بۇل ماقالانى جازۋ ويىمدا جوق ەدى. «ەگەمەن قازاقستاننان» جانبولات تەلەفون شالدى:
– اعا, ءسىز باياعىدا, جاستار گازەتىندە ىستەپ جۇرگەن كەزىڭىزدە تاشكەنت قالاسىنا ىسساپارعا بارىپ, ارحيۆتەردى اقتارىپ, عاني مۇراتباەۆ قول قويعان جاستار گازەتىنىڭ 1921 جىلى شىققان العاشقى ساندارىن تاۋىپ, كوشىرمەلەرىن اكەلگەنىڭىزدى, سودان كەيىن بارىپ «لەنينشىل جاس» گازەتىنىڭ شەكەسىندەگى «1922 جىلدان شىعا باستادى» دەگەن دەرەكتىڭ «1921 جىلعى 22 ناۋرىزدان شىعادى» دەپ ءوزگەرتىلگەنىن بىلەتىن ەدىك. سول وقيعالار تۋرالى ماقالا جازىپ بەرۋىڭىزدى سۇرايمىز, – دەدى.
– اپىراي, جاستار گازەتىنىڭ دە 90 جىلدىعى كەلىپ قالعان ەكەن عوي. جازىپ بەرەيىن, – دەدىم مەن ويلانىپ. كوڭىلىمدە كوپ سۋرەتتەر ءتىرىلىپ جۇرە بەردى...
ەڭ اۋەلى «لەنينشىل جاس» تۋرالى ويلار كەلدى. بۇل گازەت وسىنداي اتپەن شىعىپ, ءجۇزدەگەن مىڭ دانا تيراجبەن كەڭىنەن تاراعان كەشەگى كەڭەس وكىمەتى زامانىندا قازاق جاستارىنىڭ تالاي بۋىنىن ادالدىققا, ەڭبەكسۇيگىشتىككە, ادامگەرشىلىككە, يماندىلىققا, قايىرىمدىلىققا, ۇلتجاندىلىققا, ءوتانسۇيگىشتىككە ءتاربيەلەگەن كوپشىلىكتىڭ ءسۇيىكتى گازەتى بولعان ەدى-اۋ. ونىڭ ەڭ العاشقى رەداكتورى عاني مۇراتباەۆ, جاۋاپتى حاتشىسى ءىلياس جانسۇگىروۆ ەكەنى بەلگىلى. ال ەندى ءبىز اڭگىمە قىلعالى وتىرعان 60-شى جىلداردىڭ ەكىنشى جارتىسىنداعى رەداكتورى سول كەزدە دە, ودان كەيىنگى ونداعان جىلداردا دا قازاق جۋرناليستيكاسى سالاسىنداعى شىن ءمانىندەگى رەداكتورلىق ۇيىمداستىرۋشىلىق تالانتىمەن تانىلعان شەرحان مۇرتازا اعامىز بولاتىن. تەلمان جانۇزاقوۆ دەگەن ورىسشا دا, قازاقشا دا بىردەي جازاتىن, قالامى جۇردەك, كۇلكىسى دە, جانى دا تازا, جاستارعا ىلعي قامقورلىق جاساپ جۇرەتىن تاعى ءبىر اعامىز رەداكتوردىڭ ورىنباسارى بولدى (كەيىن ول «پراۆدا» گازەتىنىڭ قازاقستانداعى ءتىلشىسى قىزمەتىن اتقاردى). كيىمىنە كىرشىك جۋىتپاي, تالعاممەن, سانمەن كيىنەتىن, ۇزىن بويلى, سىمباتتى, جۇرتتىڭ بارىنە ءسۇيكىمدى, سپورت تاقىرىبىن تاماشا مەڭگەرگەن, سول كەزدەگى قازاق جاستارى ءپىر تۇتاتىن ءابىلسەيىت ايحانوۆ پەن ءابدىسالان نۇرماحانوۆتىڭ جاقىن دوسى, سونىمەن بىرگە قالامى دا جۇيرىك قالداربەك نايمانباەۆ – گازەتتىڭ جاۋاپتى حاتشىسى ەدى.
