ءبىزدىڭ ەلىمىز تاۋەلسىزدىكتىڭ جيىرماسىنشى جىلىنا قادام باسقان كەزەڭدە ەلباسىمىزدىڭ قازاقستان حالقىنا ۇسىنىلىپ وتىرعان كەزەكتى جولداۋى ەرەكشە ماڭىزعا يە. بۇل جولداۋ مەملەكەتىمىزدىڭ وتكەن ونجىلدىقتارداعى ساياسي جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايىن سيپاتتاپ قانا قويماي, الداعى, 2020 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگيامىزدىڭ ناقتى باعدارلاماسىن كورسەتىپ بەرەتىن ساياسي-ەكونوميكالىق قۇجات بولىپ تابىلادى.
تاۋەلسىز مەملەكەتىمىز قۇرىلعالى بەرى جۇرتشىلىق پىكىرىمەن ساناسىپ, حالىقپەن بىرگە جاساسىپ كەلە جاتقان كوشباسشىمىزدىڭ ىشكى ساياساتىنىڭ ەڭ باستى باعىتتارىنىڭ ءبىرى – حالىقارالىق دەڭگەيدەگى دوستىق پەن ءوزارا سىيلاستىقتى, ۇلتارالىق ءوزارا كەلىسىمدى نىعايتۋ جانە يادرولىق قارۋسىز قوعام ورناتۋ بولىپ تابىلادى. حالقىمىزدىڭ ءوز ەلباسىنا سەنىم ارتا قارايتىنىن تاريحتىڭ ءوزى دالەلدەپ وتىر.
«1991 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا, ءوزىمىزدىڭ ستراتەگيالىق ماقساتىمىز رەتىندە ورنىقتىلىق پەن تابىسقا جەتۋدى تاڭداپ الا وتىرىپ, ءبىز ءار جاڭا كەزەڭنىڭ دامۋىنا جاڭا باعدارلامالار جاساپ, العا جىلجىدىق. ءبىز كەلەلى مىندەتتەرگە ۇمتىلىپ, ولارعا قول جەتكىزدىك», – دەپ اتاپ كورسەتتى ءوز جولداۋىندا ن.ءا.نازارباەۆ.
شىن مانىندە, ءبىزدىڭ ماقتانىپ ايتۋعا تۇراتىنداي كورسەتكىشتەرىمىز كوپ: 1994 جىلى جان باسىنا شاققانداعى ىشكى جالپى ءونىم 700 دوللاردان ءسال عانا اساتىن. 2011 جىلدىڭ 1 قاراشاسىنا قاراي بۇل كورسەتكىش 12 ەسەدەن ارتىق ءوسىپ, 9 مىڭ اقش دوللارىنا جەتتى. يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى اياسىندا ءبىر عانا 2010 جىلدىڭ وزىندە 152 كاسىپورىن ىسكە قوسىلىپ, جالپى سانى 800-گە جۋىق ءارتۇرلى ءوندىرىس ورىندارى قۇرىلدى. حيميا جانە جەڭىل ونەركاسىپتى, اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن, مال شارۋاشىلىعىن قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن ەكونوميكامىزدا ەلەۋلى قۇرىلىمدىق وزگەرىستەر جاسالدى. وسىلايشا ەلىمىزدەگى جۇمىسسىزدىق ماسەلەسى شەشىمىن تاپتى.
ءبىزدىڭ ەلباسىمىز حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن نىعايتۋدى ۇنەمى الدىڭعى ورىنعا قويىپ كەلەدى. ءتيىمدى تەحنولوگياعا نەگىزدەلگەن ەكونوميكامىزدىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرىپ قانا قويمايدى, ەلىمىزدى الدىڭعى شەپكە شىعاراتىن بىردەن-ءبىر تەتىك بولماق. ءبىزدىڭ ەلىمىز قازىردىڭ وزىندە الەمدەگى الدىڭعى قاتارلى, ءباسەكەگە قابىلەتتى ەلۋ ەلدىڭ ساناتىنا قوسىلىپ ۇلگەردى.
سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس ۇزدىكسىز جۇرگىزىلىپ كەلە جاتىر, قازاقستاننىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى زاڭناماسى ەڭ ءتيىمدى زاڭنىڭ ءبىرى بولىپ ەسەپتەلەدى. قازاقستاننىڭ, رەسەي مەن بەلورۋسسيانىڭ كەدەندىك وداعى ءوز جۇمىستارىن باستادى, كەدەندىك باج سالىعى بيۋدجەتتىڭ 25 پايىزىن قۇراپ, اناعۇرلىم ءوستى.
