ەلباسى وڭتۇستىككە كەلگەن ساپارىندا: “شاعىن جانە ورتا كاسىپتى وركەندەتۋدى وڭتۇستىكتەن ۇيرەنۋ كەرەك”, دەگەن بولاتىن. بۇل كوكتەم وڭتۇستىككە ەرتە كەلەتىندىكتەن ەمەس, ەڭ ۇلكەن بايلىعى حالقى بولىپ تابىلاتىن ايماقتىڭ وسى شارۋانى ورگە قاراي ورشەلەنە تارتقان لوكوموتيۆتەي سەرپىندى كۇشپەن الىپ كەلە جاتقاندىعىنا بەرىلگەن باعا ەدى. وسى جاعداي وبلىس اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆتىڭ ج.شانين اتىنداعى وبلىستىق دراما تەاترىندا حالىق الدىندا بەرگەن ەسەبى بارىسىندا ايقىن اڭعارىلدى.
جالپى, وڭىرلىك ءونىم العاش رەت 1 ترلن. تەڭگەدەن اسقان. ەسەپ بەرۋدە وبلىس باسشىسى ۇزاق-سونار بايانداما وقىپ, وتكەن جولدى شيىرلاعان جوق. جىل بويعى اتقارىلعان جۇمىستاردى ءجۇلگەلەيتىن اقپاراتتىق فيلم كورسەتىلدى. اسقار مىرزاحمەتوۆ كوپىرگەن كوپ ءسوزدىڭ ەمەس, ءىستىڭ ادامى. ونىڭ ايعاعى – جۇمىس كورسەتكىشى, ساپاسى. وبلىسقا اكىم بولىپ تاعايىندالعاندا ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن نىعايتۋ, ەڭبەك ونىمدىلىگىن كوتەرۋ ءۇشىن تامشىلاتىپ سۋارۋ, جىلىجايلار, كوكونىس قويمالارىن سالۋ, پايدالانۋدان شىعىپ قالعان بۇرىنعى سۋارمالى جەرلەردى قالپىنا كەلتىرۋ ماسەلەلەرىن كۇن ءتارتىبىنە قويعان.
وسى وزەكتى شارۋالار قالاي شەشىلدى؟ وبلىس وزبەكستانمەن تاقىم تىرەسىپ قاتار وتىرعانىمەن, كورشىسىنەن اۋىلشارۋاشىلىق سالاسىندا كوپ كورسەتكىشتەر بويىنشا قالىپ كەلگەن-ءدى. كۇزدە ىرعىن ىرىزدىققا قارىق بولعانىمەن, قىستا ساقتايتىن قويماسى, جىلدىڭ ءتورت مەزگىلىندە ءونىم بەرەتىن جىلىجايلارى جوق وبلىس قىس پەن كوكتەمدە كورشىسىنىڭ ءونىمدەرىنە تاۋەلدى ەدى. وبلىس اكىمىنىڭ دەم بەرۋىنىڭ, تۇركىستاندا جىلىجايلارعا قاجەتتى قوندىرعىلاردى دايارلايتىن سەرۆيستىك ورتالىقتىڭ ىسكە قوسىلۋىنىڭ ارقاسىندا قازىر قاراپايىم شارۋالار ءوز اۋلاسىندا جىلىجايلار كوتەرىپ الاتىن دارەجەگە جەتتى. ارينە, كاسىپكەرلەر زامان تالابىنا جاۋاپ بەرەتىن قوندىرعىلارمەن جابدىقتالعاندارىن سالدى. بىلتىر جىلىجايلاردىڭ كولەمى 1,6 ەسەگە ارتىپ, 200 گەكتارعا جەتتى.
اۋىلشارۋاشىلىق كەلەشەگى – تامشىلاتىپ سۋارۋ ادىسىندە. وسى ءادىستىڭ 7235 گەكتارعا ەندىرىلىپ, جىلداعىدان 3,4 ەسەگە وسكەنىن ەسكەرسەك, رەسپۋبليكا بويىنشا بۇل تەحنولوگيانىڭ 64 پايىزى ءوڭتۇستىكتىڭ ەنشىسىندە ەكەندىگى مەنمۇندالاپ شىعا كەلەدى.
