كۇن سەنبى. قوڭىر كۇز ۇستەمدىك قۇرعانىمەن, اۋا رايى جايماشۋاق. جەلكەم جەل دە جوق. وسىنداي جايلى ءساتتى پايدالانىپ, بوي جازۋعا سىرتقا شىققان بەتىم ەدى. سەنبى ءارى تاڭەرتەڭگىلىك مەزگىل بولعاندىقتان شىعار, سارعىش تۇسكە بويالعان باق ىشىندە سەرۋەندەپ جۇرگەن جانداردىڭ قاراسى از. اينالاعا بەيقام كوز تاستاپ, اسىقپاي ادىمداپ كەلە جاتىر ەدىم, قارسى الدىمنان ەكى كىسى جولىقتى. ءبىرى – كوزىندە قارا كوزىلدىرىك, بالداققا سۇيەنىپ, اياعىن ارەڭ-ارەڭ باسىپ كەلە جاتقان ەگدە كىسى. ەكىنشىسى – ونى قولتىعىنان دەمەگەن, ەلۋدىڭ شاماسىنداعى ايەل ادام.
«اكەسى مەن قىزى بولار» دەپ ويلادىم. ادام كورمەگەندەي تەسىلە قاراپ قالسام كەرەك, ايەل اۋەلى امانداسىپ الدى دا:
– بۇل كىسى كوزى كورمەسە دە, قۇلاعى ەستىمەسە دە, تەسىلە قاراعان ادامدى سەزىپ قويادى, – دەدى.
قاپەلىمدە قانداي جاۋاپ ايتارىمدى بىلمەي, ساسقالاقتاپ قالدىم.
– ايىپقا بۇيىرماڭىزدار, جامان ويىم جوق, – دەدىم. اۋزىما تۇسكەنى وسى بولدى. – اكەڭ ەكەۋڭىزدى رەنجىتسەم, كەشىرىڭىزدەر.
– بۇل كىسى اكەم ەمەس. بىراق, اكەمدەي بولىپ كەتكەن كىسى. ءبىر-بىرىمىزگە باۋىر باسقانىمىز سونشالىق, اپتاسىنا ەكى-ءۇش مارتە جولىقپاساق, ساعىنىپ قالامىز. اراسىندا وسىلاي تازا اۋاعا شىعىپ, سەرۋەندەيتىنىمىز بار. اۋا رايى جاقسى كۇندەرى اعامىزدىڭ كوڭىل-حوشى بولىپ, اعىل-تەگىل اڭگىمە ايتادى, ءبىر جەلپىنىپ, كەڭ تىنىستاپ قالادى. بالداقپەن ءجۇرۋ قيىن بولسا دا, ورىندىقتا وتىرعاندى قالامايدى, اياڭداپ سەرۋەندەگەندى جاقسى كورەدى. ۇيگە قايتقىسى كەلمەيدى.
«ۇلكەن كىسىنىڭ مىنەز-قۇلقىن ابدەن ءبىلىپ العان ەكەن-اۋ», دەپ ويلادىم. وسى ساتتە اعامىز ءتىل قاتتى:
– قىزىم, تانىستاردىڭ ءبىرىن جولىقتىردىڭ-اۋ دەيمىن. مەن تانىمايمىن با؟
– جوق, اعا, ءسىز تانىمايسىز.
قاتتى داۋىستاپ ايتتى. سوسىن ماعان قاراپ:
– بۇل كىسى مەنى «قىزىم» دەيدى. جاقىن باۋىرلارىم مەن تۋىستارىمنىڭ بارلىعىن بىلەدى. جاقىندارىمنىڭ ءبىرى مە دەپ جاتقانى عوي.
اياڭداپ العا قاراي قوزعالدىق. اڭگىمەسىن جالعاستىردى.
– مەن الەۋمەتتىك قىزمەتكەرمىن. اعامىزدىڭ زايىبى 2006 جىلى قايتىس بولعان. سول اۋىر قايعىنى كوتەرە الماي, قان قىسىمى قاتتى كوتەرىلىپ, جۇرەك تالماسىنا ۇشىراپ, كوزى كورمەي, قۇلاعى ەستىمەي قالعان. بالا-شاعاسى بار, جەكە-جەكە وتباسى, ولار باسقا قالادا تۇرادى. ايەلى وسى استانادا جەرلەنگەندىكتەن, باسىنا بارىپ تۇرادى. بالالارى تۇرىپ جاتقان الماتىعا قونىس اۋدارماۋىنىڭ سەبەبى سول. ون جىلداي بولىپ قالدى, مەن بۇل كىسىنىڭ قامقورشىسىمىن.
ونىڭ اڭگىمەسى مەنى قىزىقتىرا ءتۇستى. جۋرناليست ەكەنىمدى ايتتىم. ەسكى تانىستارداي اڭگىمەمىز جاراسىپ بارادى. ءوزىنىڭ دە, اعانىڭ دا اتى-ءجونىن ايتتى. بىراق, كوپكە جاريا ەتپەۋدى ءوتىندى.
– ءبىزدىڭ اتى-ءجونىمىزدى كەلتىرۋدىڭ قاجەتى جوق. جۋرناليست ەكەنسىز, گازەتكە جازۋعا ءتيىستى ماسەلەنى ايتايىن. كوپشىلىككە وي تاستاۋ ءۇشىن.
– ايتىڭىز.
– مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار ون ەكى مۇشەسى ساۋ بولماعانىمەن, وسى قوعامنىڭ مۇشەسى. ارباعا تاڭىلعان نەمەسە كوز جانارىنان ايىرىلىپ, بالداققا سۇيەنگەن ادامدى كورسەك, ۇلكەنىمىز دە, كىشىمىز دە توقتاي قالىپ, تەسىلە قارايمىز. مۇنداي جاعداي ولاردىڭ كوڭىلىنە قاياۋ تۇسىرەدى, جۇرەگىن جارالايدى. ارينە, قاجەت بولىپ جاتسا, دەمەپ, كومەكتەسىپ جىبەرگەن دۇرىس. بىراق, قول-اياعى ساۋ ادامدار ولاردى دا وزدەرىندەي كورۋى ءتيىس. مۇسىركەي, تەسىلە قاراۋدىڭ قاجەتى جوق. ولاردا دا نامىس بار. ءارى-بەرى اعىلعان ادامداردىڭ اراسىندا وقشاۋ بولماۋى كەرەك. دۇكەنگە نەمەسە تۇرعىن جايعا, دەمالىس مەكەمەلەرى مەن باسقا دا ورىندارعا ولار باسقالاردىڭ قاتارىندا, كوپپەن بىرگە ەمىن-ەركىن كىرىپ شىعۋى ءتيىس. ولاردى ءوزىڭىز سەكىلدى كۇندەلىكتى تىرشىلىكپەن ءارى-بەرى اعىلعان ادامداردىڭ ءبىرى دەپ ويلاڭىز. ءتىپتى, دامىعان شەتەلدەردە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامدار كوپپەن بىرگە كەزەككە دە تۇرادى عوي. كەزەكسىز وتكىزۋگە تالاپ قىلساڭىز, نامىسىن تاپتاعاندىق, قورلاعاندىق بولىپ تابىلادى. ويتكەنى, ولار دا كەزەكتە تۇرعان كوپ ادامداردىڭ ءبىرى. جەتكىزە الدىم با ويىمدى؟
– ويىڭىزدى ءتۇسىندىم.
وسى اڭگىمە وي سالدى. الەۋمەتتىك قىزمەتكەر مىڭداعان مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردىڭ جان دۇنيەسىندەگى سىردى اقتارىپ سالعانداي بولدى ماعان. اعاعا قاراپ تۇرىپ: «قاپالانباڭىز, قاريا» دەگىم كەلدى. شىنىندا دا كۇندەلىكتى تىرشىلىكتە ءمان بەرمەيتىن ماسەلە عوي بۇل. وسىنداي وي تاستاپ وتىرعان الەۋمەتتىك قىزمەتكەردى ايتساڭىزشى!
جانى جابىرقاۋ جانداردىڭ جان دۇنيەسىنە ءۇڭىلىپ, بىتە-قايناسىپ, قيىندىعىنا ءتوزۋ دە ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلە بەرمەيدى-اۋ, ءسىرا. الەۋمەتتىك قىزمەتكەر تەك كۇتۋشى عانا ەمەس, ول ەلگەزەك, مەيىرىمدى, جان-جاقتى ءبىلىمدى, ادامداردىڭ پسيحولوگياسىن جاقسى مەڭگەرگەن مامان بولۋى كەرەك. ونداي ءوز ىسىنە اق-ادال الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ ارامىزدا كوپ ەكەنىنە كۇمانىمىز جوق. ولاردى ەرتەڭگى ءتول مەرەكەلەرىمەن قۇتتىقتاپ, ادامداردىڭ العىسىنا بولەنە بەرۋلەرىنە تىلەكتەستىك بىلدىرگىمىز كەلەدى.
عالىم ومارحان,
«ەگەمەن قازاقستان»