جولداۋدا قازاقستاندىقتاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋ جاعى كەڭىنەن قاراستىرىلعان. ەلباسىمىز الدىمىزدا تۇرعان مىندەتتەردى سيپاتتاپ قانا قويماي, ولاردى جۇزەگە اسىرۋ جولدارىن ناقتىلاپ كورسەتكەن.
ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە تىلدەردى دامىتۋ باعدارلامالارى بەكىتىلگەن. ءبىز ءبىلىم بەرۋدى جاڭعىرتۋدى ودان ءارى جالعاستىرۋعا ءتيىسپىز. كاسىپتىك جانە تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋدىڭ مازمۇنىن تولىق جاڭعىرتپاق نيەتىندەمىز. ءبىلىم بەرۋدىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ جانە قولجەتىمدىلىگىن كەڭەيتۋ ءۇشىن ءبىلىم بەرۋگە قولداۋ كورسەتۋدىڭ جاڭا قارجىلىق-ەكونوميكالىق قۇرالدارىن ەنگىزۋ جانە بيزنەس-قاۋىمداستىقتار مەن جۇمىس بەرۋشىلەر وكىلدەرىن قاتىستىرا وتىرىپ, كاسىپتىك-تەحنيكالىق كادرلار دايىنداۋ جونىندە ۇلتتىق كەڭەس قۇرۋ اسا ماڭىزدى ماسەلە بولىپ تابىلادى.
مەملەكەت باسشىسى ءبىزدىڭ الدىمىزعا ۋنيۆەرسيتەتتىك ءبىلىم بەرۋ مەن عىلىمدى دامىتۋدىڭ جاڭا دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك دەگەن مىندەتتەمە قويىپ وتىر. ول ءۇشىن جوعارى وقۋ ورىندارى مەن كوللەدجدەردەگى ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن جاقسارتۋدى ودان ارى جالعاستىرىپ, عىلىمي كادرلاردى دايىنداۋدىڭ جاڭا جۇيەسىنە كوشۋىمىز قاجەت. جولداۋدا كورسەتىلگەندەي, عىلىمي كادرلار ماگيستراتۋرا مەن PhD دوكتورانتۋراسىندا دايىندالىپ شىعاتىن بولادى.
قازىرگى زامانداعى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ قالىپتاسۋ ءۇردىسى الەمدىك ءبىلىم كەڭىستىگىمەن ۇشتاستىرىلا بايلانىستىرىلعان. حالىقارالىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى قالىپتاسقان باسەكەلەستىك وتە ماڭىزدى ءرول اتقارادى. ۋنيۆەرسيتەتتىك ءبىلىم بەرۋ مەن عىلىمدى دامىتۋدىڭ جاڭا دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن عىلىمي تەوريا مەن پراكتيكانى ۇشتاستىرۋ, ەسەپتەگىش تەحنولوگيالارمەن قاتار, وزىق تەحنولوگيالاردى قولدانىپ, ءبىلىم بەرۋدىڭ ەڭ ۇزدىك ادىستەمەلەرىن يگەرۋىمىز قاجەت. سوندا عانا ءبىز ساپالى ءبىلىم بەرۋدى قازاقستاننىڭ يندۋستريالاندىرىلۋىنىڭ جانە يننوۆاتسيالىق دامۋىنىڭ نەگىزىنە اينالدىرا الامىز.
ەلباسىنىڭ جولداۋىندا 2020 جىلعا قاراي حالىقارالىق ستاندارتتار بويىنشا تاۋەلسىز ۇلتتىق اككرەديتاتسيالاۋدان وتكەن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ۇلەسى 30 پايىزدى قۇرايتىنى جانە ءوندىرىسكە يننوۆاتسيالىق قىزمەتتەر مەن عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ ءناتي-جەلەرىن ەنگىزەتىن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ سانى 5 پايىزعا دەيىن ارتاتىنى كورسەتىلگەن. ءبىلىم بەرۋدىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ جانە قولجەتىمدىلىگىن كەڭەيتۋ ءۇشىن ءبىلىم بەرۋگە قولداۋ كورسەتۋدىڭ جاڭا قارجىلىق-ەكونوميكالىق قۇرالدارىن ەنگىزۋ ەڭ ماڭىزدى فاكتور بولماق. «قازاقستاندىقتاردا مەملەكەتتەن پايىزدىق بونۋستار الا وتىرىپ, بالالارىن وقىتۋعا قارجى جيناۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى پايدا بولۋعا ءتيىس», – دەپ اتاپ كورسەتتى ەلباسىمىز ءوز جولداۋىندا.
