزدەردى «اركىم» دەگەن سوزبەن اۋىستىرۋ ۇسىنىلادى.
كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ 2003 جىلعى 1 جەلتوقسانداعى №12 نورماتيۆتىك قاۋلىسىندا, كونستيتۋتسيا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتى», «ءاربiر», «ءبارi», «شەتەلدiكتەر» جانە «ازاماتتىعى جوق ادامدار» دەگەن ۇعىمداردى پايدالانا وتىرىپ, ادامنىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسiن سارالايدى. بۇل ورايدا, كونستيتۋتسيانىڭ ءماتiنiندە «ءاربiرi» جانە «ءبارi» تۋرالى ايتىلعان كەزدە, رەسپۋبليكا ازاماتى دا, رەسپۋبليكا ازاماتتىعىنا يە ەمەس ادامدار دا نازاردا ۇستالادى دەپ تۇسiنگەن ءجون, دەپ تۇسىندىرمە بەرىلدى.
جۇمىس توبى مەنشىك قۇقىعىنا قول سۇعىلمايدى دەگەن كونستيتۋتسيالىق قاعيداتتى بەكىتۋدى ۇسىندى. ودان تىس, ەگەر كونستيتۋتسيادا وزگەشە كوزدەلمەسە, زاڭدى جولمەن الىنعان م ۇلىككە مەنشىك قۇقىعىن شەكتەيتىن نەمەسە ودان ايىراتىن زاڭداردى جانە وزگە دە قۇقىقتىق اكتىلەردى قابىلداۋعا جول بەرىلمەيدى دەگەن نورما ۇسىنىلدى. بۇل رەتتە, وسى باپتىڭ 3-تارماعىنىڭ, ەرەكشە جاعدايلاردا مەملەكەت مۇقتاجى ءۇشىن م ۇلىكتەن كۇشتەپ ايىرۋ ونىڭ قۇنى تەڭ باعامەن وتەلگەن كەزدە جۇرگىزىلۋى مۇمكىن, دەگەن نورماسىنىڭ ەرەجەلەرى ساقتالىپ قالادى. بۇل ماسەلە بويىنشا كونستيتۋتسيالىق كەڭەس ءوز ۇستانىمىن بىرنەشە رەت ايتقان بولاتىن. بۇل كونستيتۋتسيالىق نورماعا ەگجەي-تەگجەيلى ءتۇسىندىرمە بەرىلدى.
مەنشىك قۇقىعىنا قول سۇعىلمايتىندىعى تۋرالى اتالعان نورمانى كونستيتۋتسياعا ەنگىزۋ ارقىلى, نارىقتىق ەكونوميكانىڭ, كاسىپكەرلىك بەلسەندىلىكتىڭ نەگىزى بولىپ تابىلاتىن جەكەمەنشىك قۇقىعىنا كەپىلدىكتەر ايتارلىقتاي نىعايا تۇسەدى جانە بۇل قۇقىق بەلگىلى دارەجەدە ادامنىڭ وزگە قۇقىقتارى مازمۇنىن ايقىندايدى دەپ ايتۋعا بولادى.
– ال جالپى پارلامەنتتىڭ جانە, اسىرەسە, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ ءرولىن ارتتىرۋ ماسەلەسى تۋرالى نە ايتار ەدىڭىز؟
– مۇندا پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ ۇكىمەتتى قۇرۋ كەزىندەگى ءرولىن كەڭەيتۋ, سونداي-اق, پارلامەنت پەن ونىڭ پالاتالارىنىڭ ۇكىمەتتىڭ جانە ۇكىمەت مۇشەلەرىنىڭ قىزمەتىن باقىلاۋ وكىلەتتىگىن كۇشەيتۋ ارقىلى ىسكە اسىرۋ ۇسىنىلادى.
ءوزىڭىز جاقسى بىلەسىز, مەملەكەت باسشىسى ءوز سوزىندە, ءبىز بيلىكتىڭ بارلىق تارماقتارى ءتيىمدى جانە جاۋاپتىلىقپەن جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن, ولاردىڭ اراسىندا ءتيىستى تەڭگەرمەلىك جاساۋ ءۇشىن بۇل قادامعا بارامىز, دەپ اتاپ ءوتتى.
پرەمەر-ءمينيستردى تاعايىنداۋدىڭ قولدانىستاعى ءتارتىبىن ساقتاپ قالۋ ۇسىنىلادى. كونستيتۋتسيانىڭ 44-بابىنىڭ 3) تارماقشاسىنا ساي رەسپۋبليكا پرەزيدەنتى پارلامەنت ءماجىلىسىندە وكىلدىگى بار ساياسي پارتيالار فراكتسيالارىمەن كونسۋلتاتسيالاردان كەيىن كەلىسىم بەرۋ ءۇشىن ءماجىلىستىڭ قاراۋىنا رەسپۋبليكا پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ كانديداتۋراسىن ەنگىزەدى; پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ كەلىسىمىمەن رەسپۋبليكانىڭ پرەمەر-ءمينيسترىن قىزمەتكە تاعايىندايدى.
ارينە, بۇل ءتارتىپتى تۇبەگەيلى وزگەرتۋ, اتاپ ايتقاندا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ پرەمەر-ءمينيستردى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا تاعايىنداۋى تۋرالى ۇسىنىستار دا قارالدى. الايدا, تالداۋ كورسەتكەندەي, ەلدەردىڭ كوپشىلىگىندە, ءتىپتى پارلامەنتتىك رەسپۋبليكالاردىڭ وزىندە, پرەمەر-ءمينيستردى ۇسىنۋعا باستاما جاساۋ جانە ونى تاعايىنداۋ ەل پرەزيدەنتىنىڭ قۇزىرەتىنە جاتادى. بۇل رەتتە, مەملەكەت باسشىلارى, ارينە, پارلامەنتتىڭ پارتيالىق قۇرامىن ەسكەرەدى. ايتپەسە, ولاردىڭ كانديداتۋرالارىن دەپۋتاتتار كەرى قايتارۋى مۇمكىن.
ۇكىمەتتىڭ قۇرامىن جانە ونىڭ قۇرىلىمىن جاساقتاعان كەزدە مىناداي ءتارتىپ ورناتا وتىرىپ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ ۇسىنىلادى: پارلامەنت ماجىلىسىمەن كونسۋلتاتسيالاردان كەيىن پرەمەر-مينيستر ۇكىمەتتىڭ قۇرامى جانە ونىڭ مۇشەلەرىنىڭ كانديداتۋرالارى تۋرالى مەملەكەت باسشىسىنا ۇسىنىس ەنگىزەدى. ۇكىمەت مۇشەلەرىن قىزمەتىنەن وسى تارتىپپەن دە, ياعني پرەمەر-ءمينيستردىڭ ماجىلىسپەن كونسۋلتاتسيالارىنا نەگىزدەلگەن ۇسىنىسى بويىنشا بوساتۋ ۇسىنىلادى. پرەزيدەنت وزدىگىنشە قىزمەتكە تاعايىندايتىن جانە قىزمەتىنەن بوساتاتىن سىرتقى ىستەر جانە قورعانىس مينيسترلەرىنە بۇل ءتارتىپ قولدانىلمايدى. مۇنداي كونسۋلتاتسيالار وتكىزۋ ءراسىمىن كونستيتۋتسيالىق زاڭداردا (پارلامەنت جانە ونىڭ دەپۋتاتتارىنىڭ مارتەبەسى تۋرالى, ۇكىمەت تۋرالى جانە ت.ب.) ايقىنداۋ قاجەت شىعار.
ۇكىمەتتىڭ, قازىرگى كەزدەگىدەي, جاڭادان سايلانعان رەسپۋبليكا پرەزيدەنتىنىڭ الدىندا ەمەس, جاڭادان سايلانعان پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ الدىندا ءوز وكىلەتتىگىن دوعارۋىن بەلگىلەيتىن نورما جاڭالىق بولىپ تابىلادى. ۇكىمەت ماجىلىستە وكىلدىگى بار ساياسي كۇشتەرمەن بىرلەسە وتىرىپ قۇرىلاتىن جاعدايدا بۇل ابدەن قيسىندى. الايدا, بۇل مەملەكەت باسشىسى ەندى شەتتە قالادى دەگەندى بىلدىرمەيدى. ۇكىمەتتىڭ وكىلەتتىگىن توقتاتۋ تۋرالى ءوز باستاماسى بويىنشا شەشىم قابىلداۋ قۇقىعى مەملەكەت باسشىسىندا ساقتالىپ قالادى (كونستيتۋتسيانىڭ 70-بابىنىڭ 7-تارماعى).
