نەمەسە «قازاقستان بارىسى» تۋرنيرىنەن كەيىن تۋعان ويلار
«قازاقستان بارىسى» ءتۋرنيرىنىڭ التىنشى كەزەگى قالاي وتكەنى جايىندا ءالى ەگجەي-تەگجەي جازىلا جاتار. ال ءبىز وسى جارىستا كوزىمىز شالعان كەيبىر جايتتەر مەن ءتول سپورتتىڭ تۇرىنە كەيىندەۋ ەنگەن وزگەرىستەر جايىنان جوپەلدەمەدە وي قوزعاعاندى ءجون سانادىق. ماقسات – قازاق كۇرەسىنىڭ قاراپايىم جانكۇيەرى رەتىندە قايتسە كۇرەسىمىزدىڭ كوشى تۇزەلە تۇسەر ەكەن دەگەن مۇباراك تىلەككە ءۇن قوسۋ.
بيىلعى «قازاقستان بارىسىنىڭ» الدىندا قازاق كۇرەسىندەگى بالۋاندارىمىزدىڭ كيىمىنە وزگەرىس ەنگەنىن ەستىگەنبىز. «جەڭ مەن بالاق ۇزاردى» دەگەن. وسى «جەڭ» دەگەننەن شىعادى, كۇرتەنىڭ جەڭىن شىنتاقتان شولتيتىپ قيعاننان قازاق كۇرەسىندەگى تارتىستىڭ قىزىعى ارتا تۇسكەنىن بايقاي قويمادىق. كەرىسىنشە, بالۋاندارىمىز جەڭنەن ۇستاي الماعان سوڭ تۇساۋلى اتتاي كىبىرتىكتەپ ءجۇر. امالدىڭ جوقتىعىنان جاعادان قوس قولداپ ۇستاپ, كوبىنە ايلا-ءتاسىلدى قارا كۇشتىڭ كومەگىمەن عانا ىسكە اسىرادى. «اتتەڭ توننىڭ كەلتەسى» دەمەكشى, مۇمكىندىك شەكتەۋلى بولعاننان سوڭ, ايلا-ءتاسىل جاساۋدىڭ اياسى دا تارىلادى ەمەس پە؟
وسىندايدا «شىركىن-اي, دزيۋدوداعىداي جەڭدى ۇزارتسا عوي», دەگەن ويدىڭ قىلاڭ بەرەتىنى راس. شىنىندا دا, كۇرەسىمىزدىڭ كوركەمدىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن كۇرتەنىڭ جەڭىن نەگە ۇزارتپاسقا نەمەسە ونى ۇزارتپاي وتىرعانداعى ماقسات نە؟ كۇرتەنىڭ جەڭى ۇزارىپ, شالباردىڭ بالاعى سول بەتىندە قالسا, «دزيۋدوعا ۇقساپ كەتتى», دەپ كىم ايتا الادى؟ «بالاق» دەمەكشى, جاڭا ەرەجە بويىنشا ول بار بولعانى بەس-التى سانتيمەترگە عانا ۇزارعان سياقتى. وسىنى ىسكە اسىرعانداردىڭ نەنى كوزدەگەنىن تۇسىنە الماي, دال بولدىق. «تىزە كورىنبەسىن» دەگەن اسىرەدىنشىلدەردىڭ ادەتتەگى اڭگىمەسى مە؟ ەندى قاراپ تۇرساق, تىزەدەن ءسال تومەن تۇسكەن بالاق بالۋانداردىڭ سىقپىتىن الىپ, ءسانىن كەتىرىپ-اق تۇر ەكەن. قۇددى ءبىر قارنى قامپيعان قىرماساقال ءتۋريستىڭ تىزەدەن تۇسكەن شورتيك-شولاق شالبارىنداي بولعان دا قالعان. سونان سوڭ, وسى شالبار بالۋاندار تەرلەگەن كەزدە تىزەگە جابىسىپ, ونىڭ بۇگىلىپ-جازىلۋىنا كەدەرگى كەلتىرەتىن دە سياقتى. مۇنى, ارينە, مىندەتتى تۇردە بالۋانداردان سۇراۋ كەرەك. نەسىن ايتاسىز, كۇرەسكەرلەرىمىزدىڭ بۇرىنعى شولاق شالبارى كورەر كوزگە سۇيكىمدى-اق ەدى. ءبىر قىزىعى, بالاق ۇزارتقىشتار وسى جايىندا بالۋانداردىڭ وي-پىكىرىمەن ساناستى ما ەكەن؟..