بارلىق قازاقستاندىق جوعارى وقۋ ورىندارى ءۇشىن ۇلگى جاڭا «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى» جوعارى وقۋ ورنىنىڭ يننوۆاتسيالىق مودەلىن قالىپتاستىرىپ وتىر. نارىق سۇرانىسىنا باعدارلانعان بۇل جوعارى وقۋ ورنىنىڭ اباي اتىنداعى قازۇپۋ ءۇشىن دە ۇلگى تۇتارلىق وقۋ ورنى بولاتىنى انىق.
ەلىمىزدەگى عىلىمي-پەداگوگيكالىق كادرلار دايىنداۋدا ءوزىندىك ۇلەسى بار ۋنيۆەرسيتەتىمىز ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ ءۇشىن جۇمىستانۋدا.
مەملەكەت باسشىسى ن.ءا.نازارباەۆ ستۋدەنت جاستاردىڭ شەت تىلدەرىن تەرەڭىرەك مەڭگەرۋىنە ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ وتىر. بۇل –زامان تالابى. ستۋدەنت جاستارىمىز باتىس شەت ءتىلى بولسىن, شىعىس شەت ءتىلى بولسىن ەمىن-ەركىن مەڭگەرۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمىز. ال قازۇپۋ-دەگى ءوزىم مەڭگەرۋشىسى بولىپ تابىلاتىن شىعىس فيلولوگياسى كافەدراسى 1991 جىلى قۇرىلعان. جوعارى بىلىكتى مامانداردان جاساقتالعان پروفەسسور-وقىتۋشىلار قۇرامى ءتۇرىك, اراب, پارسى, قىتاي, كورەي جانە جاپون تىلدەرىنەن ءدارىس بەرەدى. فيلولوگيا جانە تاريح فاكۋلتەتتەرىندە اتالعان تىلدەر نەگىزگى شەت ءتىلى رەتىندە وقىتىلسا, حالىقارالىق قاتىناستار فاكۋلتەتىندە ەكىنشى شەت ءتىلى رەتىندە وقىتىلادى. كافەدرا وقىتۋشىلارى شىعىس تىلدەرى تەورياسى, تەوريالىق فونەتيكا, لەكسيكولوگيا, اۋدارما تەورياسى مەن پراكتيكاسى, ءتىلى وقىتىلىپ جاتقان ەلدىڭ ادەبيەتى پاندەرى بويىنشا ءدارىس وقيدى. سونىمەن قاتار, شىعىس تىلدەرىنەن پراكتيكالىق ساباقتار وتكىزىلەدى. ستۋدەنتتەرىمىز وقۋ بارىسىندا ەتنومادەني بىرلەستىكتەر مەن قر ۇعا شىعىستانۋ ينستيتۋتتارىنا, تۇرىك-قازاق ليتسەيلەرىنە بارىپ ءتاجىريبە الماسىپ قايتادى. شىعىس تىلدەرى تەورياسى بويىنشا مەملەكەتتىك ەمتيحاندار وتكىزىلەدى.
ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ رەكتورى, اكادەميك س.ج.پىراليەۆتىڭ باستاماسىمەن 2011 جىلعى كۇزدە قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى قۇرمەتىنە ارنالعان حالىقارالىق كونفەرەنتسيا وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. كونفەرەنتسيادا شىعىس جانە باتىس شەت تىلدەرىن وقىتۋ ماسەلەلەرى تالقىلاناتىن بولادى. وعان ءوزىمىزدىڭ ماماندارىمىز بەن ستۋدەنتتەرىمىز, سونداي-اق ءوزىمىز تىعىز بايلانىس جاساپ وتىرعان دوستاس ەلدەردىڭ ماماندارى قاتىسادى.
اباي اتىنداعى قازۇپۋ-دە مەملەكەتتىك تىلمەن قاتار, اعىلشىن ءتىلىن ۇيرەتۋگە ەرەكشە كوڭىل بولىنگەن. ءبىز مەملەكەتتىك ءتىلدى جانە بىرنەشە شەتەل تىلدەرىن ەركىن مەڭگەرگەن بىلىكتى ماماندار دايىندايمىز. ءبىزدىڭ تۇلەكتەرىمىز جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردە, جوعارى وقۋ ورىندارىندا, مەملەكەتتىك جانە ديپلوماتيالىق قۇرىلىمداردا قىزمەت اتقارۋدا جانە باسقا دا بەدەلى جوعارى حالىقارالىق ساياسي, ەكونوميالىق جانە قوعامدىق ۇيىمداردا ەلىمىزدىڭ وكىلدەرى رەتىندە جۇمىس ىستەپ ءجۇر. قازىرگى ۋاقىتتا جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردە, ليتسەيلەر مەن گيمنازيالاردا, كوللەدجدەردە شەت تىلدەرى ماماندارى جەتىسپەيدى. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, ەلىمىزدەگى الدىڭعى قاتارلى وقۋ ورنى بولىپ تابىلاتىن اباي اتىنداعى قازۇپۋ-دە شەت تىلدەرى ماماندارىن دايىندايتىن ارنايى فاكۋلتەت اشاتىن ۋاقىتتىڭ كەزى كەلدى دەپ بىلەمىز.