سونىڭ الدىندا عانا مەن «لەنينشىل جاستىڭ» قاراعاندى وبلىسىنداعى ءتىلشىسى بولىپ ءتورت جىلداي قىزمەت اتقارىپ, گازەتتىڭ ستۋدەنت-جاستار ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولىپ تاعايىندالىپ, الماتىعا قايتىپ ورالعانمىن. رەداكتسيا قىزمەتكەرلەرىن بىلاي قويعاندا, وبلىستارداعى مەنشىكتى تىلشىلەرى دە شەتىنەن سەن تۇر, مەن اتايىن دەيتىندەي, سايدىڭ تاسىنداي ىرىكتەلگەن جاستار ەدى. مەملەكەت بيلىگىنە حرۋششەۆ كەلگەننەن كەيىن تسەلينوگراد بولىپ وزگەرگەن اقمولا وبلىسى مەن تىڭ ولكەسىندە رىمعالي نۇرعاليەۆ, سەمەي وڭىرىندە رىسحان مۋسين, شىمكەنت جاعىندا مۇحتار شاحانوۆ, قوستاناي وبلىسىندا بايتۇرسىن ءىلياسوۆ, گۋرەۆ ايماعىندا انەس ساراەۆ, ورال وبلىسىندا حاميدوللا قىدىروۆ, قاراعاندىدا مەنەن كەيىن اقسەلەۋ سەيدىمبەكوۆ ءتىلشى بولدى. سول جىلداردا شەرحان مۇرتازا اعامىز باتىس وڭىرگە بارعان ءبىر ساپارىندا فاريزا وڭعارسىنوۆانى كورىپ, ولەڭدەرىمەن, جازعاندارىمەن تانىسىپ, ونى دا وبلىستاعى ءتىلشىلەردىڭ قوسىنىنا قوسىپ الدى. شىعىس قازاقستان وبلىسىنان, اۋداننان «لەنينشىل جاسقا» جولداعان وچەركتەرىن وقىپ, جازعانىنا, تىلىنە قاتتى ءسۇيسىنىپ, گازەتتىڭ جاس قىزمەتكەرى كادىربەك سەگىزباەۆتى ارنايى ىسساپارعا جىبەرىپ, ورالحان ءبوكەەۆتى اۋداندىق گازەتتەن الماتىعا شاقىرىپ, رەداكتسياعا قىزمەتكە الدى.
مەن العاش گازەتتىڭ ستۋدەنت-جاستار ءبولىمىن باسقارعانمەن, كەيىنىرەك گازەتتىڭ كومسومول تۇرمىسى ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى نۇرماحان ورازبەكوۆ, ۇمىتپاسام «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىنە بولۋى كەرەك, قىزمەتكە اۋىستى دا, جاۋاپتى ءبولىم دەپ, ەندى مەنى سول ءبولىمنىڭ مەڭگەرۋشىلىگىنە قويدى. «لەنينشىل جاس» گازەتىنىڭ ول جىلدارداعى ەل ىشىندەگى, حالىق اراسىنداعى بەدەلى ۇلكەن ەدى. مۇنى ونىڭ تيراجىنىڭ سول كەزدەگى جىلدان جىلعا جەدەل قارقىنمەن ءوسىپ وتىرعانىنان دا ايقىن اڭعارۋعا بولادى.
گازەتتىڭ سول جىلدارداعى ساندارىن وقىماي-اق جاي سىدىرتا قاراعاننىڭ ءوزىندە دە گازەت بەتىندە جاستار تاربيەسىنە, مورالدىق-ەتيكالىق, تانىمدىق, ەستەتيكالىق ماسەلەلەرگە, تۋعان ولكەنىڭ تابيعاتىنا, تاريحىنا, ادەت-عۇرىپ پەن سالت-ءداستۇرگە, ادەبيەت پەن ونەرگە كوپ كوڭىل ءبولىنىپ, ۋىتتى ماقالالار جاريالاۋمەن بىرگە جاستاردىڭ وزدەرىنە دە ءسوز بەرىپ, وزەكتى ماسەلەلەر بويىنشا ولاردىڭ ءوزارا قىزۋ پىكىر الىسۋلارىن ۇيىمداستىرىپ وتىرۋعا دا ۇدايى نازار اۋدارىلعانى اڭعارىلادى. وسى تۇرعىدان كەلگەندە گازەت بەتىندە اشىلعان ءارتۇرلى ايدارلار مەن كلۋبتاردىڭ جۇمىستارى جەمىستى بولىپ, گازەت وقۋشىلارىنىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ وتىرعانى ءشۇباسىز. جوعارىدا ايتقانىمداي, گازەتتىڭ قاراعاندى وبلىسىنداعى ءتىلشىسى قىزمەتىنەن (ول جىلدارى «لەنينشىل جاس» بىزدەردى «ءوز ءتىلشىمىز» دەپ جازاتىن) ستۋدەنت-جاستار ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولىپ الماتىعا ورالعانىمدا ءبولىمنىڭ ءوزىنىڭ جارتىجىلدىق, توقساندىق جوسپارلارىندا ۇنەمى ەسكەرىپ, قاداعالاپ, مەزگىل-مەزگىل ارناۋلى بەتتەر بەرىپ وتىراتىن «وركەن» (جوعارى كلاسس وقۋشىلارى ءۇشىن) جانە «اراي» (ستۋدەنت جانە ۋاقىت)» اتتى كلۋبتارى بار ەدى. گازەتتىڭ ادەبيەت جانە ونەر ءبولىمىنىڭ دە «لەنينشىل جاستىڭ» انتولوگياسى (عاسىرلار, ەلدەر, اقىندار)», «اققۋ» («لەنيشىل جاستىڭ» ەستەتيكالىق كلۋبى), «جاس كەرۋەن» (جاس اقىنداردىڭ ولەڭدەرىن كورنەكتى دە كولەمدى ەتىپ بەرۋ), «لەنينشىل جاستىڭ» جىر جارىسى. ءمۇشايرا» اتتى تۇراقتى ايدارلارى بولدى. ماسەلەن, «جاس كەرۋەن» ايدارىمەن «اشىق اسپان, البىرت الەم» دەپ ات قويىلىپ, جاڭا تالاپ, جاس اقىن رافاەل نيازبەكوۆتىڭ كولەمى گازەتتىڭ ءبىر بەتىنىڭ ۇشتەن بىرىنە جۋىق ولەڭدەرى, «لەنينشىل جاستىڭ» جىر جارىسى. ءمۇشايرا» ايدارىمەن فاريزا وڭعارسىنوۆانىڭ «مەن ساعان عاشىق ەمەس ەم...» اتتى گازەت وقۋشىلارىن بىردەن ەلەڭ ەتكىزگەن ماحاببات, جاستىق جىرلارى, اقتوبە وبلىسىنىڭ بايعانين اۋدانىندا تۇراتىن جاس اقىن ەسەنباي دۇيسەنباەۆتىڭ گازەتتىڭ جارتى بەتىنە جۋىق كوڭىلدى ۇيىرەتىن كوركەم جىرلارىنىڭ توپتاماسى, تاعى باسقالارى جارىق كورگەن. گازەتتىڭ «سايات» اتتى, اڭشىلىق جايىندا قىزىقتى اڭگىمە شەرتەتىن, «كۇمبەز» اتتى ارحەولوگيالىق, «قاھارمان» اتتى ءاسكەري-پاتريوتتىق تاربيە كلۋبتارىنىڭ جۇمىسى دا جەمىستى بولىپ, ۇزاق ۋاقىت گازەت بەتىنەن ءتۇسپەگەنى ەسىمدە. اقجان ماشانوۆتىڭ ءال-فارابي تۋرالى ماقالاسى دا العاش جاستار گازەتىندە جاريالانىپ, كەيىنىرەك بۇل تاقىرىپقا باسقا دا ماقالالار ارنالىپ, ۇلى بابامىز ءوز ۇرپاعىمەن قايتا تابىسقان. مۇقاعالي ماقاتاەۆتىڭ, قادىر مىرزاليەۆتىڭ, تۇمانباي مولداعاليەۆتىڭ ولەڭدەرى, قاليحان ىسقاقوۆتىڭ, ءابىش كەكىلباەۆتىڭ, ءشاربانۋ قۇماروۆانىڭ, باسقا دا تالانتتى جاس قالامگەرلەردىڭ پوۆەستەرى مەن اڭگىمەلەرى دە «لەنينشىل جاس» ارقىلى قالىڭ كوپشىلىككە مەزگىل-مەزگىل جول تارتاتىن. سىن-سىقاقتىڭ, ساتيرانىڭ قامشىسىن ءۇيىرىپ, «سۇزەگەن ءسوزىن» ۇيرەتىپ, وسپانحان اۋباكىروۆ گازەت بەتىنەن تۇسپەيتىن.
گازەت وزىنەن ءوزى شىقپايتىنى, ونى شىعاراتىن جۋرناليستەر ەكەنى بەلگىلى عوي. سوندىقتان ءبارى بولماسا دا, سول جىلداردا گازەتتە ىستەگەن جۋرناليستەردىڭ ءبىرازىنىڭ اتى-جوندەرىن اتاي كەتسەم, ارتىق بولمايتىن سەكىلدى. مەن ءوزىم گازەتكە ارالاسقان العاشقى جىلدارداعى ونىڭ بەلدى قىزمەتكەرلەرى سەيداحمەت بەردىقۇلوۆ, بەك توعىسباەۆ, قاليحان ىسقاقوۆ, بەكەجان تىلەگەنوۆ, بەكمىرزا بايماحانوۆ, بەكەن ابدىرازاقوۆ, تاۋپيح سارباقانوۆ, ابىقۇل يبراگيموۆ, تۇتقاباي يمانبەكوۆ, قارسىباي قاسىمبەكوۆ, ساڭگەرەي ءتاجىعۇلوۆ, تاڭاتقان رساەۆ سياقتى جۋرناليستەردىڭ ورنىنا ءوز كەزەگىمەن بايمولدا مۋسين, ماتكەرىم اكىمجانوۆ, ورازبەك سارسەنباەۆ, انەس ساراەۆ, فەرماحان شوەۆا, احات جاقسىباەۆ, ورالحان بوكەەۆ, ساعات اشىمباەۆ, سەرىك ءابدىرايىموۆ, تولەن قاۋپىنباەۆ, كارىباي احمەتبەكوۆ, ءراشيت راحىمبەكوۆ, قۇرمانعازى مۇستافين, قۋانىشباي قۇرمانعاليەۆ, جانات ەلشىبەكوۆ, ورىسباي ابدىلداەۆ, كەڭشىلىك مىرزابەكوۆ, بەرىك شاحانوۆ, ىرىم كەنەنباەۆ, ەرنست تورەحانوۆ, ماعيرا قوجاحمەتوۆا, جاقاۋ ءداۋرەنبەكوۆ, جۇماگۇل سولتيەۆا, مارات قابانباەۆ, الاشىباي ەسماعامبەتوۆ سياقتى جاستار كەلگەن-ءدى. جەلاياق سۋرەتشىمىز سەز ءباسىبەكوۆ سۋرەت ءتۇسىرۋدەن شارشاماسا, ءبۇبىحان بايتىلەسوۆا اپايىمىز توپىرلاپ كەلىپ جاتاتىن وقۋشىلار حاتتارىنىڭ بىردە-ءبىرى نازاردان تىس قالماۋىن قاتتى قاداعالايتىن.
ەندى «لەنينشىل جاس» گازەتى جاسىنىڭ ءبىر جىلعا قالاي ۇزارتىلعانى جايىندا. ول جىلداردا گازەتتىڭ شىعا باستاعان مەرزىمى 1922 جىل دەپ كورسەتىلىپ كەلگەنىن جوعارىدا ايتىپ وتتىك قوي. سودان, مەن گازەتتىڭ كومسومول تۇرمىسى ءبولىمىن باسقارىپ جۇرگەن كۇندەردىڭ بىرىندە, بولىمگە قىزىل شىرايلى, شۇيدەلى, قاي ۋاقىتتا كورسەڭ دە كويلەگىنىڭ جوعارعى تۇيمەسىن اعىتىپ تاستاپ, قىزارا ءبورتىپ, بۋسانىپ جۇرەتىن سەيىلحان اسقاروۆ دەگەن جۋرناليست اعامىز كەلدى. ول ماقالالارىن ەكى تىلدە جازا بەرەتىن. كومسومولدىڭ تاريحىن, عاني مۇراتباەۆتىڭ, ءاليا مەن مانشۇكتىڭ ومىرلەرىن زەرتتەۋمەن اينالىسىپ جۇرەتىن.
– مەن سەندەرگە ءوزىم تاپقان ولجامدى كورسەتىپ, قىزىقتى دەرەك ايتقالى كەلدىم, – دەدى ول بىردەن. ءسويتتى دە قولىنداعى الىپ كەلگەن قاعازىن مەنىڭ ستولىما جايىپ سالدى. جازۋى ارابشا, ەسكى ءبىر گازەتتىڭ فوتوكوشىرمەسى ەكەن.
– سەن ارابشا ەسكى جازۋدى وقي الاسىڭ با؟ – دەپ سۇرادى.
– جوق, – دەدىم ىشتەي وكىنىشپەن.
– مىناۋ 1921 جىلى تاشكەنتتە شىققان, رەداكتور رەتىندە عاني مۇراتباەۆ قول قويعان «جاس الاش» گازەتىنىڭ ءنومىرى ەكىنشى سانى. مۇنىڭ ءبىرىنشى جانە وزگە ساندارى ءازىر مەنىڭ قولىمدا جوق. وسىعان قاراعاندا سىزدەر گازەتتەرىڭىزدىڭ شىعا باستاعان ۋاقىتىن «1922 جىلدان بەرى» دەپ قاتە كورسەتىپ جۇرسىزدەر, – دەدى ول.
– مىناۋىڭىز توسىن دەرەك ەكەن, – دەدىم مەن بىردەن قىزىعۋشىلىق تانىتىپ. مەنىڭ ۇنىمنەن وسى ماسەلەنىڭ جاي-جاپسارىن بىلۋگە قۇمارلىقتى اڭعاردى ما, سەيىلحان اعامىز عانيدىڭ ءومىرى مەن قىزمەتى تۋرالى ءوزى تاپقان تىڭ دەرەكتەردى, عانيدى بىلەتىن كوزى ءتىرى بىرنەشە ادامداردى قالايشا ىزدەپ تاپقانىن, ولاردان ەستىگەن اڭگىمەلەرىن كوسىلتىپ ايتا جونەلدى.
– وسىلاردىڭ بارلىعىن كەيىن بىزگە ماقالا ەتىپ جازىپ بەرەسىز عوي, – دەدىم مەن.
– جازىپ بەرەمىن, – دەدى ول ۋادە ەتىپ.
رەسەيدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندەگى سياقتى قازاق دالاسىندا دا ۇلكەن وزگەرىستەر جۇزەگە اسا باستاعان جيىرماسىنشى جىلداردىڭ باس كەزىندە قۇيرىقتى جۇلدىزداي جارق ەتىپ, تەز جانىپ, تەز سونگەن, ەرتە ەسەيىپ, ەر جەتكەن, نەبارى جيىرما ءۇش جىل عانا عۇمىر كەشكەن, بىراق سول از عانا عۇمىرى ىشىندە ءوزىنىڭ ەلى, حالقى ءۇشىن بيىك ارمانداردى نىسانا ەتىپ, بويىنداعى كۇش-جىگەرىن اياماستان, جالىنداي جانىپ كۇرەسكە شىققان, قىرانداي قالقىپ بيىككە كوتەرىلىپ, 20-22 جاسىندا (1922-1924 جىلداردا) رەسەي كوممۋنيستىك جاستار وداعى ورتالىق كوميتەتىنىڭ بيۋرو مۇشەسى, كوممۋنيستىك جاستار وداعى ورتا ازيا بيۋروسىنىڭ العاشقى ءتوراعاسى, كوممۋنيستىك جاستار ينتەرناتسيونالى اتقارۋ كوميتەتىنىڭ شىعىس ەلدەرى جاستارى اراسىنداعى جۇمىس ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولىپ قىزمەت اتقارىپ ءجۇرگەندە وكپە اۋرۋىنان قايتىس بولىپ, ماسكەۋدەگى ۆاگانكوۆ زيراتىنا جەرلەنگەن عاني مۇراتباەۆتىڭ ءومىرى راسىندا دا جاستارىمىز ءۇشىن ۇلگى-ونەگە بولۋمەن كەلەدى. 1967 جىلى 31 قازاندا قازاقستان لكسم ورتالىق كوميتەتىن حالقىمىزدىڭ تاعى ءبىر اياۋلى ازاماتى وزبەكالى جانىبەكوۆ باسقارىپ تۇرعان كەزدە شىمكەنت قالاسىندا عاني مۇراتباەۆقا ەسكەرتكىش اشىلۋى دا رەسپۋبليكا ءومىرىندەگى ەلەۋلى وقيعا بولىپ ەدى.
– عاني 1921 جىلى نەبارى ون توعىز جاسىندا اۋەلى سامارقاند ولكەلىك كومسومول كوميتەتىنىڭ, ودان سوڭ تۇركىستان رەسپۋبليكاسى كومسومول ۇيىمى ورتالىق كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولىپ سايلانعان. ءدال سول كەزدە ول تاشكەنتتە «جاس الاش» گازەتىن ۇيىمداستىرىپ, ونىڭ تۇڭعىش رەداكتورى دا ءوزى بولعان, – دەدى سەيىلحان اسقاروۆ.
– ءسىز مىنا قولىڭىزداعى گازەتتىڭ كوشىرمەسىن ماعان قالدىرىپ كەتىڭىز. ءبىز ونداعى جاريالانعان ماقالالاردى قازىرگى قارىپتەرىمىزگە اۋدارىپ باستىرىپ, وقىپ كورەيىك. سودان سوڭ مەن ولاردى شەراعاڭا كورسەتەيىن. اقىلداسايىق, – دەدىم مەن.
گازەتتىڭ سول سانىنىڭ ماتەريالدارىن ءتۇگەل وقىپ, گازەتتى مۇقيات قاراپ شىققان شەراعاڭ:
– سەن تاشكەنتكە ىسساپارعا بارىپ قايت. ارحيۆتەردى اقتار. «جاس الاشتىڭ» تابىلعان ساندارىنىڭ بارلىعىن سۋرەتكە ءتۇسىرىپ (ول جىلداردا كسەروكس دەگەنىڭىز جوق قوي), كوشىرمەسىن اكەل, – دەدى.
سودان مەن تاشكەنت قالاسىنا اتتانىپ كەتتىم. ءبىر اپتا ءجۇرىپ, سونداعى مەملەكەتتىك ارحيۆتەن «جاس الاشتىڭ» عاني مۇراتباەۆ قول قويعان العاشقى ءبىراز ساندارىن تاپتىم. ولارداعى ماتەريالداردى كيريلليتسا قارپىمەن قايتا باستىرىپ العان سوڭ شەراعاڭ ورتالىق پارتيا كوميتەتىنە اپارىپ, ۇگىت جانە ناسيحات ءبولىمىندە جۇمىس ىستەيتىن شەريازدان ەلەۋكەنوۆ, ساپار بايجانوۆ, كاكىمجان قازىباەۆ اعالارىمىزعا كورسەتىپ, سولارمەن اقىلداستى. ساپار مەن كاكىمجان اعالاردىڭ وزدەرى دە 50-ءشى جىلداردىڭ اياعىنداعى «لەنينشىل جاستىڭ» تۇلەكتەرى ەدى. ول جىلداردا «الاش» دەگەن ءسوزدى ايتتىرمايتىن. سوندىقتان ولار ويلاسا كەلە بۇل ءماسەلەنى ءماسكەۋدەگى كىتاپ پالاتاسى ارقىلى شەشكەندى دۇرىس كورەدى. كىتاپ پالاتاسىنا تەلەفون سوعىلىپ, حات جازىلىپ, «بىزدەردىڭ رەسپۋبليكالىق جاستار گازەتىنىڭ شىعا باستاعان ۋاقىتى قاتە كورسەتىلىپ ءجۇر, وسىنى دۇرىس قالپىنا كەلتىرۋگە كومەكتەسىڭىزدەر» دەگەن ءوتىنىش ايتىلادى. ولاردان ءتيىستى جاۋاپ الىنعان سوڭ, 1967 جىلعى 22 يۋل كۇنگى (ول جىلداردا اي اتتارى تەك ورىسشا اتالاتىن) «لەنينشىل جاستىڭ» № 142 سانىندا گازەت ءوزىنىڭ شىعا باستاعان ۋاقىتىن شىندىققا ساي قالپىنا كەلتىرىپ, ءبىرىنشى بەتىنىڭ ەتەك جاعىنا «وقۋشىلار نازارىنا» دەگەن اتپەن شاعىنداۋ ماقالا باسقان. وندا بىلاي دەلىنگەن:
«قۇرمەتتى وقۋشى! بايقادىڭ با, ءوز گازەتىڭنىڭ بەتىندە بۇگىن ءبىر وزگەشەلىك بار. بۇعان دەيىن «گازەت 1922 جىلدان شىعادى» دەپ جازىلىپ كەلگەن ەدى. سول دەرەك ەندى وزگەرىپ وتىر. قالايشا؟
جاقىندا رەداكتسيا بۇكىلوداقتىق كىتاپ پالاتاسىنىڭ كۇندەلىكتى باسپاسوزدى بيبليوگرافيالىق تىركەۋ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى م. بيريۋكوۆادان حات الدى. وندا بىلاي دەلىنگەن: «بۇكىلوداقتىق كىتاپ پالاتاسىنداعى دەرەكتەر بويىنشا «لەنينشىل جاس» گازەتى قازىرگى كورسەتىلىپ جۇرگەندەي 1922 جىلدان ەمەس, 1921 جىلعى 22 مارتتان باستاپ شىققان».
وسىعان بايلانىستى رەداكتسيا قىزمەتكەرى قازاقتىڭ مەملەكەتتىك رەسپۋبليكالىق كىتاپ پالاتاسىندا بولىپ, وندا اعا بيبليوگراف ر. تورەگەلديەۆا جولداسپەن اڭگىمەلەستى. قولدا بار ءتيىستى دوكۋمەنتتەردى قاراپ, گازەتتىڭ قاي مەزگىلدە شىققانىنا انىق كوز جەتكىزدى. سونىمەن قاتار رەسپۋبليكالىق ا.س.پۋشكين اتىنداعى كوپشىلىك كىتاپحاناسىنىڭ سيرەك كەزدەسەتىن جازبالار قورىندا ساقتاۋلى تۇرعان وسى گازەتتىڭ العاشقى جىلدارداعى ساندارى دا جوعارىداعى جاڭا دەرەكتى تولىق انىقتاي ءتۇستى.
ءيا, سونىمەن, سوڭعى انىقتاۋلارعا, سونى دەرەكتەرگە سۇيەنە كەلە, گازەتتىڭ العاشقى سانى 1921 جىلعى 22 مارتتا شىققانى بەلگىلى بولدى.
قازاق جاستارىنىڭ تۇڭعىش گازەتى «جاس قايرات» دەگەن اتپەن قىزىلوردا قالاسىندا 1923 جىلعا دەيىن, ودان سوڭ ورىنبوردا شىعىپ تۇرعان. ال 1924 جىلدىڭ فەۆرالىنەن 1925 جىلدىڭ دەكابرىنە دەيىن «لەنينشىل جاس» دەگەن اتپەن «ەڭبەكشى قازاق» (قازىرگى «سوتسياليستىك قازاقستان») گازەتىنىڭ ءتورتىنشى بەتىندە باسىلىپ كەلگەن. سودان سوڭ 1926 جىلدىڭ 30 وكتيابرىنە دەيىن قايتادان «جاس قايرات» اتالعان. ال 1927 جىلدىڭ 22 سەنتيابرىنەن بەرى «لەنينشىل جاس» اتالىپ كەلەدى.
و باستا ايىنا, اپتاسىنا ءبىر رەت, ەكى رەت بەت شىعاتىن بولسا, قازىر «پراۆدانىڭ» فورماتىمەن تولىق ءتورت بەت بولىپ, اپتاسىنا بەس رەت باسىلادى. «لەنينشىل جاستىڭ» 1950 جىلدارعا دەيىنگى ءبىر جولعى تيراجى 15-20 مىڭ دانادان ارتىپ كورمەسە, 1956 جىلى 40 مىڭعا, 1960 جىلى 70 مىڭعا, ال قازىر 185 مىڭعا جەتىپ وتىر. 1930 جىلدارى رەداكتسيا جىل سايىن كوپ دەگەندە 700-800 حات السا, قازىر حات سانى 15000-نان اسىپ وتىر.
سونىمەن, دوستار, گازەتىمىزدىڭ تۋعان كۇنى ءدال انىقتالدى. رەداكتسيا وسى ءماسەلەگە بايلانىستى كوپ كومەك كورسەتكەن بۇكىلوداقتىق كىتاپ پالاتاسى مەن قازاق رەسپۋبليكالىق كىتاپ پالاتاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە راحمەت ايتادى.»
جانە ءبىر نازار اۋداراتىنى گازەتتە وسى ماقالاعا قوسا گازەتتىڭ «جاس قايرات» دەگەن اتپەن شىققان سول جىل_دارداعى ءبىر ءنومىرىنىڭ ءبىرىنشى بەتىنىڭ اتاۋى, انشلاگى بار جوعارعى جاعىنىڭ فوتوسۋرەتى قوسا بەرىلگەن. وندا «جاس قايرات» دەپ ءۇلكەن اراب ارىپتەرىمەن جازىلعان اتاۋدىڭ تۇسىنداعى «جاس-كايرات». ورگان كازكرايكوما ر. ل. ك. س. م.» دەگەن سوزدەر انىق كورىنەدى. گازەت رەداكتسياسى «جاس الاش» دەپ گازەتتىڭ العاشقىداعى عاني قويعان ءوز اتىن ول ۋاقىتتا اتاي الماعان.
سولاي بولا تۇرعانمەن, سول جىلدارداعى «لەنينشىل جاستىڭ» قىزمەتكەرلەرى وزدەرىمىزدى جيىرماسىنشى عاسىر باسىنداعى ءومىردىڭ استان-كەستەن قيىن كەزىندەگى حالقىمىزدىڭ جاسىنداي جارق ەتكەن جالىندى, كۇرەسكەر ۇلى عاني مۇراتباەۆ نەبارى ون توعىز جاسىندا, 1921 جىلى ءتۇركىستان رەسپۋبليكاسى كومسومول ۇيىمى ورتالىق كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولىپ سايلانىپ, جاۋاپتى, قيىن جۇمىستاردى اتقارا ءجۇرىپ, ءوزى ۇيىمداستىرىپ, قازاق تىلىندە شىعارىپ, قول قويعان «جاس الاش» گازەتىنىڭ مۇراگەرلەرى رەتىندە سەزىنەتىنبىز. اۋەلگىدە عاني جاققان الاۋدان باستاۋ العان «لەنينشىل جاستىڭ» جارىعى كەڭ بايتاق رەسپۋبليكامىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنە تۇگەل تۇسسە ەكەن دەپ تىنىم تاپپايتىنبىز.
حالقىمىزدىڭ رۋحاني شەجىرەسىندە ءوزىندىك ەلەۋلى ورنى بار, بۇگىندە تورقالى توقسان جاستىڭ تورىنە كوتەرىلىپ وتىرعان بەلدى باسىلىمنىڭ شىققان جىلى مەن كۇنى وسىلاي انىقتالعان بولاتىن
بولات بوداۋباي, جازۋشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى.
استانا.