ەكونوميكانىڭ كۇرە تامىرى جول ەكەنى دالەلدەنگەن اقيقات. جول سونداي-اق, حالىقتىڭ قارىم-قاتىناسى مەن بارىس-كەلىسىنىڭ ارقاسىندا داميتىن الەۋمەتتىك-مادەني بايلانىستاردىڭ التىن ارقاۋى بولىپ تابىلادى. بۇگىنگىدەي وركەنيەتتى زاماندا تۋريستىك الەۋەتتى ارتتىرۋعا اسەر ەتەتىن فاكتور ەكەنى دە ءسوزسىز. سونىڭ ىشىندە, جەر كولەمى بويىنشا الەمدە توعىزىنشى ورىن الاتىن قازاقستان ءۇشىن اۆتوموبيل جولدارىنىڭ ماڭىزى زور. شۇكىر, تاۋەلسىزدىك العاننان بەرگى جول ماسەلەسىنىڭ شەشىلۋى جامان ەمەس. ءبىر عانا «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق كولىك ءدالىزىنىڭ ءوزى نەگە تۇرادى. ال, كەڭەستىك كەزەڭنىڭ جەتپىس جىلىندا ويىلعا دەيىن تاس جول بارماپ ەدى, قازىر اسفالت اڭقىپ جاتىر. بۇعان ەلىمىزدىڭ قاي ءوڭىرىنەن دە ناقتى مىسالدار كەلتىرۋگە بولادى.
اقتوبە – توعىز جولدىڭ تورابىندا ورنالاسقان وبلىس. وڭىردەگى جالپى پايدالانۋ اۆتوموبيل جولدارىنىڭ ۇزىندىعى 6 553 شاقىرىمدى قۇرايدى. سونىڭ 1894 شاقىرىمى رەسپۋبليكالىق, 1057 شاقىرىمى وبلىستىق جانە 3602 شاقىرىمى اۋداندىق ماڭىزى بار جولدار.
سوڭعى جىلدارى كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ ستراتەگياسىنىڭ ارقاسىندا وبلىستا ماگيسترالدى اۆتوموبيل جولدارىن سالۋ جانە قايتا جاڭارتۋدا سەرپىن بايقالۋدا. قازىرگى تاڭدا حالىقارالىق كولىك جۇيەسىنە بىرىگۋ ءۇردىسىن جەدەلدەتۋ جانە ەلىمىزدىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن دامىتۋ ماقساتىندا, رەسپۋبليكانىڭ بارلىق وبلىستارىندا كولىك كەشەنىن قايتا قۇرۋ بويىنشا قارقىندى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. وبلىس اۋماعى ارقىلى «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» قۇرلىقارالىق كولىك ءدالىزى وتەدى, تارماقتالعان كولىك جولدارىنىڭ جەلىلەرى ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىگىنە, سولتۇستىگىنە, رەسەيدىڭ كورشىلەس وڭىرلەرىنە جانە حالىقارالىق تاس جولدارعا شىعادى.
– سوڭعى ون ەكى جىلدا حالىقارالىق جانە رەسپۋبليكالىق ماڭىزداعى 1894 شاقىرىم جولدىڭ 1053,0 شاقىرىمى نەمەسە 55 پايىزى جوندەلدى. 2016 جىلى 110 شاقىرىم اۆتوجولدى ورتاشا جوندەۋدەن وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. ەلىمىزدىڭ رەسپۋبليكالىق جانە حالىقارالىق ماڭىزداعى جولدارىنىڭ كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ ەلباسىنىڭ «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول» جولداۋىندا ايقىندالعان مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋعا باعىتتالاتىن بولادى. «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا «اقتوبە – اتىراۋ» رەسپۋبليكالىق ماڭىزداعى اۆتوموبيل جولىنىڭ ءوڭىر اۋماعىمەن وتەتىن 319 شاقىرىمىن قايتا جاڭارتۋ كۇتىلۋدە. بۇل جولدىڭ بىزگە تيەسىلى تەلىمىندە قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارى بيىل باستالادى. بۇل ماڭىزدى جوبانىڭ ىسكە اسىرىلۋى 2020 جىلعا دەيىن ەسەپتەلگەن. بيىلعا بايعانين اۋدانى اۋماعىنداعى 5 شاقىرىمىن قايتا جاڭارتۋ جوسپارلانۋدا. بۇل ماقساتقا 1 200,0 ملن.تەڭگە قاراستىرىلعان, – دەيدى وبلىستىق جولاۋشىلار كولىگى جانە اۆتوموبيل جولدارى باسقارماسىنىڭ باسشىسى اسقار ەسجانوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, وبلىستىڭ كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋدىڭ باسىم باعىتى استانانى ەلىمىزدىڭ باتىس ايماقتارىمەن قوساتىن – «ورتالىق-باتىس» جوباسى بولىپ تابىلادى. قازىرگى تاڭدا وسى جوبانىڭ «استانا – ارقالىق – تورعاي – ىرعىز-شالقار – قاندىاعاش» باعىتىنداعى جول قۇرىلىسىنىڭ تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسى ازىرلەنگەن. «ورتالىق-باتىس» جوباسىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى ونەركاسىپ پەن ءتۋريزمنىڭ دامۋى, ورتالىقتىڭ باتىس وڭىرلەرىمەن بايلانىسۋى ءۇشىن ماڭىزى وتە زور. وسى باعىتتا رەسپۋبليكالىق ماڭىزداعى تاس جولدىڭ ءۇش اۋداننىڭ اۋىلدىق ەلدى مەكەندەرىن جاقسى كولىك قاتىناسىمەن قامتاماسىز ەتىپ, شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا, كولىك قاتىناسىنداعى كولدەنەڭ شىعىنداردى تومەندەتۋگە سەرپىن بەرەدى دەپ كۇتىلۋدە.
سونداي-اق, وبلىستىڭ شەكارالاس اۋداندارىنىڭ جولدارىن وڭالتۋ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتۋ قاجەت, ولاردىڭ ىشىندە «اقتوبە – جامانقالا (ورسك)» جولى بار. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار اۆتوموبيل جولدارى كوميتەتى, «قازاۆتوجول» ۇلتتىق وپەراتورىمەن بىرلەسە وتىرىپ 2017 جىلى اۆتوجولدى قايتا جاڭارتۋدى جوبالاۋعا قاراجات ءبولۋدى ويلاستىرۋدا.
حالىقارالىق كولىك دالىزدەرىن جانە رەسپۋبليكالىق ماڭىزداعى جولداردى قايتا جاڭارتۋ ايماقتىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن ارتتىرۋعا, قىتايدان رەسەي فەدەراتسياسىنا جانە ەۋروپالىق وداق ەلدەرى باعىتىندا اۆتوموبيل كولىگىمەن جۇكتەردى جەتكىزۋ ۋاقىتىن 1,5-2 ەسە قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
وتكەن جىلى رەسپۋبليكالىق جانە حالىقارالىق ماڭىزداعى جولداردىڭ 80 شاقىرىمى ورتاشا جوندەلدى, وبلىستىق ماڭىزداعى 13 شاقىرىم جول قايتا جاراقتاندىرىلدى, اۋداندىق ماڭىزداعى 80 شاقىرىم جول ورتاشا جوندەۋدەن ءوتتى. اقتوبە قالاسىنداعى ۇزىندىعى 34 شاقىرىم بولاتىن 22 كوشە كۇردەلى جوندەلدى.
بۇگىنگى تاڭدا جەرگىلىكتى ماڭىزى بار اۆتوموبيل جولدارىنىڭ 50 پايىزى قاناعاتتانعىسىز جاعدايدا بولىپ وتىر. ەكونوميكالىق جاعدايدىڭ كۇردەلىلىگىنە قاراماستان, بيىل جەرگىلىكتى جولدار جەلىلەرىنىڭ دامۋىنا قاراجات ءبولىنۋىنىڭ وڭتايلى ديناميكاسى بايقالادى. ۇستىمىزدەگى جىلى وبلىستىڭ اۆتوموبيل جولدارىن دامىتۋعا رەسپۋبليكالىق جانە وبلىستىق بيۋدجەتتەردەن 7 100,0 ميلليون تەڭگە ءبولىندى. وبلىستىق, اۋداندىق ماڭىزداعى جولدار جانە اۋىلدىق ەلدى مەكەندەر كوشەلەرىن كۇردەلى جانە ورتاشا جوندەۋگە وبلىستىق بيۋدجەتتەن بولىنەتىن قارجى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 1,0 ميلليارد تەڭگەدەن ارتتى.