الەم تانىسىن دەپ ارەكەت ەتىپ ءجۇرمىز, البەتتە, بالۋاندارىمىزدىڭ كيگەن كيىمىنىڭ سىرت كوزگە ءساندى بولماعى كەرەك. ديزاين تۇرعىسىنان كەلگەندە, تالعام تارازىسىنان قاراعاندا. سوندىقتان دا, ەنگىزىلەر وزگەرىستەر مىقتى دەگەن مامانداردىڭ سۇزگىسىنەن ءوتىپ بارىپ, حالىقتىڭ تالقىسىنا ۇسىنىلسا قۇبا-قۇپ بولار ەدى. كۇرەستىڭ كيەسى كىلەم بولسا, يەسى حالىق ەمەس پە؟
«قازاقستان بارىسىندا» بيىل دا بيشىلەر مەن انشىلەر كيەلى كىلەمنىڭ ۇستىندە اياقكيىممەن اسىر سالىپ ءجۇردى. جاپوننىڭ ءتاتاميىن, سۋموسىنىڭ شەڭبەرىن بوتەن بىرەۋدىڭ اياققا تاپتاعانىن كورگەن جان بار ما؟ ارينە, جوق. ويتكەنى, ولاردا ءداستۇر مەن مادەنيەت سان قۇبىلماي, الدەقاشان سالتانات قۇرىپ قويعان. سوندا ءبىز نەگە قاسيەتتى كۇرەسىمىزدىڭ كيەلى كىلەمىن ويىن-ساۋىقتىڭ استىنا سالىپ بەرىپ ءجۇرمىز؟ ءجا دەلىك, سپورتتىق مەرەكە – بيلەسىن, ءان دە شىرقالسىن. بىراق كىلەمنىڭ ءۇستىن ۋاقىتشا بولسا دا جاۋىپ قويۋعا نەمەسە باسقا ءبىر امالىن تابۋعا بولادى عوي. سونان سوڭ ءبىر بايقاعانىمىز – قانشا بەلدەسۋ وتسە دە, كىلەمنىڭ بەتىن ءسۇرتىپ الىپ جۇرگەن ءبىر جاندى كورمەدىك. تارتىس بولعان سوڭ تەر شۇمەكتەپ توگىلەدى, تورەشى ونى اياق كيىمىمەن تاپتاپ ءجۇر, ءارى-بەرىدەن سوڭ كىلەم ءۇستى كىرلەيدى عوي. ءار بەلدەسۋدەن كەيىن لىپ ەتكىزىپ ءسۇرتىپ الىپ وتىرسا, كۇرەسكە دەگەن تازا قۇرمەتتىڭ ءبىر ءتۇرى ەمەس پە, بۇل؟
«تورەشى» دەگەننەن شىعادى, وسى جولعى جارىستاعى ەگدەلەۋ كەلگەن ءبىر ءاربيتردىڭ كىلەم ۇستىندەگى ەنجار قيمىلى ەرىكسىز نازار اۋدارتتى. الدە دەنساۋلىعى سىر بەردى مە, مۇمكىن تابيعاتى سولاي ما ەكەن, ايتەۋىر, ونىڭ سەلسوق تۇرىسى جان الىسىپ, جان بەرىسكەن تارتىستىڭ تۇسىندا كوزگە شىققان سۇيەلدەي بولدى دا تۇردى. تورەشى دەگەن كىلەمدى اينالا جۇگىرىپ, بالۋانداردىڭ ءاربىر قيمىلىن اڭدىپ جۇرمەۋشى مە ەدى؟ سونان سوڭ بۇعان دەيىنگى ءبىز كورگەن «قازاقستان بارىسىندا» تورەشى جەڭگەن بالۋاننىڭ قولىن العا قاراي ءبىر, سونان سوڭ ورنىندا اينالىپ, ارتقا قاراي تاعى ءبىر كوتەرەتىن. ال بۇل جولى الگى تورەشى ادەتتەن جاڭىلىپ, جەڭىمپازدىڭ قولىن بالۋانداردى ەركىن كۇرەستەگىدەي كىلەمدى اينالدىرا سۇيرەپ ءجۇردى. ۇساق-تۇيەك نارسە شىعار, بىراق وسىنىڭ ءوزى-اق قازاق كۇرەسىنىڭ وزىنە ءتان كىپ-كىشكەنتاي عانا تارتىبىنە نۇقسان كەلتىرگەندەي اسەر ەتكەنى راس ەدى.
ايتا بەرسە, اڭگىمە كوپ. «قازاقستان بارىسى-2016» وتپەس بۇرىن باق بەتتەرىندە دوداعا قاتىساتىن ءتورت بالۋانىمىزدىڭ, اتاپ ايتقاندا, مەرەكە تۇراەۆ, الەكساندر كوساچەۆ, ايبەك نۇعىماروۆ جانە سامير مامەدوۆتىڭ دوپينگ قابىلداعانى تۋرالى اقپار جارىق كوردى. ىلە «تورتەۋى دە جارىستان شەتتەتىلدى», دەگەن قاتاڭ ۇكىمدى دە ەستىگەنبىز. بىراق كوپ ۇزاماي وسى ءتورتەۋدىڭ ۇشەۋىنە كۇرەسۋگە رۇقسات بەرىلدى. باقساق, بۇلاردىڭ قولدانعانى تيتتەي عانا دوپينگ ەكەن. «قاسقىردىڭ اۋزى جەسە دە قان, جەمەسە دە قان». دەمەك, بۇل بالۋاندار دوپينگتىڭ ءدامىن بۇرىننان تاتىپ جۇرگەن سابازدار بولدى-اۋ دەگەن كۇدىكتىڭ بوي كورسەتكەنى جاسىرىن ەمەس. جارىستى ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ دوپينگ پايدالانعاندار قانىنداعى مەلدوني كونتسەنتراتسياسى 1 مكگ/مل-دەن اسپاعانىن جەلەۋ ەتىپ, جالپاقشەشەيلىك تانىتقانى تاڭ-تاماشا قالدىرادى. جالپى, بۇل ارەكەت قايتا ءبىر ورالىپ, تەرەڭ زەرتتەۋدى, ءتاپتىشتەپ تەرگەۋدى قاجەت ەتەتىن سياقتى. ويتكەنى, بۇكىل الەم دوپينگپەن الىسىپ جاتقاندا, ءبىز ونىمەن كۇرەستە «بارماق باستى, كوز قىستىعا» جول بەرسەك, كۇرەسىمىزدى تورگە شىعارامىز دەپ جۇرگەن تىرلىگىمىزدەن تۇك تە شىقپايدى. ەلگە جەككورىنىشتى قىلعاننان باسقانى كورىپ تە تۇرعان جوقپىز.
ءسوز سوڭىندا ايتپاعىمىز, «قازاقستان بارىسى» قازاق كۇرەسىن دامىتۋ قورىنىڭ» توراعاسى ارمان شوراەۆ مىرزا «ءتول كۇرەسىمىزدىڭ اتاۋى وزگەرۋى مۇمكىن» دەگەن پىكىر ايتىپتى. بالاق پەن جەڭدى ەشكىمگە ايتپاي, بەس-التى سانتيمەتر ۇزارتقاندارىمەن قويماي, كۇنى ەرتەڭ حالىقپەن كەڭەسپەي, كۇرەسىمىزدىڭ اتاۋىن ادام تانىماستاي وزگەرتىپ جىبەرەر مە ەكەن دەپ تە ۋايىمدايسىڭ. راس, مىڭ قۇبىلعان مىنا دۇنيەدە قازاق كۇرەسىنە دە زاماننىڭ تالابىنا ساي وزگەرىستەر كەرەك تە شىعار. بىراق, ءبىز ءداستۇر دەگەن دۇنيەگە كەلگەندە ءدىنى قاتتى بولۋىمىز كەرەك. باياعىدا بۇل «قازاقشا كۇرەس» ەدى, كەيىن «قازاق كۇرەسى» بولدى. بۇعان ءجون دەدىك. ال ەندى وزگەرتكەندە ول نە بولماق؟ ونىڭ اتىن وزگەرتكەننەن كىم نە ۇتادى؟ ەڭ باستىسى, ول كىمگە جانە نە ءۇشىن كەرەك؟ ال اينالانى بۇزىپ شاپقانداي, قالىپتاسقان دۇنيەنىڭ تۇنىعىن شايقاپ, ءتۇپ قازىعىن ىرعاي بەرگەننەن ۇتپاسىمىز انىق. نە ىستەسەك تە, كەڭەسىپ ىستەسەك ەدى. «كەلىسىپ پىشكەن تون كەلتە بولماس», دەگەندى اتالارىمىز تەگىن ايتپاعان شىعار؟!
قايرات ءابىلدينوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان»
قاراعاندى