كونفەسسياارالىق كەلىسىمنىڭ قازاقستاندىق مودەلى

نيۋ-يوركتە اسا جوعارى باعالاندى بۇعان دەيىن حابارلانعانىنداي, اقش-قا ارنايى ساپارمەن بارعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرلان ىدىرىسوۆ نيۋ-يوركتە امەري­كالىق ءدىني باسشىلاردىڭ, اقش اكىمشىلىگى, ساراپتامالىق جانە ىسكەر توپتار وكىلدەرىنىڭ قاتى­سۋىمەن جىل سايىن وتەتىن كەشكى اس شاراسىنا قاتىستى. ءدىني توزىمدىلىك, كونفەسسياارالىق تۇسىنىستىك, سونىمەن بىرگە, مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2015 جىلى بۇۇ باس اس­سامبلەياسىنىڭ 70-ءشى سەسسياسى بارىسىندا جانە «الەم. XXI عاسىر» مانيفەسىندە كوتەرگەن حالىقارالىق باستامالارى اياسىندا زورلىق تەرروريزمگە قارسى تۇرۋ ماسەلەلەرىن ىلگەرىلەتۋ كەزدەسۋدىڭ باستى تاقىرىپتارىنا اينالدى. ە.ىدىرىسوۆ ءوزىنىڭ سوزىندە بۇگىنگى كەزدەسۋ دىنارالىق قاتىناستاردا عاسىرلار بويى قالىپتاسقان تاپتاۋرىنداردان ارىلۋ جولدارىن تالقىلاپ, ححI عاسىردا جاھاندى تولەرانتتىلىق پەن ءوزارا تۇسىنۋشىلىكتىڭ ءتيىمدى فورمۋلاسىن شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتتى. مينيستر زورلىق ەكسترەميزم بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىككە زور قاۋىپ توندىرەتىنىن كولدەنەڭ تارتا كەلىپ, وسى تاقىرىپتاعى مەملەكەت باسشىسىنىڭ باعدارلامالىق سوزدەرىندە كورسەتىلگەن تاپسىرمالارىنا ساي قازاقستان سىرتقى ساياساتىنىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارىنا توقتالدى جانە ورتاق قاۋىپكە قارسى بۇۇ تۋى استىندا «بىرىككەن مايدان» قۇرىلۋىنىڭ ماڭىزدىلىعىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. وسى ورايدا قازاقستان سىرتقى سايا­سات ۆەدومستۆوسىنىڭ باسشىسى كەشكى اسقا قاتىسۋشىلاردى «الەم. XXI عاسىر» مانيفەسىندە مەملەكەت باسشىسى ۇسىنعان سوعىس پەن شيەلەنىستەر ۆيرۋسىن جويۋدىڭ جاھاندىق ستراتەگياسىنىڭ نەگىزگى قاعيدالارىمەن تانىستىردى. ە.ىدىرىسوۆ 2015 جىلى ماۋسىمنىڭ سوڭىندا استانادا زورلىق ەكسترەميزمگە قارسى ورتالىق جانە وڭتۇستىك ازيا ەلدەرىنىڭ وڭىرلىك كونفەرەنتسياسىنىڭ وتكەنىن ايتا كەلىپ, زورلىق ەكسترەميزم مەن حالىقارالىق تەرروريزمدى جويۋعا باعىتتالعان ۇجىمدىق تالپىنىستارعا قازاقستاننىڭ بەرىكتىگىن كەزەكتى مارتە راستادى. سونىمەن بىرگە, ازيا قاۋىم­داستىعى ساياسات ينستيتۋتىنىڭ پرەزيدەنتى, اۆستراليانىڭ بۇرىنعى پرەمەر-ءمينيسترى كەۆين رادد پەن اقش دەموكراتيالىق پار­تياسىنىڭ سالماقتى وكىلدەرىنىڭ ءبىرى, نيۋ-يورك شتاتى­نان كونگرەسسمەن ستيۆەن يزراەل قاتىسۋشىلار الدىندا ءسوز ءسوي­لەدى. ول ءوزىنىڭ  سوزىندە ءتۇرلى دىندەر مەن مادەنيەتتەر اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك پەن سىيلاستىق ورناتۋ ىسىندەگى قازاق­ستاننىڭ ءرولىن جوعارى باعا­لادى. س.يزراەل قازاقستان تارا­پىنا ءتۇرلى كونفەسسيالار مەن مادە­نيەتتەر اراسىنداعى ۇنقاتى­سۋدىڭ جالپىالەمدىك ۇدەرىسىنە قوس­قان ۇلەسى مەن تانىتقان باستا­ما­شىلىعى ءۇشىن امەريكا حالقى­نىڭ اتىنان العىسىن ءبىلدىردى. «ار ۇرانى» قورىنىڭ پرەزي­دەنتى راۆۆين ارتۋر شنايەر­دىڭ جالىندى ءسوزى ءىس-شار­ا­عا قاتىسۋشىلاردىڭ قىزىعۋ­شىلىعىن تۋدىردى. امەريكانىڭ ءدىني باسشىلارىنىڭ ءبىرى قازاق­ستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ­تىڭ شاقىرۋىمەن قازاق­ستانعا ساپارمەن بارعانىن, استا­نا مەن الماتىداعى سيناگو­گا, مەشىت جانە كاتوليك ءشىر­كەۋ­لەرىن كورگەنىن اڭگىمەلەپ بەردى. «دىنارالىق جانە كون­فەس­سياارالىق كەلىسىمنىڭ قازاق­ستاندىق مودەلى – بەيبىتشىلىكتىڭ ىرگەتاسى. سول ءۇشىن دە قازاقستانعا ءتانتىمىن», – دەپ اتاپ ءوتتى ءوزىنىڭ سوزىندە ەۆرەيدىڭ ءدىن باسشىسى. ازيا قاۋىمداستىعىنىڭ پرە­زيدەنتى, اقش باسشىسىنىڭ بۇرىنعى ورىنباسارى دجوزەتت شيران قازاقستان قوعامىنىڭ تولەرانتتىلىق قاعيدالارى جانىنا اسا جاقىن ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. «الماتىعا ساپارىم بارىسىندا قازاقستان قوعامى مەن بيلىگىنىڭ بارلىق دەڭگەيىندە انتيسەميتيزمگە جول جوقتىعىنا تولىق كوزىم جەتتى», – دەدى دج. شيران. ءىس-شاراعا قاتىسۋشىلار 2015 جىلعى ماۋسىمدا وتكەن الەم­دىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباس­شى­لاردىڭ V سەزى ماسەلەلەرى مەن شەشىمدەرى بويىنشا پىكىر الماسىپ, تولەرانتتىلىققا, ءوزارا سىيلاستىق پەن ىنتىماقتاستىققا نەگىزدەلگەن الەم قۇرۋدا ءدىن­باسىلاردىڭ ءرولى ايتارلىقتاي جوعارى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ولار ءتۇرلى دىندەر مەن وركەنيەتتەر ۋاعىزداۋشىلارىنىڭ اراسىندا ۇنقاتىسۋ قالىپتاستىرعانى ءۇشىن قازاقستان مەن ونىڭ باسشىسىنا العىسىن ءبىلدىردى. ءىس-شاراعا تانىمال امە­ري­كالىق ءدىنباسىلار, اتاپ ايت­قاندا, يمام فەيزال ابدۋل راۋف, «Intersections International» ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى روبەرت چەيس, اقش-تىڭ حالىقارالىق ءدىني بوستاندىق بويىنشا بۇرىنعى ەلشىسى سيۋزەن دجونسون كۋك, اقش پراۆوسلاۆيە شىركەۋىنىڭ سىرتقى ىستەر بويىنشا ديرەكتورى لەونيد كيشكوۆسكي, سولتۇستىك امەريكا يندۋيزم عي­با­داتحاناسى قوعامىنىڭ پرەزي­دەنتى ۋما مايسورەكار, سولتۇستىك امەريكا زورواستريزم اسسوتسياتسياسى فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى حومي گاندي, وباما اكىمشىلىگىنىڭ وكىلى, اقش مەملەكەتتىك حات­شىسىنىڭ كومەكشىسى جانە قايتا قۇرۋ مەن تۇراقتىلىق ماسەلەلەرى بويىنشا ۇيلەستىرۋشى دەۆيد روبينسون, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم­داردىڭ جەتەكشىلەرى مەن امەريكالىق بيزنەسمەن-فيلانتروپتار قاتىستى. جالپى, كەشكى اسقا اقش-تىڭ پروتەستانتيزم, پراۆوسلاۆيە, مورمونيزم, يندۋيزم, يسلام, يۋدايزم جانە ت.ب. ءتۇرلى ءدىني اعىمدارىنان 30-دان استام وكىل كەلدى. امەريكانىڭ دىنباسىلارىمەن 2008 جىلى  نەگىزى قالانعان جىل سايىنعى كەشكى اس اقش ءدىني جانە ساياسي توپتارى اراسىندا زور قولداۋعا يە بولىپ, قازاقستان مەن امەريكا قوعامدارى اراسىنداعى ءوزارا قاتىناستاردى ودان ءارى نىعايتۋ بويىنشا ءتيىمدى فورۋمعا اينالدى. ساۋلەبەك ءبىرجان