«نۇر وتان» حدپ ءحىىى سەزى تەك پارتيانىڭ عانا ەمەس, ەلىمىزدىڭ قوعامدىق-ساياسي ومىرىندەگى ماڭىزدى وقيعانىڭ بىرىنە اينالدى. سەزد تۇتاس ون جىلعا ارنالعان ۇزاق مەرزىمدى جاڭا پارتيالىق باعدارلامانى قابىلدادى. بۇل – قازاقستاننىڭ بولاشاققا جاساعان جاڭا سەرپىلىسى مەن وركەنيەتتى ءوسۋ كەپىلى.
وسىدان جيىرما جىل بۇرىن ەلىمىز دەربەس دامۋ جولىنا ءتۇستى. بۇل جول ەل تاريحىنداعى جاڭا ءداۋىردىڭ باستاۋى بولدى. قازاقستاننىڭ قوعامدىق-ساياسي جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ومىرىندە ۇلى وزگەرىستەر لەگى جىل سايىن ارتا تۇسۋدە. بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىز باتىس پەن شىعىس ەلدەرىنىڭ باسىن قوسقان, مادەنيەتتەرى توعىسقان وركەنيەت ورتالىعىنا اينالدى.
تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا جەتكەن جەتىستىكتەرىمىز از ەمەس. وتكەن عاسىردىڭ سوڭعى ونجىلدىعىنان بەرى ەل ەكونوميكاسى قازىرگى زامان تالاپتارىنا ساي دامىتۋ شارالارى, نارىقتىق شارۋاشىلىق قۇرۋدىڭ ۇلتتىق جوباسى وڭ ناتيجە بەردى. ۇلتتىق ءال-اۋقات دەڭگەيى جونىنەن الەم مەملەكەتتەرىنىڭ رەيتينگىندە قازاقستان وتكەن جىلى 26 ساتىعا ىلگەرىلەپ, 110 ەل اراسىندا 50-ءشى ورىنعا كوتەرىلدى. اتاپ ايتساق, 2008 جىلعى داعدارىس كەزىندە ەلىمىزدىڭ رەزەرۆى بار-جوعى 43 ملرد. دوللاردى قۇراعان ەدى. بۇكىل الەمدى داعدارىس لەبى شارپىعان كەزدە وسى قارجىنىڭ 10 ملرد.-ى داعدارىسپەن كۇرەسۋگە ءبولىنگەندىكتەن, ءبىز قيىنشىلىقتى اسا سەزىنگەن جوقپىز. ەلباسىنىڭ ۇلتتىق قور جيناقتاۋ جونىندەگى ۇتىمدى شەشىمى ءوز ناتيجەسىن بەرىپ, داعدارىستان دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا تۇستىك. بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ رەزەرۆى ۇلتتىق قوردى قوسا العاندا 63 ملرد. اقش دوللارىن قۇرايدى. قازاقستان حالىقارالىق رەزەرۆ دەڭگەيى بويىنشا 50 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا ەندى. ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتى جىل سايىن ارتىپ, نىعايۋدا.
مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ مەملەكەتىمىزدىڭ وسىنداي قارقىندى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا «نۇر وتان» حدپ مەن ۇكىمەت الدىنا بىرقاتار مىندەتتەردى جۇكتەدى. وندا ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جاڭا ستراتەگياسى, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن قولداۋدىڭ جانە يپوتەكانى ىنتالاندىرۋ, كاسىپورىنداردى جانە قارجى جۇيەسىن داعدارىستان كەيىن قالپىنا كەلتىرۋ, «سامۇرىق-قازىنا» قورىنا قاراستى كومپانيالاردىڭ اكتسيالارىن حالىق اراسىنا تاراتۋ باعدارلاماسىن دايىنداۋ سيپاتىنداعى حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن نىعايتۋ مەن ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان ىرگەلى ماسەلەلەردى قامتىدى.