– جەرگىلىكتى اۆتوموبيل جولدارى جەلىلەرىنىڭ كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋدىڭ ەڭ ماڭىزدى نىساندارىنىڭ ءبىرى – «اقتوبە قالاسىنىڭ وڭتۇستىك اينالما جولىن» قايتا جاڭارتۋ جوباسى. بۇل جوبانىڭ ىسكە اسىرىلۋى «سامارا – شىمكەنت», «اقتوبە – اتىراۋ – استراحان» جانە «اقتوبە – ورسك» رەسپۋبليكالىق ماڭىزداعى تاس جولداردى قوسىپ, «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق كولىك ءدالىزىنە شىعۋدى, اقتوبە قالاسىن تولىقتاي ترانزيتتىك اينالىپ ءوتۋدى قامتاماسىز ەتەدى. «سامارا – شىمكەنت» تاس جولىنان «اقتوبە – اتىراۋ» تاس جولىنا دەيىنگى ءبىرىنشى تەلىمىندە 2014 جىلى قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارى باستالدى. ەكىنشى تەلىمى ەلەك وزەنى ارقىلى وتەتىن كوپىر قۇرىلىسىنا تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمە ازىرلەنۋدە, بولاشاقتا وسى جول تەلىمىنىن ۇلتتىق قور ەسەبىنەن قارجىلاندىرۋ ءۇشىن «قازاۆتوجول» ۇك» اق بالانسىنا بەرۋ جوسپارلانۋدا, – دەيدى اسقار قۋانىش ۇلى ءسوز اراسىندا.
بيىل «شۇبارقۇدىق-ويىل-قوبدا-تۇز-توبە» اۆتوجولىنىڭ 267-307 شاقىرىم تەلىمى قايتا قۇرۋدان كەيىن پايدالانۋعا بەرىلەدى دەپ كۇتىلۋدە. سونداي-اق, «شۇبارقۇدىق – ويىل – قوبدا – تۇز-توبە» اۆتوكولىك جولىنىڭ 304-334 شاقىرىم تەلىمى, «اقتوبە-بولگاركا-شۇبارقۇدىق» جولىنىڭ 02-16,5 شاقىرىم تەلىمى, «حرومتاۋ – بادامشا» باعىتىنىڭ 17-30 شاقىرىم تەلىمى, «ەمبى – جەم» جولىنىڭ 0-5 شاقىرىمى, شالقار جانە ىرعىز اۋداندارىندا كوپىرلەردى جوندەۋ جانە ىرعىز بەن بادامشا اۋىلدارىنىڭ كوشەلەرىن ورتاشا جوندەۋدەن وتكىزۋ كوزدەلۋدە. بيىل جەرگىلىكتى ماڭىزداعى 68,3 شاقىرىم جول جوندەلەدى. بيىلعى جىلى اقتوبە قالاسىنىڭ جانە وعان قاتىستى اۋىلدىق وكرۋگتەردىڭ 20-دان استام كوشەسىنە جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى.
ەلباسى ورتالىق پەن وڭىرلەردى بايلانىستىراتىن كۇرە جولداردى سالۋدىڭ ۇلكەن ەكونوميكالىق تيىمدىلىگى بار ەكەنىن ۇدايى ايتىپ كەلەدى. بۇل باعىتتا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان جوبالار جول قاتىناسىنىڭ جاقسارا تۇسەتىنىنە سەندىرەدى. ارينە, كەيبىرەۋلەر كەيبىر جاعدايى ناشار جولداردى العا تارتۋى دا مۇمكىن. الايدا بارلىعى ءبىر كۇندە شەشىلە المايتىنىن دا ويلاۋ قاجەت. الەمدىك قارجى داعدارىسى جاعدايىندا جول ماسەلەسىن وڭ شەشۋگە قادام جاساپ جاتقان ەلىمىزدىڭ العان باعىتى ءتۇزۋ ەكەنى كورىنىپ-اق تۇر ەمەس پە.
ساتىبالدى ءساۋىرباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە وبلىسى