ءبىز كوپ ءتىلدى جانە كوپ كونفەسسيالى مەملەكەتتە ءومىر ءسۇرىپ وتىرمىز, ءوزىمىز ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ەلدىڭ مەملەكەتتىك ءتىلىن, قازاقستانداعى ەتنوستاردىڭ تىلدەرىن مەڭگەرۋ, ولارعا قۇرمەتپەن قاراۋ دوستىعىمىز بەن بىرلىگىمىزدى نىعايتا تۇسەتىن التىن كوپىر بولىپ تابىلادى. قازاق ەلىنىڭ مادەنيەتى مەن قازاق ءتىلى ءوزىنىڭ توڭىرەگىنە بارلىق ەتنوستاردى شوعىرلاندىرىپ وتىر. «قازاقستاندىقتاردىڭ ءوزىمىز ءومىر ءسۇرىپ, ەلىمىزدى جاقسىلىقتارعا باستاپ بارا جاتقان تۋعان جەرگە اتاۋىن بەرگەن قازاق ءتىلىن قۇرمەتپەن جانە لايىقتى وقىپ-ۇيرەنە باستاعاندىعىن اتاپ ءوتۋدىڭ ءوزى قۋانىشتى», – دەپ ايرىقشا كورسەتىلگەن ەلباسىمىزدىڭ جولداۋىندا.
كۇرد حالقىنىڭ وكىلى رەتىندە مەن ءوز زامانداستارىمنىڭ كوپشىلىگى قازاق تىلىندە جانە ءوز انا تىلىمىزدە ەمىن-ەركىن سويلەي الاتىنىن ماقتانىشپەن ايتا الامىن. ال جاس جەتكىنشەكتەر وسى تىلدەرگە قوسا اعىلشىن ءتىلىن مەڭگەرۋگە ەرەكشە كوڭىل ءبولۋدە. ال ءبىز, قازاقستاندىق كۇردتەر قازاقستانعا ستاليندىك رەپرەسسيا كەزىندە ەرىكسىز كەلىپ, قونىس تەۋىپ ەدىك. قازاق حالقىنىڭ مەيىرىمدىلىگىنىڭ, باۋىرمالدىعىنىڭ ارقاسىندا قايتادان ءوز-وزىمىزگە كەلگەنىمىزدى ايتۋدان ەشۋاقىتتا شارشاعان ەمەسپىز. ءبىزدى قۇشاق جايا قارسى العان قازاق جەرى وگەيلىك تانىتقان جوق, تۋعانىمىزداي بار مەيىرىمىن توگە قارادى. كەڭ دە دارقان قازاق دالاسىنىڭ توسىندە ەمىن-ەركىن سايرانداپ وسكەن بىزدەر بالالارىمىزدى, نەمەرەلەرىمىزدى قازاقستاندىق پاتريوتيزم رۋحىندا تاربيەلەپ جاتىرمىز. ەركىندىك, بىرلىك, تۇراقتىلىق – مىنە, مۇنىڭ بارلىعى بىزگە ەلباسىمىزدىڭ سىندارلى ساياساتىنىڭ ناتيجەسىندە كەلىپ وتىر. قازاقستاننىڭ كەلەشەگىنىڭ قانداي بولاتىنى ارقايسىمىزعا بايلانىستى. سوندىقتان دا ءبىز بارلىق كۇش-جىگەرىمىزدى ەلىمىزدى كوركەيتۋگە, وركەندەتۋگە جانە بالالارىمىز بەن نەمەرەلەرىمىزدىڭ, كەلەشەك ۇرپاعىمىزدىڭ باقىتتى بولاشاعى ءۇشىن جۇمساۋىمىز قاجەت!
كنياز ميرزوەۆ, اكادەميك, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى كەڭەسىنىڭ مۇشەسى, قازاقستان كۇردتەرىنىڭ «باربانگ» قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى.