شىعىس ازيانىڭ دامىعان ەلى جاپونيا مەن ورتالىق ازيا بارىسى رەتىندە تانىلعان قازاقستاننىڭ ىنتىماقتاستىعى جىلدان جىلعا ارتىپ كەلەدى. جاپونيا قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگىن رەسمي تۇردە 1991 جىلدىڭ 28 جەلتوقسانىندا تانىدى. ءبىر اي وتكەندە, ياعني 1992 جىلدىڭ 26 قاڭتارىندا ەكى ەل اراسىنداعى ديپلوماتيالىق قاتىناستار ارنايى بەكىپ, ىنتىماقتاستىقتىڭ ورىستەۋىنە كەڭىنەن جول اشىلدى.
مىنە, سودان بەرى تۋرا 25 جىل ءوتىپتى. تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتتاعى ورنى مەن بەدەلى كۇننەن-كۇنگە ايقىندالىپ, الەم تانىعان, تالاي اسۋدى باعىندىرعان, دامۋدىڭ سارا جولىندا ءوز باعىتىن تاپقان ەگەمەن ەل ەكەندىگىن بارشا دۇنيە بىلەدى. قازاق-جاپون قاتىناستارىنىڭ 25 جىلدىعىنا وراي, ەكى ەل اراسىنداعى ديپلوماتيالىق بايلانىستىڭ تاريحىن قىسقاشا زەردەلەپ شىعۋدى ءجون كوردىك.
ديپلوماتيالىق قاتىناستىڭ باستاۋى رەتىندە ىنتىماقتاستىق ورناعاننان كەيىن ءبىر جىل وتكەندە, ياعني 1993 جىلى الماتى قالاسىندا جاپونيا ەلشىلىگىنىڭ اشىلۋىن اتاساق بولادى. 2005 جىلى جاپونيا ەلشىلىگى استاناعا كوشىرىلدى. قازاقستاننىڭ جاپونياداعى ەلشىلىگى 1997 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەيدى.
25 جىل ىشىندە ەكى مەملەكەتتىڭ ۇكىمەتتەرى اراسىنداعى قول قويىلعان باستى ۋاعدالاستىق قۇجاتتارىنا كەلسەك: قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى مەن جاپونيا ۇكىمەتى اراسىندا تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىق جونىندەگى ۋاعدالاستىق (2005 جىلدىڭ 6 ءشىلدەسىندە كۇشىنە ەندى), قوسارلانعان سالىق سالۋدى بولدىرماۋعا جانە كىرىس سالىعىنان جالتارۋعا جول بەرمەۋگە قاتىستى كونۆەنتسيا (2009 جىلى كۇشىنە ەنىپ, 2010 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ قولدانىلدى), اتوم ەنەرگياسىن بەيبىت ماقساتتا قولدانۋ تۋرالى ۋاعدالاستىق (2011 جىلى كۇشىنە ەندى), ينۆەستيتسيانى ەكىجاقتى قورعاۋ ءجونىندەگى مەملەكەتارالىق ۋاعدالاستىق (2014 جىلدىڭ 23 قازانىندا قول قويىلىپ, ءبىر جىلدان كەيىن كۇشىنە ەندى).
قازاقستان مەن جاپونيا 2015 جىلدىڭ 27 قازانىندا ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتى كەڭەيتۋگە قاتىستى بىرىككەن مالىمدەمە جاسادى. ەكىجاقتى ساياسي ۇنقاتىسۋدىڭ باستاۋى رەتىندە جاپونيا پرەمەر-مينيسترىنىڭ ورىنباسارى, سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ۆاتانابە ميچيونىڭ 1992 جىلدىڭ مامىر ايىندا قازاقستانعا ساپارىن اتاۋعا بولادى. ال قازاقستان تاراپىنان العاشقى رەسمي ساپار 1994 جىلدىڭ 6-9 ءساۋىرى ارالىعىندا جۇزەگە استى. پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاپونياعا العاش رەت ساپار شەگىپ, اسا ماڭىزدى كەلىسىمدەرگە قول جەتكىزدى. بۇل ساپار مەملەكەتتەر اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا ورەگە كوتەرىلۋىنە تىڭ سەرپىن بەردى.
جاپونيانىڭ سول كەزدەگى قازاقستانداعى ەلشىسى اكيرا ماتسۋي نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كۇنشىعىس ەلىندە بولعان كەزىن ءوزىنىڭ ەستەلىكتەرىندە ەگجەي-تەگجەيلى جازعان. وزگەنى تاني وتىرىپ, ءوزىن تانىتا ءبىلۋ – ديپلوماتيالىق شەبەرلىكتىڭ ايقىن ۇلگىسى. جاپونيانىڭ قازاقستانداعى العاشقى ەلشىسى اكيرا ماتسۋي «شيودايتايشيگاميتاكازافۋسۋتان» (قازاقستان تۇڭعىش ەلشىنىڭ كوزىمەن, توكيو: 2007) دەپ اتالاتىن كىتابىندا جاپون وقىرماندارىنا قازاقستان تۋرالى ناقتى دەرەكتەر مەن مول ماعلۇماتتار بەرە وتىرىپ, تاۋەلسىزدىگىن جاڭادان العان ەل تۋرالى ويلارىن كەلەلى پىكىرلەرىمەن ورنەكتەگەن.
كىتاپتىڭ «پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ جاپونياعا ساپارى» دەپ اتالاتىن ءۇشىنشى تاراۋىندا 1994 جىلدىڭ 6-9 ءساۋىرى ارالىعىندا ەلباسىنىڭ كۇنشىعىس ەلىنە ساپارى جايلى تولىمدى دەرەكتەر كەلتىرىپ, قازاقستان باسشىسى جايىندا كوڭىلگە تۇيگەن ويلارىمەن بولىسكەن. «مەن جاڭا قىزمەتىمە كىرىسكەن كەزدە, پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ جاپونياعا ساپار شەگىپ, جاڭادان تاۋەلسىزدىك العان قازاقستان مەن جاپونيا اراسىنداعى كەلىسىمدى جۇزەگە اسىرىپ, ەكى ەل اراسىنداعى بايلانىستىڭ ىرگەتاسىن بەكىتۋ تۋرالى نيەتىن بىلدىرگەن ەدى. 1994 جىلى, تۋرا ساكۋرا اعاشى گ ۇلىن تولىق اشقان مەزگىلدە قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ جاپونياعا ساپارى جۇزەگە استى. سول ۋاقىتتا ءۇش كۇن بويى پرەزيدەنتپەن بىرگە بولعانىمدى مەن باقىت سانايمىن.
ن.نازارباەۆ 1994 جىلدىڭ سوڭىندا وتكەن ديپلوماتيالىق تانىستىرىلىمدا شابىتتانىپ, دومبىرا تارتقان بولاتىن. وسى جولعى ساپارىندا دا كوتەرىڭكى كوڭىل-كۇيمەن, كولىك ىشىندە اندەتىپ وتىردى. پرەزيدەنتتىڭ مۇنداي ادەتى كۇيزەلىستى بويعا جيناماۋدىڭ ءبىر قۇپياسى بولار دەپ ءتۇيدىم. قازاقتىڭ ءان اۋەنىنە ۇقساعاندىقتان با, جاپوننىڭ ءداستۇرلى اندەرىن ۇناتىپ, گيندزاداعى سەرۋەن كەزىندە جانە اكيحابارادا دۇكەن ارالاعاندا جاپونياعا كەڭىنەن تارالعان اندەردى قالايتىنىن ايتتى. زايىبىمەن, قىزىمەن بىرگە جاپون اندەرىنىڭ سD جيناعىن ساتىپ الدى...», دەپ جازادى ا.ماتسۋي.
قازاقستاندا قىزمەت ەتكەن كەزىندە كورگەن-بىلگەندەرىن, ويعا تۇيگەندەرىن كىتابىنا ارقاۋ ەتكەن جاپون ەلشىسى قازاق ەلىنىڭ ۇلتتىق مىنەز-قۇلقىنا دا ءوز باعاسىن بەرۋدى ۇمىتپاپتى. «قازاق حالقى كوشپەندى حالىققا ءتان ەرەكشەلىكتەردى, مىنەز-ق ۇلىقتى ساقتاعان, تۋراشىل, كەڭپەيىل, شەشەن, قوناقجاي, دارحان كوڭىلدى» دەپ جازعان ءوز كىتابىندا ەلشى.
قازاقستان باسشىسى 1999 جىلى جەلتوقساننىڭ 5-8-ءى ارالىعىندا جاپونياعا ەكىنشى رەت ساپارمەن بارعان كەزدە دوستىق, ىنتىماقتاستىق پەن ارىپتەستىك جونىندەگى بىرلەسكەن مالىمدەمەگە قول قويىلۋى دا ەكى ەلدىڭ ديپلوماتيالىق بايلانىسىن جاڭا بەلەسكە كوتەرگەنى ءسوزسىز.
2006 جىلى 28-29 تامىز كۇندەرى قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ارنايى شاقىرۋىمەن جاپونيا پرەمەر-ءمينيسترى دجيۋنيچيروۋ كويدزۋمي قازاقستانعا كەلدى. بۇل ساپار تابيعي رەسۋرستارعا باي قازاقستان مەن ەنەرگەتيكالىق شيكىزاتى تاپشى جاپونيانىڭ ءوزارا ءتيىمدى ارىپتەستىگى ءۇشىن وتە ماڭىزدى بولدى.
ال 2008 جىلدىڭ 18 ماۋسىمىندا قازاقستان باسشىسى جاپونياعا ءۇشىنشى رەت رەسمي ساپارمەن باردى. 22 ماۋسىمعا دەيىن سوزىلعان ساپار كەزىندە جاپونيا يمپەراتورى ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى دوستىقتى نىعايتۋعا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن نۇرسۇلتان نازارباەۆتى «حريزانتەما» وردەنىمەن ماراپاتتادى. قازاقستان تاراپىنان يمپەراتور اكيحيتوعا جوعارى مەملەكەتتىك «التىن قىران» وردەنى تابىستالدى.
جوعارى دارەجەلى كەزدەسۋلەر ەكى ەل اۋماعىنداعى رەسمي ساپار كەزىندە عانا ەمەس, وزگە مەملەكەتتەردە وتكەن حالىقارالىق جيىندار كەزىندە دە جالعاسىپ جاتتى. ماسەلەن, 2010 جىلى 13 ساۋىردە ۆاشينگتونداعى يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى جاھاندىق سامميتتە قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاپونيا پرەمەر-ءمينيسترى يۋكيو حاتويامامەن كەزدەسۋ وتكىزگەن بولاتىن.
2013 جىلى 6 قىركۇيەكتە سانكت-پەتەربۋرگتە وتكەن G20 سامميتىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاپونيا پرەمەر-مينيسترى سيندزو ابەمەن كەزدەستى. ال 2014 جىلى 17 قازاندا ەلباسى ميلاندا وتكەن «ازيا-ەۋروپا» فورۋمىنىڭ 10-شى سامميتىندە جاپونيا پرەمەر-مينيسترىمەن كەلىسسوز جۇرگىزدى.
بۇگىنگى كۇنگە دەيىن جاپونيادان ءتۇرلى لاۋازىم يەلەرى رەسمي ساپارمەن قازاقستاندا بولىپ, سونىڭ ارقاسىندا ىنتىماقتاستىق ءوز دەڭگەيىندە دامۋ ۇستىندە. 1997 جىلى جاپونيا پارلامەنتى تومەنگى پالاتاسىنىڭ دەپۋتاتى كەيدزو وبۋچي (2000 جىلدان باستاپ پرەمەر-مينيستر), ەكونوميكالىق جوسپارلاۋ ءمينيسترى تارو اسو, 1998 جىلى سەيچيرو تويودا باستاعان جاپونيا ەكونوميكالىق ۇيىمدار فەدەراتسياسى, 2001 جىلى بۇرىنعى پرەمەر-مينيستر تسۋتامۋ حاتا, 2002 جىلى سىرتقى ىستەر ۆيتسە-ءمينيسترى سەيكەن سەگيۋرا, تومەنگى پالاتا دەپۋتاتى يۋريكو كويكە, 2003 جىلى سىرتقى ىستەر ۆيتسە-ءمينيسترى تەتسۋرو يانو, جوعارعى پالاتا دەپۋتاتى حيرويۋكي موريشيتا, تومەنگى پالاتا دەپۋتاتى, بۇرىنعى پرەمەر-مينيستر يوشيرو موري, دەپۋتات تسۋتومۋ حاتانىڭ قازاقستانعا جاساعان ارنايى ساپارلارى دا مەملەكەتتەرىمىز اراسىنداعى دوستىق, ىنتىماقتاستىقتى وركەندەتۋدە ماڭىزدى ءرول اتقاردى دەسەك بولادى.
قازاقستاندىق پارلامەنتشىلەر مەن مينيسترلەر دە جاپونياعا ساپارمەن باردى. بۇگىندە قازاقستان پارلامەنتىندە جاپونيامەن ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ تۋرالى ارنايى توپتار قۇرىلعان.
جاپونيا سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى جانىنداعى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق اگەنتتىگى قازاقستانمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتقان. اتالعان اگەنتتىك استانانىڭ سالىنۋىنا ۇلكەن ۇلەس قوسۋدا. 1998 جىلى وسى ۇيىمنىڭ قارجىلاندىرۋىمەن استانا اۋەجايى سالىندى. 2002 جىلى جاپونيا حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق اگەنتتىگىنىڭ قولداۋىمەن استانانى دامىتۋدىڭ باس جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋ قولعا الىندى. ارحيتەكتور كيشيو كۋروكاۆانىڭ جوباسىمەن جاڭا شاھار بوي كوتەرە باستادى. استانا قالاسىنىڭ سۋ جۇيەسى مەن جول توسەۋ جۇمىستارىنا دا جاپونيا اگەنتتىگى اتسالىستى. 2013 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا جاپونيانىڭ تسۋكۋبا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قولداۋىمەن الماتىدا ەكى ەل اراسىنداعى ديپلوماتيالىق قاتىناستاردىڭ 20 جىلدىعىنا بايلانىستى حالىقارالىق كونفەرەنتسيا وتكىزىلدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارجى مينيسترلىگى كەدەندىك باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, 2015 جىلى ەكى ەل اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 1,4 ملرد اقش دوللارىن قۇراعان. 2005-2015 جىلدار ارالىعىندا جاپونيادان قازاقستانعا سالىنعان تىكەلەي ينۆەستيتسيا كولەمى 4,8 ملرد دوللارعا جەتكەن. گۋمانيتارلىق سالادا دا جاپونيا سەمەي ايماعىنا كومەك كورسەتىپ وتىر.
شارافات جىلقىباەۆا,
جاپونتانۋشى
الماتى