كوكونىس قويمالارىنىڭ سىيىمدىلىعى 3,7 ەسەگە ارتىپ, 57 مىڭ تونناعا جەتتى. بۇل دەگەنىڭىز, كۇزدەگى مول ءونىمدى ارزان باعامەن قويمالارعا جاۋىپ, قىستا قىمباتشىلىقتىڭ الدىن الۋعا, باعانى قۇرىقتاۋعا سەبىن تيگىزەدى. وسى جۇمىستاردى جۇيەلەۋگە, باعدارلامالار جاساۋعا وراسان قارجى كەرەك. ونى قازاقستان ۇكىمەتى موينىمەن كوتەرىپ وتىر. ال, اۋىل شارۋاشىلىعىن يننوۆاتسيالىق تالاپتارعا ساي كوتەرىپ, ەڭبەك ونىمدىلىگىن نىعايتۋ – ەلباسىنىڭ ءوندىرىستى وركەندەتۋدەگى تاپسىرمالارىنىڭ بىرەگەيى. وسى تالاپتار وبلىس باسشىسىنىڭ قولىنان كەلدى. 104 اعىن سۋ نىساندارىن قالپىنا كەلتىرىپ, 1008 شاقىرىم كانال ۇيىقتان تازارتىلدى. سونعى ەكى جىلدا 77 مىڭ سۋارمالى جەر قاتارعا قوسىلدى. ەگىس القابى 697 مىڭعا جەتىپ, ءونىم كولەمى 40 پايىزعا ارتتى. اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ ءوسۋ ديناميكاسى بويىنشا وبلىس رەسپۋبليكادا ەكىنشى ورىنعا يە بولدى.
وبلىس باسشىسى ەسەبىندە ەكى نەگىزگى جۇيەنى باسشىلىققا العانىن ايتقان. ءبىرىنشىسى – ەلباسىنىڭ حالىققا جولداۋىنداعى ايتىلعان تاپسىرمالاردى ۇشىعىنا جەتكىزۋ. ەكىنشىسى – اۋىل, اۋدان, قالالارداعى ساراپتالعان, تالدانعان جاعدايلارعا بايلانىستى قوردالانعان ءماسەلەلەردى شەشۋ, ناقتى جوسپارلار ارقىلى وبلىستىڭ الەۋەتىن كوتەرۋ. ەندى وسى قاداۋ-قاداۋ ماسەلەلەردى قىسقاشا تۇيىندەيىك.
ونەركاسىپ كولەمى 305,1 ملرد. تەڭگە قۇراپ, 13,3% ءوستى. ونىڭ ىشىندە وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ ۇلەسى 202,6 ملرد. تەڭگەگە جەتىپ, 19,1% ارتتى. كاسىپورىنداردا جاڭا ءوندىرىستىڭ اشىلۋى جانە كەڭەيۋى ەسەبىنەن 10 528 جۇمىس ورنى اشىلدى. “ماكسيمۋم” ايو 3,9 ملرد. تەڭگەگە 1689 جوبانى قارجىلاندىرىپ, 3190 جۇمىس ورنى اشىلدى. “ماكسيمۋم ايو قۇرامىندا “سىرتقى ەكونوميكالىق قاتىناستار دەپارتامەنتى“ اشىلىپ, ءۇش باعىتتا (ەۋروپا, تۇركيا, كورەيا) ناقتى ءىس-شارالار جۇرگىزىلۋدە.
بۇرىنعى “فوسفور” زاۋىتى اۋماعىندا جاڭا يندۋستريالىق ايماق قۇرىلدى. جەر كولەمى – 337 گا. 114 گەكتار جەر مەملەكەتتىك مەنشىككە قايتارىلدى. ينفراقۇرىلىمعا 601,5 ملن. تەڭگە ءبولىندى.
9,6 ملرد. تەڭگە قۇرايتىن 17 جوبا ىسكە اسىرىلىپ, 1655 جۇمىس ورنى جوسپارلانۋدا. وبلىس يندۋستريالىق كارتا بويىنشا اشىلعان جوبالار سانى جاعىنان رەسپۋبليكادا ءۇشىنشى ورىندى, اشىلعان جۇمىس ورنى بويىنشا ءتورتىنشى ورىندى يەلەندى.
مەملەكەتتىك ساتىپ الۋداعى قازاقستاندىق مازمۇنى كولەمىنىڭ ۇلەسى بويىنشا وبلىس رەسپۋبليكادا ەكىنشى ورىنعا شىقتى.
كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەر سانى 123,6 مىڭعا جەتىپ, 12,2 مىڭ بىرلىككە ارتتى.
وبلىس ەكونوميكاسىنا سالىنعان 262,5 ملرد. تەڭگە ينۆەستيتسيانىڭ 50%-دان استامى شاعىن كاسىپورىندار ۇلەسىندە.
“بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020” باعدارلاماسى اياسىندا 389 كاسىپورىنعا قولداۋ كورسەتىلۋدە, 3000-نان استام جۇمىس ورنى ساقتالىپ 500-دەن استام جاڭادان جۇمىس ورنى اشىلادى. رەسپۋبليكا بويىنشا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى جانە “بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020” اياسىندا ماقۇلدانعان جوبالار بويىنشا وبلىس ءبىرىنشى ورىندا.
وبلىس بويىنشا بيۋدجەتتىڭ كولەمى 259,1 ملرد. تەڭگە قۇراپ, 19,6% ءوستى.
كىرىستەر كولەمى 156,9 ملرد.تەڭگە قۇراپ, 30% ارتتى. ونىڭ ىشىندە, جەرگىلىكتى بيۋدجەت كىرىسى 20% كوبەيدى.
بيۋدجەتتىك كىرىستەردىڭ ءوسۋ ديناميكاسى بويىنشا وبلىس رەسپۋبليكادا ءبىرىنشى ورىندى يەلەندى.
18,6 ملرد. تەڭگەگە 432 نىساننىڭ جۇمىستارى تولىعىمەن اياقتالىپ, 20 133 جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلدى. 9110 مامان جاستار تاجىريبەسىنە جىبەرىلدى. 3163 الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارى اشىلدى. 1475 ادام كادرلاردى دايارلاۋ جانە قايتا دايارلاۋ كۋرسىن ءبىتىرىپ, جۇمىسقا ورنالاستى.
وبلىس جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ اشىلۋى جانە جاستار تاجىريبەسى ارقىلى جۇمىسقا ورنالاسقاندار سانى بويىنشا رەسپۋبليكادا ءبىرىنشى ورىندى يەلەندى.
جيىندى جۇرگىزىپ وتىرعان وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ءالي بەكتاەۆ جارىسسوزگە جازىلعاندارعا ءسوز بەرگەن. العاشقى سويلەۋشىنىڭ ءسوز ساپتاۋىنان-اق اڭگىمەنىڭ ماقتاۋعا قۇرىلاتىندىعى اڭعارىلىپ قالعان.
“ونسىز دا كورىنىپ تۇرعان جۇمىستاردى ماداقتاۋدىڭ قاجەتى جوق. وسىندايدا پايدالانىپ, تۇيتكىل ماسەلەلەر جايىندا سۇراڭىزدار, ءتۇيىنىن تارقاتايىق” دەدى اكىم. ەستى ادامعا وسى ەسكەرتۋدىڭ ءوزى جەتكىلىكتى بولۋ كەرەك ەدى. ەسەسىنە جاس تولقىن وكىلىنىڭ ساۋالى ءدامدىرەك شىقتى. “جاسىل بەلدەۋ” باعدارلاماسى بويىنشا قالانىڭ اينالاسىنا قىرۋار كوشەت ەكتىك. وسى ەسىل شارۋا قۋراپ قالماس ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك دەپ سۇرادى ول.
اسقار يسابەك ۇلى جاۋاپ بەردى. القاپ باسىندا سۋسورعىلار ورناتىلعان. ترانسفورماتور بار. گيدرانتتار جۇمىس جاسايدى. ءتورت درەناج قازىلعان. شارۋاشىلىقتى ارنايى قۇرىلعان كاسىپورىن قاداعالايدى.
– تۇبىندە وسى 3 مىڭ گەكتارمەن شەكتەلمەيمىز. كوشەت ەگىپ, ءوسىرۋ بارلىق اۋدان, قالالاردا جالعاساتىن بولادى. ەكولوگيالىق تالاپتار بۇزىلىپ تۇرعان قازىرگى كەزەڭدە بۇل ورماننىڭ تابيعات تەپە-تەڭدىگىن رەتتەۋدە كومەگى زور. كەمىندە 50 مىڭ گەكتارعا جەتكىزەمىز, – دەدى وبلىس باسشىسى.
جيىندا جەڭىلدەتىلگەن نەسيە, تۇرمىستاعى تۇيتكىلدەر, اۋىز سۋ پروبلەمالارى, اۋىلداعى جاستارعا قامقورلىق سياقتى ماسەلەلەر توڭىرەگىندە سۇراقتار قويىلىپ, تولىمدى جاۋاپ الىندى. وبلىستىڭ وركەنىن وسىرەتىن, ورگە ءجۇرگىزەتىن پايدالى ۇسىنىستار دا ايتىلدى. شارۋالارعا 7 پايىزبەن جەڭىل نەسيە بەرەتىن, رەسپۋبليكا بويىنشا ءبىرىنشى جوبا “ماكسيمۋم” ايو جۇمىسىنا ريزاشىلىق ءبىلدىرىلدى.
– وبلىستا اتاپ ايتارلىقتاي ءبىراز جۇمىس اتقارىلدى. بىراق, وسىنىڭ ءبارى اكىمدىكتىڭ ءتيىمدى جۇمىس جاساۋىنان دەپ مەنشىكتەي المايمىز. بارلىعىمىزدىڭ ءبىر ماقساتقا بىرىگىپ, ۇيىسۋىمىزدىڭ, بەرەكە, ىنتىماعىمىزدىڭ ارقاسىندا جەتىپ وتىرمىز. سول ءۇشىن بارشاڭىزعا راحمەت. ەلباسىمىزدىڭ سىندارلى ساياساتىن, تاپسىرمالارىن اياعىنا دەيىن ورىنداۋدا بىرگە بولايىق, – دەپ قورىتتى ءسوزىن وبلىس باسشىسى.
جيىندا سويلەگەندەر ا.مىرزاحمەتوۆتىڭ جۇمىسىنا جوعارى باعا بەردى.
باقتيار تايجان.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.