وتكەن جىلدىڭ 7 جەلتوقسانىندا مەملەكەت باسشىسى ءوز جارلىعىمەن ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان جاڭا مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن بەكىتتى. ونى جۇزەگە اسىرۋ ەكى كەزەڭگە: 2011-2015 جىلدار جانە 2016-2020 جىلدارعا جوسپارلاندى. باعدارلامانىڭ تەك قانا ءبىرىنشى كەزەڭىنە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بولىنەتىن قارجىلاندىرۋدىڭ قوسىمشا كولەمى 461,1 ملرد. تەڭگەنى قۇرايدى. مۇنداي مول قارجى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا بۇرىن-سوڭدى بولىنبەگەن بولاتىن. باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا قازاقستاننىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى قۇرىلىمى, مازمۇنى, باسقارۋ مەن قارجىلاندىرۋ تەتىكتەرى بويىنشا دامىعان ەلدەر مودەلىنە سايكەس كەلەتىن بولادى. ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ دامۋى بويىنشا قازاقستان تمد ەلدەرى اراسىنان كوشباسشىلىق ورىندارعا شىعادى. ەلباسى جۇكتەگەن مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋدا ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى باقىتجان جۇماعۇلوۆ باتىل قادامدار جاساۋدا.
بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندا 4,5 ملن.-عا جۋىق ادام ءبىلىم الۋدا. ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىندا 500 مىڭعا جۋىق پەداگوگ پەن عالىم ەڭبەك ەتۋدە. بۇل ەل تۇرعىندارىنىڭ 30%-ى ءبىلىم جانە عىلىم جۇيەسىمەن قامتىلعاندىعىن كورسەتەدى.
ەلىمىزدە ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن ۇيىمداستىرۋ قازىرگى زامان تالابىنا ساي, نارىق سۇرانىسىن قامتاماسىز ەتۋگە نەگىزدەلگەن. قازاقستاندىقتار قولجەتىمدى جانە ساپالى الەمدىك ستاندارتقا ساي ءبىلىم الاتىن بولادى. ساپالى ءبىلىم بەرۋ قازاقستاننىڭ يندۋستريالاندىرىلۋىنىڭ جانە يننوۆاتسيالىق دامۋىنىڭ نەگىزىن قۇراۋعا باعىتتالادى. وسى ماقساتتا قازاقستاندا كەمىندە 2 جوعارى وقۋ ورنىنا ۇزدىك الەمدىك ۋنيۆەرسيتەتتەر رەيتينگىسىنە ەنۋ مىندەتى جۇكتەلگەن.
مۇندا ءبىلىم الۋشى جاستارعا ينتەللەكتۋالدى تۇلعا رەتىندە قالىپتاسۋعا جاعداي جاسالسا, اتا-انالار ءوز بالالارىن تاڭداعان وقۋ ورنىندا وقىتۋ مۇمكىندىگى مەن ساپالى ءبىلىمنىڭ قولجەتىمدىلىگى قاراستىرىلعان. ەڭ باستىسى, پەداگوگ مارتەبەسىن كوتەرۋدىڭ قولعا الىنعانى قۋانتادى.
