ەل مۇراتى – تاۋەلسىزدىك. بيىل قازاق ەلىنىڭ بابالار اڭساپ, كۇرەسكەن, ۇرپاعىنا امانات قىلعان ازاتتىققا قولى جەتكەنىنە 20 جىل تولىپ وتىر دەسەم, 1989 جىلى كورنەكتى اقىن, قوعام قايراتكەرى ولجاس سۇلەيمەنوۆ باستاعان سەمەي ەلى اتوم پوليگونىن جابۋ جونىندە باستاما كوتەرسە, 1991 جىلى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ سەمەي سىناق پوليگونىن ءوز جارلىعىمەن جاپقانى ەندى تاريحتىڭ ەنشىسىنە اينالدى. بۇل مەملەكەت باسشىسىنىڭ تۋعان ەلى ءۇشىن جاساعان يگى ىستەرىنىڭ التىن باسى بولىپ تابىلسا كەرەك.
بۇدان كەيىنگى كەزەڭدە اتوم پوليگونىنىڭ زاردابىن جويۋ ماقساتىندا «ابىرالى-دەگەلەڭ» قوعامدىق قورى قۇرىلعان بولاتىن. بۇل اكادەميك رىمعالي نۇرعالي ءتارىزدى جاناشىرلار باستاعان ەل پەرزەنتتەرىنىڭ ورتاق يدەياسى بولعانى انىق. قوعامدىق قور جەتەكشىسى, «اقشىڭ» كورپوراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى, سەمەي قالالىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى مارات قۇرمانباي دەسەك, بۇل ازامات ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ « ۇلى دالامىزعا ازاپتى قاسىرەت اكەلگەن وقيعا ەشۋاقىتتا قايتالانباۋى ءتيىس» دەگەن ءسوزى جازىلعان بيىكتىگى 15 مەترلىك مونۋمەنت پەن ۇلى جەڭىستىڭ 65 جىلدىعىنا ارنالعان, « ۇلى وتان سوعىسىنا اتتانعان ابىرالىلىقتار» اتتى 1500 ارداگەردىڭ اتى-ءجونى جازىلعان تاقتا تاستى قاينار اۋىلىنا قويعىزدى. مۇنىڭ ءبارى جاس ۇرپاقتىڭ وتانسۇيگىشتىگىن شىڭداپ, ۇلتتىق بولمىسىن ساقتاۋى ءۇشىن جاسالاتىن ۇلاعاتى زور شارالار ەكەنى انىق. ءاردايىم حالىققا كەرەك دۇنيەلەردەن تارتىنبايتىن مارات قۇرمانباي مەتسەناتتىق قايراتكەرلىگىمەن دە وزىپ تۇر, ونىڭ شاكارىم اقىننىڭ 150 جىلدىق مەرەيتويىنا ارنايى 5 تومدىق شىعارمالار جيناعىن 1000 دانامەن (تۇتاستاي العاندا 5000 دانا) ءوز قارجىسىنا باستىرىپ شىعارعانىن ايتساق تا جەتىپ جاتىر. ارتىنان بۇل ىزگى ءىس جالعاسىن تاۋىپ, مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ, شاكارىم مۇراسى «راريتەت» باسپاسىنان ءار تومى 3000 دانامەن جارىق كورگەنى ەرەكشە ءسۇيىنىشتى.
جۋىردا «ابىرالى-دەگەلەڭ» قوعامدىق قورى اتىنان ەل اماناتىن ارقالاي كەلگەن ءبىر توپ ازاماتتار استاناعا كەلىپ قايتتى. بولاتبەك ناسەنوۆ, ءومىرجان جاقىپ, لازار اقباروۆ, قۇمار مۇقاشەۆ, ماقسۇت قوسجانوۆ ءجانە «اباي» قورىنىڭ ديرەكتورى بالتابەك ەرسالىموۆ باستاعان وسى توپ سەمەي پوليگونىنىڭ توقتاتىلعانىنا 20 جىل تولۋ مەرەكەسىنە جۇرت نازارىن اۋداردى. اۋەلى ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىندا, رىمعالي نۇرعاليعا ارنالعان عىلىمي كونفەرەنتسيادان باستالعان كەزدەسۋلەر پرەزيدەنتتىك مادەنيەت ورتالىعىنا جالعاستى. سەمەي جەرىنىڭ باعزى جاراسى جازىلاتىن, ۇرپاعى الاڭ بولمايتىن شۋاقتى ءومىردىڭ كەپىلى وسى تەكتەس ازاماتتىق قاعيدالاردىڭ ساقتالۋىنان تۋادى.
ايگۇل كەمەلباەۆا.