ۇكىمەتتىڭ پارلامەنتكە جانە ونىڭ پالاتالارىنا ەسەپ بەرۋى جانە باقىلاۋىندا بولۋى تەتىكتەرىن كۇشەيتۋ مەملەكەتتىك بيلىك تارماقتارىنىڭ جۇمىس تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا قىزمەت ەتەدى. وسى ماقساتتا, ۇكىمەت ءوزىنىڭ قىزمەتىندە پرەزيدەنتتىڭ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ جانە تۇتاس العاندا پارلامەنتتىڭ الدىندا جاۋاپتى دەپ بەلگىلەۋ ۇسىنىلدى. پرەمەر-مينيستر ۇكىمەت قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى جونىندە جانە ونىڭ اسا ماڭىزدى شەشىمدەرى جونىندە پرەزيدەنتكە عانا ەمەس, پارلامەنت ماجىلىسىنە دە بايانداپ وتىرادى. پارلامەنت پالاتالارىنا ۇكىمەت مۇشەسىنىڭ ەسەبىن تىڭداۋ ناتيجەسى بويىنشا دەپۋتاتتاردىڭ جالپى سانىنىڭ ۇشتەن ەكىسىنىڭ كوپشىلىك داۋىسىمەن زاڭداردى ورىنداماعان جاعدايدا ءمينيستردى قىزمەتىنەن بوساتۋ تۋرالى رەسپۋبليكا پرەزيدەنتىنە ءوتىنىش قابىلداۋ قۇقىعى بەرىلەدى. بۇل جاعدايدا مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەت مۇشەسىن قىزمەتىنەن بوساتادى.
– ال پرەزيدەنتتىڭ كەيبىر وكىلەتتىكتەرىن ۇكىمەت پەن پارلامەنت اراسىندا قايتا ءبولۋ تۋرالى ماسەلە قالاي بولماق؟
– ۇكىمەتكە مەملەكەت باسشىسىنىڭ مىناداي وكىلەتتىكتەرىن بەرۋ ۇسىنىلادى: مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى, مەملەكەتتىك بيۋدجەت ەسەبىنەن ۇستالاتىن بارلىق ورگانداردىڭ قىزمەتكەرلەرىنە ارنالعان قارجىلاندىرۋ مەن ەڭبەكاقى تولەۋدىڭ ءبىرىڭعاي جۇيەسىن بەكىتۋ, بۇلاردى ۇكىمەت مەملەكەت باسشىسىمەن كەلىسە وتىرىپ ىسكە اسىرادى; ۇكىمەتتىڭ قۇرامىنا كىرمەيتىن ورتالىق اتقارۋشى ورگانداردى قۇرۋ, تاراتۋ جانە قايتا قۇرۋ, ولاردىڭ باسشىلارىن قىزمەتكە تاعايىنداۋ جانە قىزمەتىنەن بوساتۋ.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇكىمەت جانە پرەمەر-مينيستر اكتىلەرىنىڭ قولدانىلۋىن توقتاتا تۇرۋ قۇقىعىن جويۋ ۇسىنىلادى. سونىمەن بىرگە, رەسپۋبليكا پرەزيدەنتىنە, ادامنىڭ جانە ازاماتتىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋ, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى, مەملەكەتتىڭ ەگەمەندىگى مەن تۇتاستىعىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا كۇشىنە ەنگەن زاڭدى نەمەسە وزگە دە ءبىر قۇقىقتىق اكتىنى, سونىڭ ىشىندە ۇكىمەتتىك اكتىنى, كونستيتۋتسياعا سايكەستىگى تۇرعىسىندا قاراۋ تۋرالى كونستيتۋتسيالىق كەڭەسكە ءوتىنىش جولداۋ قۇقىعىن بەرۋ ۇسىنىلادى.
جوبادا رەسپۋبليكا پرەزيدەنتىنىڭ مىناداي زاڭ شىعارۋشىلىق وكىلەتتىكتەرىن الىپ تاستاۋ دا كوزدەلەدى: زاڭ جوباسىن پارلامەنت ماجىلىسىنە ەنگىزۋ تۋرالى ۇكىمەتكە تاپسىرما بەرۋ (بۇل رەتتە پرەزيدەنتتىڭ زاڭ شىعارۋ باستاماسى قۇقىعى ساقتالادى); زاڭدار نەمەسە زاڭ كۇشى بار جارلىقتار شىعارۋ; پارلامەنت وزىنە بەرگەن جاعدايدا, زاڭ شىعارۋشىلىق وكىلەتتىكتەرىن ىسكە اسىرۋ. سونىمەن بىرگە, پرەزيدەنتتىڭ زاڭ جوبالارى قارالۋىنىڭ باسىمدىقتارىن ايقىنداۋ قۇقىعى ساقتالادى, ياعني ولار پارلامەنتتىڭ اعىمداعى سەسسياسى ىشىندە ءبىرىنشى كەزەكتەگى تارتىپپەن قابىلدانۋعا ءتيىس. سونىمەن قاتار, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايرىقشا ماڭىزدى ماسەلەلەر بويىنشا ۇكىمەتتىڭ وتىرىستارىنا توراعالىق ەتۋ قۇقىعى ساقتالادى, بىراق «قاجەت بولعان جاعدايدا» دەگەن سىلتەمەمەن نەگىزدەلەدى. وسىلايشا پرەزيدەنت ءۇشىن جاڭا جاعدايدا ستراتەگيالىق فۋنكتسيالار, بيلىك تارماقتارى اراسىنداعى قاتىناستارداعى جوعارى تورەشى ءرولى, سىرتقى ساياسات, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك, ەلىمىزدىڭ قورعانىس قابىلەتى باسىمدىققا اينالادى.
– سوت جۇيەسى مەن پروكۋراتۋرانىڭ كونستيتۋتسيالىق نەگىزدەرىن ناقتىلاۋعا اسا ءمان بەرىلىپ وتىر عوي.
– كونستيتۋتسيانىڭ 79-بابىنىڭ 3-تارماعىندا رەسپۋبليكا سوتتارىنىڭ سۋديالارىنا قويىلاتىن تالاپتار كونستيتۋتسيالىق زاڭدا ايقىندالادى دەپ بەلگىلەۋ ۇسىنىلادى. سۋديالارعا قويىلاتىن تالاپتاردىڭ كونستيتۋتسيا ماتىنىندە ەگجەي-تەگجەيلى جازىلۋى زامان شىندىعىنا جانە پراكتيكا قاجەتتىلىگىنە سايكەس كەلمەيدى. سوندىقتان بۇل ماسەلەلەرگە يكەمدىرەك قاراۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن نورما قاجەت.
نەگىزگى زاڭنىڭ 81-بابىنىڭ جاڭا رەداكتسياسىندا جوعارعى سوتتىڭ مىناداي فۋنكتسياسىن ناقتىلاۋ كوزدەلەدى – جەرگىلىكتى جانە وزگە دە سوتتاردىڭ قىزمەتىن قاداعالاۋدى جۇزەگە اسىرادى دەگەن ەرەجەنىڭ ورنىنا, جوعارعى سوت زاڭدا كوزدەلگەن جاعدايلاردا ءوزىنىڭ سوتتىلىعىنا جاتقىزىلعان سوت ىستەرىن قارايدى دەپ ايقىنداۋ ۇسىنىلادى. كونستيتۋتسيانىڭ 83-بابىنىڭ ۇسىنىلىپ وتىرعان رەداكتسياسىندا, پروكۋراتۋرا زاڭدا بەلگىلەنگەن شەكتەردە جانە نىسانداردا زاڭدىلىقتىڭ ساقتالۋىن جوعارى قاداعالاۋدى جۇزەگە اسىرادى دەپ بەكىتىلەدى, سونداي-اق, ول مەملەكەت اتىنان قىلمىستىق قۋدالاۋدى جۇزەگە اسىرادى دەپ تىكەلەي كورسەتىلەدى. سول ارقىلى, شەكتەرى زاڭمەن ايقىندالاتىن پروكۋرورلىق قاداعالاۋدىڭ سۇلباسى ناقتىراق كورسەتىلەدى. بۇل كونستيتۋتسياعا قايتا-قايتا تۇزەتۋ ەنگىزە بەرمەي, پروكۋراتۋرا وكىلەتتىگىنىڭ كولەمىن رەتتەپ وتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
– جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك باسقارۋ جانە ءوزىن ءوزى باسقارۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ ءتارتىبى قالاي بولماق؟
– كونستيتۋتسيانىڭ 86-بابىندا جاڭا تالاپ ەنگىزۋ ۇسىنىلادى, وعان ساي رەسپۋبليكا پرەزيدەنتى پرەمەر-مينيسترمەن جانە پارلامەنت پالاتالارىنىڭ توراعالارىمەن كونسۋلتاتسيالاردان كەيىن ءماسليحاتتىڭ وكىلەتتىگىن مەرزىمىنەن بۇرىن توقتاتادى. بۇل – وسىنداي شەشىم قابىلداۋ كەزىندە ونىڭ زاڭدىلىعىن جانە نەگىزدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان القالىقتىڭ ەلەمەنتتەرى پايدا بولادى دەگەن ءسوز. وبلىستاردىڭ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ جانە استانانىڭ اكىمدەرىن تاعايىنداۋدىڭ قولدانىستاعى ءتارتىبىن ساقتاپ قالۋ ۇسىنىلدى. الايدا, وزگە ءبىر اكىمشىلىك-اۋماقتىق بىرلىكتىڭ اكىمدەرىن تاعايىنداۋدىڭ نەمەسە سايلاۋدىڭ ءتارتىبىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ اكتىسىمەن ەمەس, زاڭمەن ايقىنداۋ ۇسىنىلادى, بۇل بەلگىلى ءبىر دارەجەدە وسى فۋنكتسيانىڭ پارلامەنتكە بەرىلۋىن كوزدەيدى.
– كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىس نەگىزدەرىن قورعاۋ تەتىكتەرىن كۇشەيتۋ بويىنشا نە ايتاسىز؟
– قازىرگى زامانعى قاتەرلەردى ەسكەرە وتىرىپ, كونستيتۋتسيانىڭ 91-بابىنىڭ 2-تارماعىندا بەلگىلەنگەن, ەشبىر جاعدايدا دا, ءتىپتى, نەگىزگى زاڭنىڭ ءوزىن قايتا قاراۋ ارقىلى دا وزگەرتىلمەيتىن كونستيتۋتسيالىق قۇندىلىقتاردىڭ تىزبەسىن تولىقتىرۋ ۇسىنىلادى. ول قۇندىلىقتاردىڭ قاتارىنا رەسپۋبليكانىڭ بىرتۇتاستىعىن, اۋماقتىق تۇتاستىعىن, باسقارۋ نىسانىن قوسا وتىرىپ, مەملەكەت تاۋەلسىزدىگىن دە جاتقىزۋ ۇسىنىلادى.
مەملەكەت باسشىسى وتكەن جىلعى 15 جەلتوقساندا سالتاناتتى جينالىستا سويلەپ تۇرىپ, مەملەكەتتىڭ ساياسي بىرتەكتىلىگىن ساقتاۋ, قالىپتاسقان جاڭا قازاقستاندىق مەملەكەتتىلىكتىڭ ىرگەسىن شايۋ ارەكەتتەرىنىڭ الدىن الۋ ماسەلەلەرى قاشاندا وزەكتى بولا بەرمەك, دەپ اتاپ ءوتتى.
بۇل كونستيتۋتسيالىق ەرەجەلەردىڭ مىزعىماستىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن اتالعان باپتىڭ 3-تارماعىندا رەسپۋبليكا كونستيتۋتسياسىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ, ولاردىڭ اتالعان تالاپتارعا سايكەس كەلەتىندىگى تۋرالى كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ قورىتىندىسى بولعاندا, رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمگە نەمەسە رەسپۋبليكا پارلامەنتىنىڭ قاراۋىنا شىعارىلادى. وسى كورسەتىلگەن كونستيتۋتسيالىق قاعيداتتاردىڭ قۇقىق شىعارماشىلىعى جانە قۇقىق قولدانىلۋى پروتسەسىندە ساقتالۋىن باقىلاپ وتىراتىن قۇرىلىمدار (پروكۋراتۋرا, ادىلەت ورگاندارى جانە ت.ب.) بىزدە زاڭنامالىق جانە زاڭعا تاۋەلدى دەڭگەيلەردە بار بولعانىمەن, كونستيتۋتسيالىق دەڭگەيدە مۇنداي تەتىكتىڭ جوقتىعىن ايتقان ءجون. ەندى ونى كونستيتۋتسيالىق كەڭەسكە جۇكتەۋ كوزدەلەدى, ءسويتىپ, ول ەلىمىزدىڭ نەگىزگى زاڭىنا ەنگىزىلەتىن تۇزەتۋلەر رەسپۋبليكانىڭ بىرتۇتاستىعى, اۋماقتىق تۇتاستىعى, ونىڭ باسقارۋ نىسانى جانە مەملەكەتتىڭ تاۋەلسىزدىگى سەكىلدى قۇندىلىقتارعا نۇقسان كەلتىرمەي مە دەگەن ماسەلە بويىنشا قورىتىندى بەرەتىن بولادى. مۇنداي تاجىريبە شەت ەلدەردىڭ كوپشىلىگىندە بار.
پرەزيدەنت جۇمىس توبىنا جالپى حالىقتىڭ تالقىلاۋى كەزىندە ايتىلعان ۇسىنىستاردى ۇنەمى باقىلاپ, ولاردىڭ سارالانىپ تۇرۋىن, ناتيجەسى بويىنشا زاڭ جوباسى پىسىقتالۋىن جانە مەملەكەت باسشىسىنىڭ قاراۋىنا ەنگىزىلۋىن قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
الەكساندر تاسبولاتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان»