كەشە پالاتا توراعاسى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ جەتەكشىلىگىمەن پالاتانىڭ كەزەكتى جالپى وتىرىسى بولدى. وندا بىرنەشە ماسەلە قارالىپ, دەپۋتاتتاردىڭ ورتالىق اتقارۋشى ورگاندارعا ارناعان بىرقاتار ساۋالدارى جاريالاندى.
العاشقى بولىپ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن تۇرىك رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىندا ارنايى ماقساتتاعى بولىمشەلەردىڭ وقۋ-جاتتىعۋلارىن وتكىزۋ كەزىندە قابىلداۋشى تاراپتىڭ قولداۋ كورسەتۋى تۋرالى مەموراندۋمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى قارالدى. قۇجات جوباسى تۋرالى بايانداما جاساعان قورعانىس ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى تالعات مۇحتاروۆ مەموراندۋمنىڭ قاشان جاسالعانىن, قانداي ماقساتتى كوزدەيتىنىن جان-جاقتى ايتىپ بەردى.
مەموراندۋمعا 2016 جىلدىڭ 20 قاڭتارىندا قول قويىلعان ەكەن. ول وقۋ-جاتتىعۋ وتكىزۋ كەزىندە قابىلداۋشى تاراپتىڭ قولداۋ كورسەتۋلەرىنىڭ نەگىزگى قاعيداتتارىن ايقىندايدى. جاتتىعۋلار قابىلداۋشى تاراپتىڭ زاڭناماسىنا سايكەس جۇرگىزىلەدى. سونىڭ ىشىندە قابىلداۋشى تاراپ تومەندەگىدەي قولداۋ شارالارىن جاسايدى: جاتتىعۋلار جاساۋ ءۇشىن بەلگىلى ءبىر جەر اۋماعىن ناقتىلايدى; تەحنيكا مەن وق-دارىلەردى اكەلۋگە, مەملەكەت ىشىندە الىپ جۇرۋگە اۋە جولدارى مەن تەمىر جولداردى پايدالانۋعا رۇقسات ەتەدى, جاتتىعۋعا كەلگەن جاۋىنگەرلەردى ورنالاستىرادى, اس-سۋمەن قامتاماسىز ەتەدى جانە ت.ب.
قازاقستان اسكەرىنىڭ مۇنداي جاتتىعۋلاردى ۇقشۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر اسكەرلەرىمەن دە, ءتىپتى ناتو-عا مۇشە باسقا ەلدەرمەن دە وتكىزىپ جۇرگەنى بەلگىلى. الايدا, دەپۋتاتتار تاراپىنان بايانداماشىعا ناقتىلاۋ ماقساتىمەن وتە كوپ سۇراقتار قويىلدى. سونىڭ ىشىندە دەپۋتات زاۋرەش امانجولوۆا وقۋ-جاتتىعۋ كەزىندە مەرت بولعان تۇركيالىق جاۋىنگەر ءۇشىن وتباسىنا وتەماقى مەن اسىراۋشىسىنان ايىرىلعاندىعىنا بايلانىستى جاردەماقىنى قاي تاراپ تولەيدى, ەگەر ءبىز تولەيتىن بولساق, ونىڭ شىعىنى قانداي قوردان وندىرىلەدى دەپ سۇرادى.
وكىنىشكە قاراي, مۇنداي وقيعالار بىزدە بولىپ تۇرادى, دەگەن گەنەرال تولەماقىلار ءار ەلدىڭ ءوز زاڭناماسىنا سايكەس تولەنەتىنىن جەتكىزدى. ەگەر تۋرا ءبىزدىڭ تاراپتىڭ كىناسىنەن وسىنداي جاعداي ورىن السا, ول بولەك شارتتارمەن رەتتەلەتىن بولادى, دەدى ول.
دەپۋتات اسقار بازارباەۆ بوتەن ەل اسكەرلەرىنىڭ ەلىمىزدىڭ اۋماعىنداعى وقۋ-جاتتىعۋعا قارۋ-جاراقپەن ەنگىزىلۋ تارتىبىنە نازار اۋدارىپ, ولار ارنايى تەكسەرىستەن وتكىزىلە مە دەپ سۇرادى. وعان ت.مۇحتاروۆ مەموراندۋمنىڭ نەگىزىنەن وقۋ-جاتتىعۋعا قولداۋ كورسەتۋ ماسەلەسىن عانا قاراستىراتىنىن, ال بوتەن ەل اسكەرىنىڭ قازاقستان اۋماعىنا كىرگىزىلۋىنىڭ ءتارتىبى ەلىمىزدىڭ باسقا زاڭنامالارىمەن رەتتەلەتىنىن ايتتى.
دەپۋتات باقىتبەك سماعۇل تۇركيانىڭ اۋماعىندا بولاتىن «اناتوليا» اسكەري وقۋ-جاتتىعۋلارىنا قازاقستان قاتىسا ما جانە جاتتىعۋلاردىڭ شىعىندارىن قاي جاق كوتەرەدى دەپ سۇرادى. وعان گەنەرال تۇركيامەن اسكەري جاتتىعۋلار 2006 جىلدان باستاپ ەكى جاقتىڭ اۋماعىندا دا كەزەكپەن جىل سايىن وتكىزىلىپ كەلە جاتقانىن ايتتى. ال شىعىنداردى مەموراندۋمعا سايكەس قابىلداۋشى جاق كوتەرەدى ەكەن.
وتىرىس بارىسىندا مەموراندۋمعا تىكەلەي قاتىسى جوق سۇراقتار دا قويىلىپ جاتتى. ءبارىن قوسقاندا جالپى سانى 11 دەپۋتات وسى ماسەلەنىڭ تالقىلاۋىنا ارالاستى. قوسىمشا باياندامانى حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ مۇشەسى اباي تاسبولاتوۆ جاسادى. ول مەموراندۋمنىڭ نەگىزگى ماسەلەلەرىنە توقتالا كەلىپ, ءماجىلىستىڭ كوميتەتتەرى ونى وڭ تۇرعىدان باعالايتىنىن جەتكىزدى جانە ارىپتەستەرىن زاڭ جوباسىن قولداۋعا شاقىردى.
زاڭ جوباسى تالقىلانىپ بولعان سوڭ ءبىراۋىزدان ماقۇلدانىپ, سەناتتىڭ قاراۋىنا ءجىبەرىلدى.
ەكىنشى ماسەلە دە ەكىجاقتى جاسالعان كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋعا ارنالدى. بۇل جولى «قازاقستان ۇكىمەتى مەن پولشا ۇكىمەتى اراسىنداعى ادامداردىڭ رەادميسسياسى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى قارالدى. بۇل زاڭ جوباسى ەكى مەملەكەتتىڭ اۋماعىنا زاڭسىز كەلگەن, وندا بولعان نەمەسە تۇرىپ جاتقان ۋاعدالاسۋشى تاراپتاردىڭ ازاماتتارى, ءۇشىنشى مەملەكەتتەردىڭ ازاماتتارى نەمەسە ازاماتتىعى جوق ادامدار رەادميسسياسىنىڭ قۇقىقتىق جانە ۇيىمداستىرۋ ماسەلەلەرىن رەتتەۋدى كوزدەيدى.
جالپى وتىرىس بارىسىندا توعىز دەپۋتات قۇزىرلى ورگاندارعا ساۋالىن جولداپ, مەملەكەتتىك يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنا قاتىساتىن كاسىپورىندار ءۇشىن كادر دايارلاۋ, بالالار دەنساۋلىعى, ەكولوگيا, جىلۋ جۇيەلەرى جانە تاعى باسقا وزەكتى ماسەلەلەردى كوتەردى. دەپۋتاتتاردىڭ ايماقتارعا بارىپ, ەلدەگى ءتۇرلى پروبلەمالاردى ءوز كوزدەرىمەن كورىپ قايتقاندىعىنىڭ ناتيجەسى وسى جەردە ايقىن كورىنىپ تۇردى.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»