ءبىزدىڭ ەلىمىزدە جاستار ساياساتىنىڭ ماقساتى, اتا-انالاردىڭ مىندەتى وسكەلەڭ ۇرپاق, قازاقستاندىقتاردى تولىققاندى تۇلعا رەتىندە تاربيەلەۋ. ەلباسى جاستاردى قالىپتاسقان تۇلعا, كاسىپقوي مامان جانە ءوز ەلىنىڭ پاتريوتى بولىپ, ەلىن سۇيۋگە شاقىردى. ءوزىنىڭ دە ءومىر بويى وسى فورمۋلانى ۇستانعانى جانە وزگەلەرگە دە وسى جولدى ۇسىناتىنىن جەتكىزدى. قازىرگى كەزەڭدە جاس ۇرپاقتىڭ ازاماتتىق ۇستانىمى ايقىن, ساياسي بەلسەندى, بىرنەشە ءتىل مەڭگەرگەن جوعارى ءبىلىمدى مامان بولۋى شارت. جاڭا بۋىن وزگەرىستەردەن قايمىقپاي ءورشىل, سەرپىندى جوبالار ۇسىنۋى ءتيىس. ەلباسى وسى ماقساتتا جاستاردى بىرىكتىرەتىن «جاس ۇلان», «جاس قىران» جاستار ۇيىمدارىنىڭ جاڭا جۇيەسىن قۇرۋ جونىندە پارتياعا تاپسىرما بەردى. وسى جۇرگىزىلەتىن ءىس-شارالاردىڭ نەگىزىندە 2020 جىلعا قاراي وكىلدى ورگاندارعا سايلانۋشى جاستاردىڭ ۇلەسى 15%-عا جەتەدى. جاستار ۇيىمدارىنىڭ قىزمەتىنە جاستاردىڭ 29%-ى قاتىساتىن بولادى. ال مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك تاپسىرىس شەڭبەرىندە الەۋمەتتىك ماڭىزدى جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا تارتىلعان جاستار ۇيىمدارىنىڭ ۇلەسىن 29%-عا جەتكىزۋ كوزدەلگەن. ءبىزدىڭ ۇرپاق ەلىمىزدىڭ وركەندەۋىنە ءوز ۇلەستەرىن قوسىپ, دامۋدىڭ ستراتەگيالىق ىرگەتاسىن قالاۋدا.
بۇگىنگى تاڭدا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا جاساعان جولداۋلارىنداعى جوسپارلارى تولىعىمەن ىسكە اسۋدا. ءبىز وسى باعدارلامالاردىڭ ارمان ەمەس, اقيقات ەكەندىگىنە كوزىمىز جەتىپ وتىر. ءبىز العا بيىك ماقساتتار قويىپ, ولارعا قول جەتكىزە الاتىنىمىزدى وزىمىزگە دە, وزگەگە دە دالەلدەي بىلدىك. مەملەكەت باسشىسى العا قازاقستاننىڭ ودان ءارى دامۋ ۆەكتورىن ايقىندايتىن جاڭا ءورشىل مىندەتتەر قويدى. وندا 2030 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسىن لايىقتى ورىنداۋ ءۇشىن ەلدىڭ الداعى 20 جىلداعى بولاشاعىن جوبالاۋ جانە ماقساتتاردى بەلگىلەۋ قولعا الىندى. بۇل دامۋ ستراتەگياسى قازاقستاننىڭ ءاربىر ءوڭىرىن قامتيتىن ەڭ پەرسپەكتيۆالى جانە يننوۆاتسيالى جوبالاردان تۇراتىن بولادى. ەلىمىزدە بەيبىتشىلىك پەن تىنىشتىقتى جانە قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ساياسي جاڭعىرۋ, دەموكراتيالىق دامۋدى نىعايتۋ جۇزەگە اسىرىلۋدا.
وركەنيەتتى باستامالاردى جۇزەگە اسىرۋدا حالقىمىزدىڭ ماقساتى – ۇلت كوشباسشىسىمەن بىرگە جاڭا الەمدەگى جاڭا قازاقستان قۇرۋ. وتانىمىزدىڭ الەمدىك قوعامداستىقتا مارتەبەسىن ءوسىرىپ, مەرەيىمىزدى اسىرعان ەلىمىزدەگى بەيبىت ءومىر مەن باقىتتى بولاشاق ءۇشىن قالتقىسىز قىزمەت ەتكەن ەلباسى – حالىق قالاۋلىسى. ءبىز ەلىمىزدىڭ جەتكەن وسى جەتىستىكتەرى بولاشاقتا دا جالعاسىن تابادى دەپ سەنەمىز.
سوندىقتان دا, ءبىز باستالعان ۇلى ىستەردى جالعاستىرىپ, ەل يگىلىگى ءۇشىن قىزمەت ەتكەن ن.ءا.نازارباەۆتى قولدايمىز, ءبىز ءوز بولاشاعىمىزدىڭ ىرگەسىن بىرگە قالايمىز!
اسقار ءابدۋالى, تاراز مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ رەكتورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور.
جامبىل وبلىسى.