ەلىمىز دەربەستىككە يە بولعان جيىرما بەس جىل بەدەرىندە جاس مەملەكەت جەتىگە كەلگەنشە جەردەن تاياق جەيتىن بالا سياقتى تالاي قيىندىقتى باستان كەشتى. ەگەمەندىك العان العاشقى جىلدارى زارىعا كۇتكەن جاس ءسابيدىڭ دۇنيەگە كەلگەنىنە جۇرەگى جارىلا قۋانعانداي كۇيدە بولساق, ودان كەيىنگى جىلدارى بالانىڭ بىلدىرلاپ ءتىلى شىعا باستاعانىنا تاۋبە كەلتىرگەندەي ەدىك. ەندى ءبىر ساتتە اي ساناپ, جىل ساناپ ەمەس, ەرتەگىلەردەگىدەي ساعات ساناپ ەرجەتكەن شاعىندا تىندىرعان تاڭعاجايىپ ىستەرىمەن الەمدى تاڭداندىرعان بەرەكەلى ەلگە كۋا بولىپ وتىرمىز.
ەگەر ەگەمەندىكتىڭ العاشقى جىلدارىنداعى ءوندىرىس بىتكەن تۇرالاپ, جۇمىسسىزدىق بەلەڭ الىپ, ىشكى جالپى ءونىمنىڭ جىلدىق كولەمىنىڭ قۇلدىراۋ قارقىنى 25,4 پايىز بولىپ, ينفلياتسيا شارىقتاپ (1992 جىلى – 3061 پايىز, 1993 جىلى – 2265 پايىز), ادامدار جاپپاي سەرگەلدەڭگە تۇسكەن كۇيزەلىس كەزەڭىن ەسكە الساق جانە سول كەزەڭدەگى جاعدايدى حالىقتىڭ قازىرگى تۇرمىسىمەن سالىستىرار بولساق, ەكەۋىنىڭ اراسىنداعى جەر مەن كوكتەي ايىرما بىردەن كوزگە ۇرادى. وسى كورىنىستەردى سالىستىرۋ ارقىلى-اق ەلىمىزدىڭ ءوسىپ-وركەندەۋ جولدارىن ايقىن اڭعارۋعا بولادى.
تاۋەلسىزدىگىمىز ەندى قولعا تيگەن جانە جوعارىدا ايتىلعانداي قيىندىقتاردى باستان كەشىپ جاتقان ەل ەگەمەندىگىنىڭ الماعايىپ جىلدارىندا ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆ بىلاي دەگەن ەدى: «زامان تىنىشتىعىن بەرسە, بۇگىنگى داعدارىستان دا شىعارمىز. تاۋەلسىز قازاقستان داۋلەتىنە ساۋلەتى ساي قۋاتتى مەملەكەتكە اينالار. قازاق حالقى الەمدىك وركەنيەتكە قازىرگىدەن دە قوماقتى ۇلەس قوسار. دالامىزدا دا, قالامىزدا دا شات تىرلىك ورنار». كورەگەن باسشىنىڭ ايتقانى اينىماي كەلىپ, اۋىر كەزەڭدەردەن سۇرىنبەي وتكەن ەلىمىز ەلباسىنىڭ باسشىلىعىمەن 2000 جىلداردىڭ باسىنان تۇراقتى دامۋ جولىنا ءتۇستى.
جالپى, رەسپۋبليكامىزدىڭ تاۋەلسىزدىككە باعىت العان جىلدارىنان باستاپ, كۇنى بۇگىنگە دەيىنگى شەجىرەسىن تۇزەر بولساق, وندا ەلباسى مەن تاۋەلسىزدىكتىڭ اجىراماس ۇعىم ەكەنى انىق بايقالادى. ول شەجىرە, تۇپتەپ كەلگەندە, ماڭگى ەستە قالار نەبىر ايتۋلى وقيعالارعا تۇنىپ تۇر. سول كەزدە جوعارعى كەڭەستىڭ دەپۋتاتى رەتىندە رەسپۋبليكا ەگەمەندىگىن بەكەمدەگەن تالاي تاريحي شەشىمدەردىڭ كۋاسى بولعانىمدى بۇگىندە ماقتانىشپەن ەسكە الامىن.
1990 جىلى 24 ساۋىردە بالاما سايلاۋ بارىسىندا العاش رەت دەموكراتيالىق نەگىزدە سايلانعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جوعارعى كەڭەسى ءوزىنىڭ ءبىرىنشى جۇمىس كۇنىندە «قازاق كسر پرەزيدەنتى قىزمەتىن بەكىتۋ جانە قازاق كسر كونستيتۋتسياسىنا (نەگىزگى زاڭعا) ءوزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭدى قابىلداپ, رەسپۋبليكادا پرەزيدەنتتىك بيلىك ينستيتۋتىن ەنگىزدى. جوعارعى كەڭەس ءوز سەسسياسىندا ەل پرەزيدەنتى ەتىپ ن.ءا.نازارباەۆتى سايلادى.
مەملەكەتتەگى جوعارى قىزمەتكە تاعايىندالعان ساتتەن باستاپ
ن.ءا.نازارباەۆ قازاقستاننىڭ ساياسي جانە ەكونوميكالىق دەربەستىگىن نىعايتۋعا باعىتتالعان باتىل دا بەلسەندى قادامدار جاسادى. سونىڭ ءبىرى قىرىق جىل بويى حالقىمىزعا سور بولىپ جابىسقان, اتوم قارۋىن سىناقتان وتكىزەتىن سەمەي پوليگونىن جابۋ ماسەلەسى ەدى. پرەزيدەنتتىك بيلىك قولىنا تيگەن بەتتەگى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ العاشقى ءپارمەندەرىنىڭ ءبىرى وسى پوليگونعا بايلانىستى بولدى. 1991 جىلدىڭ 29 تامىزىندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى سەمەي ماڭىنداعى يادرولىق پوليگوندى جابۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدى.
الىستى بولجاي وتىرىپ, بولاشاقتا اتقارىلار ىستەردى بۇگىنگى كۇنى ورىن الىپ وتىرعان ساياسي جاعدايلارمەن شەبەر ۇشتاستىرا بىلەتىن پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ قىسقا مەرزىم ىشىندە تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ نەگىزگى قۇرىلىمدارى مەن ينستيتۋتتارىن قالىپتاستىرىپ ۇلگەردى. 1991 جىلدىڭ 1 جەلتوقسانىندا وتكەن قازاقستان تاريحىنداعى العاشقى مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇكىلحالىقتىق سايلاۋى ەل مەملەكەتتىلىگى جولىنداعى جانە ءبىر تاريحي ماڭىزدى كەزەڭ ەدى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ بۇكىلحالىقتىق داۋىس بەرۋگە قاتىسقان رەسپۋبليكاداعى بارلىق ازاماتتاردىڭ 98,8 پايىز داۋىسىنا يە بولدى. بۇل پرەزيدەنتكە دەگەن جوعارى سەنىمنىڭ, وتپەلى كەزەڭنىڭ اۋىر جىلدارىندا سىننان وتكەن جەتەكشىگە ءوز تاعدىرىن سەنىپ تاپسىرعان حالىقتىڭ شىنايى تاڭداۋى ەدى.
تاۋەلسىزدىك تۋرالى كونستيتۋتسيالىق زاڭدى قابىلداۋ كەزىندە دە ايتىس-تارتىس از بولمادى. زاڭ جوباسىنىڭ كىرىسپەسىندەگى «قازاق حالقىنىڭ ءوزىن-ءوزى بيلەۋ قۇقىن راستاي وتىرىپ» دەگەن سويلەمنەن «قازاق» دەگەن ءسوزدى الىپ تاستاۋ كەرەك دەگەن پىكىردى تالقىلاۋدىڭ ءوزى ءبىر ساعاتقا سوزىلدى. اقىرى ول ءسوز كىرىسپەدە قالدىرىلدى. جوعارعى كەڭەستىڭ ءبىراز دەپۋتاتتارى مۇنان دا ارىگە بارىپ, «ەرتەڭ قازاقستانداعى 17 ميلليون حالىقتىڭ جارتىسىنا جۋىق ورىس حالقى بوتەن مەملەكەتتە قالىپ جۇرمەي مە؟ ءبىزدىڭ رەسپۋبليكامىزدىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە وراي بۇل ماسەلە رەفەرەندۋمعا شىعارىلۋى كەرەك. ءبىز كىمنەن جانە نەدەن ەگەمەندىك الماقپىز؟ ورىس يمپەرياسىنىڭ ورنىنا قازاق يمپەرياسىن ورناتقىمىز كەلە مە؟» دەگەن سياقتى قيتۇرقى سوزدەرىمەن باسقا دەپۋتاتتاردىڭ كوڭىلىن الاڭداتۋمەن بولدى.
زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ ءۇش كۇنگە سوزىلدى. 14 جەلتوقساندا زاڭ جوباسى قىزۋ تالقىلانعان تۇسكى ۇزىلىسكە دەيىن 30 دەپۋتات سويلەپ, زاڭ جوباسىنىڭ رەداكتسياسىن تولىقتىرۋ تۋرالى 16 ادامنان كوميسسيا قۇرىلدى. 15 جەلتوقساندا زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ ودان ءارى جالعاستى. 16 جەلتوقسانداعى كەشكى وتىرىستا «قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭ جوباسىن دايىندايتىن كوميسسيا توراعاسى دەپۋتات س.سارتاەۆ بايانداما جاسادى. كوميسسيا ۇسىنعان زاڭ جوباسى تالقىلانىپ, 48 دەپۋتات شىعىپ ءوز ۇسىنىستارىن ايتتى. تالقىلاۋ بارىسىندا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ 3 رەت ءسوز سويلەدى. وسىنداي ۇزاققا سوزىلعان پىكىرتالاستان كەيىن توراعا كەشكى ساعات 18:00-دە «قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭ جوباسىن داۋىسقا قويدى. كوپشىلىك داۋىسپەن زاڭ قابىلداندى. دەپۋتاتتار, ۇكىمەت مۇشەلەرى, شاقىرىلعان شەتەل ەلشىلەرى, قوناقتار, جۋرناليستەر, بارلىق قاتىسۋشىلار ورىندارىنان تۇرىپ, ۇزاق دۋ قول شاپالاقتادى. رەسپۋبليكانىڭ ءانۇرانى ورىندالدى. بارلىق قاتىسقانداردىڭ كوڭىلى ەرەكشە تولقۋدا بولدى. مەن ءوزىم جۇرەگىم دۇرسىلدەپ, ەرەكشە تولقىپ, كوزىم جاسقا تولىپ كەتتى. جان-جاعىما قاراسام, بارلىق دەپۋتاتتار دا تولقىپ, كوزدەرىن ءسۇرتىپ جاتقانىن بايقادىم.
مىنە, وسى تاريحي وقيعادان كەيىن رەسپۋبليكانىڭ تاۋەلسىز ەلگە ءتان بولۋعا ءتيىس نىشاندارىنا قاتىستى, قازاقستاننىڭ ەگەمەندىگىن بەكەمدەي تۇسەتىن جانە باسقا زاڭدار بىرىنەن كەيىن ءبىرى قابىلدانىپ جاتتى.
ءسوز رەتىنە قاراي تاۋەلسىزدىكتى, ەگەمەندىكتى باياندى ەتەتىن زاڭدار قابىلداۋدىڭ وڭايعا تۇسپەگەنىن ايتا كەتكەن ءجون. بۇعان دەيىن قانداي شەشىم قابىلداسا دا, الدىمەن ماسكەۋگە جالتاقتاپ, سولاردىڭ ىعىنا جىعىلىپ ۇيرەنگەندىكتەن بولار, رەسپۋبليكانىڭ ەگەمەندىگىنە بايلانىستى ماسەلەلەر قوزعالا باستاسا-اق ورە تۇرەگەلىپ, الدەقانداي ءبىر اپاتقا تاپ بولعانداي نەمەسە تاپ بولاتىنداي مىنەز تانىتىپ, ورەكپىپ كەتەتىن دەپۋتاتتار باسىم ەدى. ونداي حالىق قالاۋلىلارى داۋرىقپالىققا سالىنىپ, كۇن تارتىبىنە قويىلعان ماسەلەدەن قانداي دا ءبىر استار ىزدەپ, ارىپتەستەرىن مەزى قىلاتىن. جانە وندايلار ادەتتە جالعىز-جارىم ەمەس. سوندىقتان وزدەرىنشە شەپ قۇرىپ الىپ, ءاربىر وتىرىس سايىن بۇيرەكتەن سيراق شىعارۋمەن شۇعىلداندى. مۇنىڭ ءوزى ەگەمەندىگىمىز ءۇشىن اۋاداي قاجەت زاڭداردىڭ دەر كەزىندە قابىلدانۋىنا ايتارلىقتاي كەدەرگى كەلتىردى.
مىنە, وسىنداي قيىن جاعدايدا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ قانداي دا ءبىر ماسەلەگە بايلانىستى بولماسىن, دالەلدى دە تەگەۋرىندى پىكىرلەرى دەپۋتاتتىق كورپۋستاعى سالىق زيمانوۆ, جابايحان ءابدىلدين, سۇلتان سارتاەۆ, ءابىش كەكىلباەۆ, ومىربەك جولداسبەكوۆ, ومىربەك بايگەلديەۆ, ورالباي ءابدىكارىموۆ سياقتى جانە باسقا ۇلكەن عالىم, بىلىكتى مامانداردىڭ ويلارىمەن استاسىپ, ورتاق ىسكە وڭ اسەرىن تيگىزەتىن. ويتكەنى, الگىندەي جەر استىنان جىك شىقتى, ەكى قۇلاعى تىك شىقتى دەيتىندەي بوستەكى داۋرىقپالىقتارعا پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ ءوزىنىڭ بۇلتارتپاس دالەلدى پىكىرلەرىن قارسى قويىپ, بۋىنسىز جەرگە پىشاق ۇرۋشىلاردىڭ كوڭىلدەرى سۋ سەپكەندەي باسىلىپ وتىردى. سونىڭ ناتيجەسىندە, رەسپۋبليكامىزدىڭ ەگەمەندىگىن باياندى ەتەتىن كوپتەگەن زاڭدار دەر كەزىندە قابىلدانىپ, ومىرگە جولداما الدى. قازىر سول كەزدە وسىنداي زاڭداردىڭ قابىلدانۋىنا قارسى داۋىس بەرگەن دەپۋتاتتار سانىنىڭ ەداۋىر بولعانىنا كوپ ادامداردىڭ سەنبەۋى مۇمكىن. بىراق ول سولاي بولدى. ءبىز ونى كوزىمىزبەن كوردىك. قوعامنىڭ الا-قۇلالىعى, باسىم كوپشىلىكتىڭ كەڭەستىك كەزەڭدە باۋىر باسقان ادەتتەردەن ارىلا الماي جۇرگەنى انىق بايقالاتىن.
مۇنىڭ ءبارىن تاپتىشتەپ ايتىپ وتىرعان سەبەبىم – تاۋەلسىزدىكتى باياندى ەتۋ كىم-كىمگە دە وڭاي تيگەن جوق. قينالعان كەزدە تىعىرىقتان شىعار جول ىزدەۋ بارىسىندا ءارتۇرلى كەلىسپەۋشىلىك ورىن الدى. ەڭ باستىسى, وسىنداي كەلىسپەۋشىلىكتەردى داعدارىسقا ۇلاستىرماي, ۋاقتىلى شەشىپ وتىرۋ, ەل بولاشاعىنا قاتىسى بار دۇرىس شەشىمدەر قابىلداي ءبىلۋ كورەگەندىكتى, دامۋ زاڭدىلىقتارىن ەسكەرە وتىرىپ ءدال شەشىم قابىلداۋدى تالاپ ەتەتىنى ءسوزسىز. بۇل ورايدا, پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ساياسي ۇپاي جيناۋدان گورى ەكونوميكانى جولعا قويۋدى ءبىرىنشى ورىنعا شىعارىپ, قانداي ءىستى قولعا السا دا, وسى باعىتتى ۇستانا وتىرىپ ءىس-قيمىل جاساۋى جاساندى كەدەرگىلەردەن ويداعىداي وتۋگە مۇمكىندىك تۋعىزدى.
پرەزيدەنت نە ىستەسە دە, نەنى قولعا السا دا, ەڭ الدىمەن ونىڭ ەلگە تيگىزەتىن پايدا-زيانىن قاتار بەزبەندەپ, ابدەن ولشەپ-ءپىشىپ, ەلەپ-ەكشەگەننەن كەيىن عانا جۇرتشىلىقتىڭ تالقىسىنا ۇسىنادى. ماسەلەن, استانا قالاسىن الايىق. ەلوردانى مۇندا كوشىرۋدىڭ استارىندا, مەنىڭ ويىمشا, رەسمي دەرەكتەردە ايتىلاتىن مالىمەتتەردەن دە باسقا, حالقىنىڭ قامىن تەرەڭنەن ويلاعان كەمەڭگەردىڭ شەكسىز ماحابباتى مەن اسىل ارمانى جاتىر. سولتۇستىك وبلىستارداعى جەرگىلىكتى حالىقتىڭ سانى استانانى كوشىرەر قارساڭدا 15-20 پايىزدىڭ ول جاق, بۇل جاعى عانا بولاتىن. قازاقتىڭ وسى ءبىر قۇيقالى ولكەسىنە ىشتەن دە, سىرتتان دا كوز الارتۋشىلاردىڭ از بولماعانىن نەسىنە جاسىرامىز. مىنە, وسىنداي الماعايىپ ساتتە پرەزيدەنت قابىلداعان شۇعىل شەشىم بۇگىندە ءوز ناتيجەسىن ەسەلەي ءتۇسىپ وتىر. ءبىر كەزدە تىڭ ولكەسىنىڭ استاناسى اتانعان تسەلينوگراد كوشەلەرىنەن قازاقتى كەزدەستىرۋ نەكەن-ساياق بولسا, بۇگىنگى ەلوردا تۇرعىندارىنىڭ باسىم كوپشىلىگى – جەرگىلىكتى ۇلت وكىلدەرى.
بۇگىندە سارىارقا توسىندەگى الىپ قۇرىلىس الاڭىنا اينالعان استانانىڭ كەلبەتىنە قاراپ, سۇيسىنەتىندەر دە, تاڭىرقاپ, باس شايقايتىندار دا جەتەرلىك. ءسۇيسىنەتىن سەبەبى, اينالدىرعان 17-18 جىل بەدەرىندە قالا ادام تانىماستاي وزگەرىپ, ونداعى جۇپىنى عانا تىرشىلىك, كوز الدىڭدا قۇلپىرعان عاجاپ كورىنىسكە ۇلاستى. تاڭىرقايتىن سەبەبى, وسىنىڭ ءبارى مينۋت, ساعات سايىن ءوسىپ, اي, جىل ءوتكەندە الىپ بولىپ شىعا كەلەتىن ەرتەگىدەگىدەي قىسقا مەرزىمدە جۇزەگە استى.
ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قول جەتكىزگەن تابىستارى قوماقتى. سانامالاي باستاساق, كوڭىل مارقايار ساتتەر بارشىلىق. ال 2010 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا وتكىزىلگەن ەقىۇ-نىڭ استانا ءسامميتى ەل حالقىنىڭ ومىرىندە ەستە قالار ايتۋلى وقيعا بولدى. تۇركى تىلدەس مەملەكەتتەر اراسىندا, مۇسىلمان مەملەكەتتەرى اراسىندا تۇڭعىش رەت ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋ مارتەبەسىنە يە بولعان قازاقستان ەقىۇ-عا مۇشە 56 مەملەكەتتىڭ باسشىلارىن استانادا توقايلاستىرىپ, ون ءبىر جىلدان بەرى وتكىزىلمەگەن كەلەلى جيىننىڭ جوعارى دارەجەدە وتۋىنە ۇيتقى بولا ءبىلدى. بۇل ۇلكەن مارتەبە. بۇل – قازاقستاننىڭ جەڭىسى. بۇل – وسىنداي مارتەبەلى ۇيىمعا قازاقستاننىڭ توراعالىق ەتۋىن ءوزىنىڭ دۇنيە ءجۇزى مويىنداعان بەدەلىمەن قامتاماسىز ەتكەن, سونان سوڭ سول بەدەلىنىڭ ارقاسىندا ون ءبىر جىل بويى باستارى قوسىلماعان مەملەكەت باسشىلارىن ەلوردا تورىنە جيناعان, ءسويتىپ, قازاقستاندى, قازاق دەگەن حالىقتى دۇنيە جۇزىنە كەڭىنەن تانىستىرعان قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ جەڭىسى ءارى حالقىنا تارتقان سىيى.
شيرەك عاسىر ىشىندە قازاقستاننىڭ ىشكى جالپى ءونىمى اقش دوللارىمەن ەسەپتەگەندە 20 ەسە, ورتاشا ەڭبەكاقى 17 ەسە ءوستى. 2 ملن جۋىق جۇمىس ورنى اشىلدى. كەدەيشىلىك دەڭگەيى قىسقاردى. ەگەر 90-جىلدارى ەلىمىزدە ءاربىر ءۇشىنشى ادام كەدەيشىلىك دەڭگەيىندە ءومىر سۇرسە, بۇگىن ول 3 پايىز كولەمىندە عانا. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا 1400 مەكتەپ پەن 1300 دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانى سالىندى. الەۋمەتتىك سالا شىعىندارى جالپى ىشكى ءونىمنىڭ 6 پايىزىنان 10 پايىزىنا دەيىن ءوستى. قازاقستاندىقتاردىڭ ورتاشا ءومىر جاسى 72-گە ۇلعايدى. 100 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار 11 مىڭ شاقىرىم اۆتوموبيل جولدارى سالىندى.
بۇگىنگى تاڭدا ەلدىڭ حالىقارالىق رەزەرۆىنىڭ كولەمى, ۇلتتىق قور قارجىلارىن قوسا العاندا, 95 ملرد قۇراپ, جالپى ىشكى ءونىمنىڭ 50 پايىزىنا دەيىن ارتىپ وتىر. تاۋەلسىزدىك جىلدارى ەلىمىزگە 255 ملرد شەتەل ينۆەستيتسيالارى تارتىلدى. 180 ملن استام حالقى بار 5 ەلدى بىرىكتىرەتىن ەاەو اياسىندا بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋدەمىز. ەلىمىز دسۇ-عا تولىققاندى مۇشە بولدى. كۇنى كەشە جانە ءبىر تاريحي وقيعانىڭ كۋاسى بولدىق. ەلىمىز بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەلىگىنە سايلاندى. ەندىگى جەردە رەسپۋبليكامىز الداعى ەكى جىل بويى حالىقارالىق ىستەرگە بۇۇ-نىڭ بيىك مىنبەرىنەن ارالاساتىن بولادى.
2015 جىلدان باستاپ ەلىمىزدە اسا ماڭىزدى 5 ينستيتۋتتىق رەفورما جۇزەگە اسىرىلا باستادى. بۇل جاڭعىرتۋلار كاسىبي مەملەكەتتىك اپپارات قۇرۋعا, زاڭنىڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە, يندۋستريالاندىرۋ مەن ەكونوميكالىق وسىمگە, قازاقستاندىقتاردى بولاشاقتىڭ ءبىرتۇتاس ۇلتىنا توپتاستىرۋ مەن مەملەكەتتىڭ اشىقتىعى مەن ەسەپتىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالىپ وتىر. «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارى قابىلدانىپ, ونى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن زاڭنامالارعا وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. ءبىزدىڭ ەلدىڭ باستى ماقساتى – اسا دامىعان 30 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا قوسىلۋ.
ەلىمىزدە ءومىر سۇرەتىن سان ۇلت وكىلدەرىنىڭ تەڭ دارەجەدە دامۋىنا قولايلى جاعداي تۋعىزا وتىرىپ, قازاق حالقىنىڭ ءوز جەرىندە ءتىلىنىڭ, ءدىنىنىڭ, مادەنيەتىنىڭ وركەندەۋىنە قول جەتكىزدىك. ءبىر كەزدەرى ءوز ەلىندەگى سانى 29 پايىزعا دەيىن قۇلدىراعان حالقىمىزدىڭ سانى قازىرگى كەزدە رەسپۋبليكا تۇرعىندارىنىڭ 70 پايىزىنا جاقىندادى. ۇلتتىق مادەنيەتىمىزدى قايتا تۇلەتۋ ءۇشىن «مادەني مۇرا» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى جاسالدى. وسىنىڭ ءبارى – حالقىمىز بيىل 25 جىلدىعىن كوتەرىڭكى كوڭىل كۇيدە اتاپ وتكەلى وتىرعان تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسى. ءتۇيىپ ايتقاندا, تاۋەلسىز قازاقستان پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن نەبىر قيىن-قىستاۋ كەزەڭدەردەن سۇرىنبەي ءوتىپ, تولاعاي تابىستارعا جەتتى, قارقىندى دامۋ جولىنا ءتۇستى. ەل دە, زامان دا, قوعام دا, ادام دا جاڭاردى. ن.ءا.نازارباەۆ قازاق ەلىن, قازاق حالقىن, تاۋەلسىز قازاقستاندى بۇكىل الەمگە تانىتتى.
بۇرىن ءبىز كىم ەدىك, قازىر كىمبىز؟ ءاربىر قازاقستاندىق وزىنە وسى سۇراقتى قويىپ, ويلانسا, ءبىزدىڭ ەلدىڭ بۇگىنگى جەتىستىكتەرى كوز الدىمىزعا كەلەدى, كوكىرەگىڭدى ءوز ەلىڭە دەگەن, ەلباسىعا دەگەن ريزاشىلىق سەزىم مەن ماقتانىش كەرنەيدى.
ءبىر ءسات ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆتىڭ: «دۇنيەدە تاۋەلسىز قازاق ەلى بار. الەمدە ەگەمەن قازاقستان بار. ونىڭ كوپ ۇلتتى, تاتۋ, ىنتىماقتى حالقى بار. قۋاتتى ەكونوميكاسى, سەنىمدى ساياسي جۇيەسى بار. ەڭ باستىسى, بۇگىننەن نۇرلى, بۇگىننەن جەمىستى بولاشاعى بار», دەگەن سوزدەرى ەسكە تۇسەدى. كەۋدەڭدى قۋانىش پەن شاتتىق, ءوز ەلىڭە دەگەن, ەلباسىعا دەگەن ماقتانىش سەزىمى كەرنەيدى. جاسا قازاقستان! جاسا حالقىنىڭ باعى ءۇشىن تۋعان ەلباسى!
قۋانىش ايتاحانوۆ,
پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى