سىر تۇنعان سىرىمبەتتىڭ سالاسىندا

اۋىلىڭ قونعان سىرىمبەت سالاسىنا,

عاشىق بولدىم اقسۇڭقار بالاسىنا.

داريعا, قايرىلمادىڭ, قالقا بالا,

جۇرەكتىڭ ەندى ەم جوق قوي جاراسىنا...

اقان سەرى

سىرىمبەت! سىرعالى سۇلۋدىڭ سىرمىنەز سۇڭعاتتى سي­پاتىنداي, ۇلى اقىن ماعجاننىڭ مۇڭمەن ادىپتەلىپ, ادەمى ورنەك تاپقان تالانتتى جىرلارىنداي, ءبىر كەزدەرى اسپان ءجۇزىن ارالاپ كەتىپ, كوپكە دەيىن جەرگە قونباي قالىقتاعان ءور مىنەزدى ءمىنسىز تەكتىلىگىمەن ءتانتى ەتەر اقان سەرىنىڭ عاجاپ اندەرىندەي اسەم سىرىمبەت قوي بۇل ءوڭىر. كەزىندە سىرىمبەت ءورىستى ونەردىڭ ارقا الابىنداعى شىن مانىسىندەگى التىن دىڭگەگى بولعاندىعىن تاپ بۇگىنگى سىرىمبەتتىڭ جاداۋ دا جۇتاڭ, جۇپىنى قالپىن كورىپ وتى­رىپ ورنى تولماس وكىنىشپەن ەسكە الۋعا تۋرا كە­لەدى. كەمەڭگەر شوقاننىڭ ادال دوسى بولعان گ.ن.پوتانين: «ۋ حانا ۆالي بىلي دۆە زيموۆكي – ودنا نا حانسكوم وزەرە, نا ۆوستوكە وت كوكچەتاۆا, درۋگايا نا سىرىمبەتە. پوتومكي وت پەرۆوي جەنى ابلايا سايمان جيۆۋت ي تەپەر تام (ت.ە. نا بوروۆوم). دەتي ايگانىم (ملادشەي جەنى حانا ۆا­لي) نا سىرىمبەتە», – دەپ جازعاندىعىن ەسكەرسەك, اتاق-داڭقى وزىمەن بىرگە كەتىپ, داڭقىنان داقپىرتى باسىمدىققا اينالا باستاعان بۋراباي باۋرايىنداعى ابىلاي ورداسىنىڭ باسىنان اۋعان باق-تالايى سىرىمبەت سالاسىنداعى ايعانىم ورداسىنا كەلىپ از-كەم ايالداعانىن جوققا شىعارا المايمىز. بالا شوقاننىڭ توپشىسى بەكىپ, قانات سەرمەر قياسىنىڭ بيىكتەي تۇسۋىنە, ارمان­دى اڭسارىنىڭ قازاقتىڭ قازىنالى توپىراعىنان تەپسىنە سامعاي كوتەرىلىپ, الەم حيكمەتتەرىنە وي سالۋىنا جول اشۋى, ءسوز جوق, وسى سى­رىمبەت, تامىلجىعان قۇم­دىكول ماڭى بول­عاندىعى داۋسىز. دالىرەك ايتىپ, ويىمىزدى ودان ارىگە سالا سويلەسەك, اجەسى ايعانىم توڭىرەگىنەن تابىلعان جانە سان ءتۇرلى تابيعي ونەرلەرىنىڭ بالاق باۋىن اعىتۋعا مول ءمۇم­كىندىك العان نەبىر ونەرپاز وكىلدەرىنىڭ بولعاندىعى بالا شوقاننىڭ زەردەلى زەرەك سەزىمىن ەرتە ەسەيتكەندىگىن مويىنداۋ كەرەك بولادى. تۋعان جۇرتىنىڭ اعىل-تەگىل, استا-توك اۋىز ادەبيەتى ۇلگىلەرىنىڭ كاۋسارلى تۇماسىنان مولىنان سىمىرگەن شوقان ءۇشىن بۇل تاعىلىم دالالىقتار اكادەمياسىن تامامداعاننان ءبىر مىسقال كەم بولماعاندىعى اقيقات ەدى. سىرىمبەتتەگى «حان ورداسى» اتانعان ايعانىم مەكەنىنە كوش-كەرۋەنى ۇزىلمەي كەلىپ, توقايلاسىپ جاتاتىن نەبىر ءدۇلدۇل جىراۋلار مەن شەشەندەر, تولعاۋى توقسان اقىندار مەن بال بارماقتى كۇيشىلەر شوعىرى شوقاننىڭ بالاڭ عۇمىرىنا شىرايلى شاپاعات نۇرىن سەبەزگىلەتە توككەن قايتالانباس قۇبىلىسقا اينالىپ ەدى. اجەسى ايعانىمنىڭ ورىس مادەنيەتى مەن تۇرمىس-تىرلىگىن جاتسىنباي ءوز جانىنا جاقىن تۇتۋى, ورىس پاتشاسىنان العان قالتقىسىز قامقورلىعى بالا شوقانعا وڭ اسەر ەتپەي قالعان جوق. سول شوقاننىڭ شىن مانىسىندەگى ۇلىق تۇتار ۇلاعاتتى ورتاسى سىرىمبەتتەگى ەكىنشى «حان ورداسى» بولسا, ونىڭ باستاۋىندا كوزى اشىق, كوكىرەگى داڭعىل ايعانىم اجەسى تۇرعاندىعىن ەش­كىم جوققا شىعارماق ەمەس. سول اياۋلى اجە قازاق جۇرتىنان شىق­قان نەبىر ونەرپازدارعا ورداسىنىڭ ەسى­گىن اي­قارا اشىپ قويدى. بالا شو­قان كەزىندە كۇرلەۋىت قىپشاق جامانقۇل جىر­لاعان «ەدىگە» جىرىن تىڭداپ, اتىعاي ارىستانباي توبىلباي ۇلىنىڭ جىرلاۋىندا «ەر قوساي» مەن «ەر كوكشەنى» تىڭدادى. زەرەك كوڭىلدى بالا شوقان تۋعان جۇرتىنىڭ جازۋ-سىزۋدى بىلمەسە دە اۋىزدان اۋىزعا جالعاسىپ كەلە جاتقان جىر-داستان, حيسسا-جىر ۇلگىلەرىن ساناسىنا سىڭىرە ءبىلدى. ول جاي عانا قۇلاق تىگۋمەن شەكتەلگەن جوق. ءوزى تىڭداعان تۋىندىلاردى اق قاعازدىڭ بەتىنە توگىلتىپ تۇسىرگەن تۇڭعىش قازاق عالىمى بولدى. ماسەلەن, شوشە قارجاۋباي ۇلىنان ەستىگەن «قوزى كورپەش – بايان سۇلۋ» جى­رى­­نىڭ ەڭ كوركەم دە ۇزدىك نۇسقاسىن قا­عازعا ءتۇسىرىپ الدى. قاراكەسەك جاناق سا­عىن­دىق ۇلىنان ەل شەجىرەلەرى مەن اۋىز ادەبيەتىنىڭ ەسكىلىكتى ۇلگىلەرىن تىڭداپ, قا­نىعىپ ءوستى. اكەسىنىڭ اعاسى حانقوجانىڭ قارا قوبىزدان زارلاتا توككەن نەلەر ءبىر كۇيلەردىڭ بوتاداي بوزداۋىن تىڭدادى. تۋعان حالقىنىڭ وسىنشالىقتى سارقىلىپ بىتپەس ۇلان-عايىر جىر مەن سازدى مۇرا­لارىنان قايتالانباس عاجاپ سىرلاردى ساناسىنا ءسىڭىردى. ءوز قۇرالىپتاستارى, اسقاق اۋەندى ءبىرجان سال اندەرىن, تەرەڭ سەزىم­نىڭ سەلدەتكەن كوزىندەي قوتارىلعان اقان سەرى اۋەزدەرىن, اششى دا اشۋلى جاياۋ مۇسا تەبىرەنىستەرىن تەرەڭ تولقىنىس ۇستىندە تىڭداۋشى ەدى. «جەتى جۇرتتىڭ ءتىلىن ءبىل, جەتى ونەردىڭ سىرىن ءبىل» دەگەن قازاقي قاعيداتتىڭ سو­ڭىنان شىراق الىپ تۇسە قالساق تاعى دا بالا شوقان, دانا شوقاننىڭ نۇرلى سيپاتى الدىمىزدى وراپ شىعا كەلەدى. تۋعان حالقىنىڭ تولايىم بولمىس-ءبىتىمىن تولىق تانىپ, ءبىلۋدى كوكسەگەن شوقان ونەر مەن ومىرگە, ەل مەن جەرگە, ۋاقىت پەن تىلسىم كەڭىستىككە دەگەن ءوز كوزقاراسىن ءبىلدىرىپ, «حالىقتىڭ رۋحى دەگەنىمىز – ونىڭ اقىل-وي الەمىندەگى جەتىستىگى» دەگەن تەكتى تۇجىرىم جاسايدى. ال, ول تۇجىرىمنىڭ استارىندا تەرەڭ اقىل تولعاپ, كەمەلدى وي يەسى اتانۋ كەرەكتىگى دەگەن كەسەك پايىم جاتقان جوق پا. تاپ وسى پاراساتتى پايىم تاۋەلسىز ەلى­مىزدىڭ تاپ بۇگىنگى قاجەتسىنۋىنە تولىق جاۋاپ بەرەر اسا قۇندى, ءارى قۇندىلىعىن ەش ۋاقىتتا دا جويمايتىن پىكىر دەسەك, اسىرا ايتقاندىق بولماسا كەرەك. سىرىمبەت ءداۋىرى كەزىندە ءجاسوسپىرىم شوقان شىعىس ادەبيەتىنىڭ نۇسقالارىن ۇيرەنۋگە ءارى يگەرۋگە ەرەكشە ىقىلاستى بولدى. بولاشاق عالىم اراب, شاعاتاي تىلدەرىن دە جەتە مەڭگەرىپ الدى. ونىسىن زەرتتەۋ ەڭبەكتەرىندە ەركىن قولدانىسقا قوسىپ, عىلىمي اينالىمعا ەركىن ەنگىزىپ وتىرعاندىعى دالەل. كەزىندە كورنەكتى عالىم ن.م.يادرينتسەۆ: «شوقان شىعىسقا ءتان ۇشقىر قيالدى ءارى اقىنجاندى ادام ەدى. ول اراب ولەڭدەرىن قاتتى ۇناتاتىن ءارى ول ۇستازى كوستىلەتسكيمەن بىرگە سول ولەڭ­دەرگە راحاتتانىپ, تامسانىپ وتىراتىن» دەپ جازدى. جولىمىز تۇسە قالسا قايتا قالپىنا كەل­­تىرىلگەن ايعانىم قونىسىنىڭ قولاتتى قويناۋىنا ءجيى اياق باسىپ, ۇلى شوقان دا مىنا سوقپاقپەن سىرىمبەت بيىگىنە سان رەت كوتەرىلىپ, اناۋ قويتاستىڭ ۇستىندە وتىرىپ, اق قاعازعا اجەسىنىڭ قونىسىن ورنەكتەپ سالعان ەدى-اۋ دەيتىن ءبىر عاجاپ تەبىرەنىسكە تولى كۇيىكتى سەزىمگە بولەنەتىنىمىز بار. شوقان كاسىبي شەبەر سۋرەتشى بولماسا دا كوز الدىنان وتكەرگەن نىساندى تۋرا سول قال­پىندا تۇسىرە الاتىن, بولاشاق توپوگراف عالىمنىڭ العاشقى ءساتتى قادامدارىن اڭداۋعا, اڭعارۋعا ابدەن بولادى. وعان ءدا­لەلدىككە ارتىندا قالعان مۇرالارى تولىق ايعاق بولماق. ماسەلەن, «سىرىمبەتتەگى ايعانىم مە­كەن­-جايى» سۋرەتىنىڭ نۇسقاسى ارقىلى بۇگىنگى حانشانىڭ قايتا قالپىنا كەلتىرىل­گەن قونىسى دالەل. مۇندا تۇرعىن ءۇي, مەدرەسە, مەشىت, قورا-قوپسىلار اسا دالدىكپەن ءوز ورىندارىن تاپسا, مۇنى دا بالا شوقاننىڭ سىزبالارىنىڭ ارقاسى دەۋىمىز كەرەك. بۇدان باسقا, شوقاننىڭ «مەكەن-جايدىڭ شىعىسىنان قاراعانداعى كورىنىسى», «سى­رىم­بەت اۋىلىندا چينوۆنيكتى قار­سى الۋ», «حانشانىڭ ەسكى ءۇيىنىڭ سيپا­تى», سونداي-اق, «سىرىمبەت تاۋى», «سى­رىم­بەت تاۋى مەن ونىڭ توڭىرەگىنىڭ سحە­­ما­لىق كارتاسى», «سىرىمبەت تاۋى ءتوڭى­رەگىن­دەگى قازاقتاردىڭ قىستاۋلارى مەن جاي­لاۋ­لارىنىڭ سحەمالىق كارتاسى» دەگەن توپو­گرافيالىق جۇمىستارىن بىلەمىز. شوقان ءومىرىنىڭ وزىق بىلگىرى الكەي مارعۇلان: «سىرىمبەت تاۋىنىڭ باسىن­داعى بيىك جارتاس ەل اۋزىندا كوپ ايتىلادى. شوقان سول توڭىرەكتەگى تاۋ كورىنىستەرى مەن ورمانداردىڭ, ءوزىنىڭ تۋعان اۋىلىنىڭ سۋرەتتەرىن, ادەتتە, وسى جارتاستىڭ ۇستىندە وتىرىپ بەينەلەيدى ەكەن. سىرىمبەتتە بولعان كەزدەرىندە ول تۋعان جەرىنىڭ تابيعات ساۋلەتىن: تاۋ توسكەيلەرىن قاپتاي وسكەن قاراعايلى ورماندار مەن شوق-شوق قايىڭ اعاشتارىن, ايناداي جارقىراعان عاجايىپ سۇلۋ كول ايدىندارىن قىزىقتاعان» دەپ ەسكە الادى. شوقان ەسىمىن سىرىمبەت سالاسىمەن وراي­لاس ءسوز ەتسەك, ءبىر-بىرىنەن استە ءبولىپ قاراس­تىرۋدىڭ مۇمكىن ەمەستىگىن اڭعارامىز. ويتكەنى, سىرىمبەت سالاسىندا وتكەن شوقان اكەسى شىڭعىس, اجەسى ايعانىم, ناعاشىسى مۇسا, كوكەسى حانقوجا, ورىس زيالىلارى مەن قازاق جۇرتىنىڭ اقىن-جىرشىسى, ءانشى-كۇيشىسى, اڭىزشى-ەر­تەگى­شىسى, قوبىزشى-سىبىزعىشىسى شو­قان وي-قيالىنىڭ كەمەل­دەنۋىنە زور اسەر ەتتى. ءا.مارعۇلاننىڭ ءسوزى­­­مەن ايت­­­­ساق: «سانا-سەزىمى ەرتە ويانىپ, وي-پىكى­رىن ءۇل­كەن­دەرشە تۇجىرىمدايتىن» دەڭگەيگە جەتكەن. سىرىمبەت كەزەڭىندە شوقان قا­زاق حالقىنىڭ مادەنيەتى مەن تاريحى, ونىڭ ىشىندە تۇرمىسى مەن سالتى, ادەتى مەن عۇرپى, ونەرى مەن ولەڭ-جى­رى توڭىرەگىنەن ۋنيۆەرسيتەتتىك ءبىلىم جي­ناق­تاي العاندىعىن باسىمىراق ايتۋعا حاقىلىمىز. سالاسىنا سىر تۇنعان سىرىمبەتتىڭ توقسان تاراۋلى تاريحىنان استە ءبولىپ الۋعا كەلمەيتىن شوقان ءۋاليحانوۆتان كەيىنگى تۇلعا ول, ءسوز جوق, اقان سەرى. وسى ورايدا ءبىر كورگەندە كوزگە ءپاس, قوراشتاۋ كورىنەر سىرىمبەت شوقىسىنىڭ اتاق-داڭقىن الەمگە جايىپ, ەڭسەسىن ەسەلەي بيىكتەتىپ اكەتكەن ۇلى قۇبىلىس «سىرىمبەت» ءانى ەدى. تاپ وسى تۇستا وسىناۋ عاجاپ ءاننىڭ ءسوزىن كۇنى بۇگىنگە دەيىن بۇرمالاپ ايتۋشىلىقتى ەسكە سالا كەتۋدى ءجون سانايمىن. ەرمەك سەركەباەۆتان باستاپ «اۋىلىم قونعان سىرىمبەت» دەپ شىرقايتىندىعى ەش جاسىرىن ەمەس. الايدا, ءان يەسى اقان سەرى سىرىمبەت سالاسىنا قونىستانباعان, ونىڭ اۋىلى, ياعني اكەسى قورامسانىڭ قو­نىسى قوسكول ەكەندىگى بارشاعا ايان. ال, سىرىمبەت ايعانىم حانشا قونىس تەپكەن, ونىڭ ۇرپاقتارى ابدەن, مامكە, شەپە(ك), حانقوجا, ءالجان ەسىمدى التى ۇل, راقيا, ءنۇريلا اتتى ەكى قىزى سىرىم­بەت توڭىرەگىن يەلەنگەن. سونداي-اق, باسقا دا تورەلەر وسى مەكەندى قونىس ەتكەن. سول تورەلەردىڭ ءبىرى جاقىپ بولسا, ونىڭ اقان سەرى عاشىق بولعانى جامال ەسىمدى قىزى ەدى عوي. ەندەشە, اقاننىڭ اۋىلى سىرىمبەتتە وتىرعان سۇيگەنىنە ارناپ «اۋىلىم قونعان» ەمەس, «اۋىلىڭ قونعان سىرىمبەت» دەپ ءان سالۋى زاڭدىلىق ەمەس پە ەكەن. ارينە, دۇرىسى وسى عوي. قىزدىڭ اۋىلىن وزىنە تەلىپ اۋىلىم دەۋگە اقان, ءسوز بىلسە, بارا قويمايدى. ءبىز بۇل وڭ پىكىرىمىزدى ۇلى ماعجان جۇ­ماباەۆتىڭ «اقان سەرى» اتتى تاريحي زەرتتەۋ عىلىمي ەڭبەگىن وقىعاندا كوزىمىزدى تو­لىق جەتكىزدىك. ويتكەنى, ماعجان دا «اۋى­لىڭ قونعان سىرىمبەت» دەپ جازىپ, ءبىزدىڭ دالەلىمىزدى دايەكتەندىرىپ شەگەلەي تۇسەدى. حوش. سونىمەن اقان سەرى قوجىم ءتىنالى قاجىنىڭ قىزى ۇرقيامەن كوڭىل قوسىپ, شاڭىراق كوتەرگەنىمەن العان جارى ۇزاق جاساي الماي ومىردەن وزدى, قام كوڭىل اقان جاس ارۋ جامالعا نازار قۇلاتتى. وزىنەن كوپ كىشى بولسا دا سەرى كوڭىل سەزىمدى بيلەپ, ەت جۇرەگىن جەتەككە الىپ كەتتى. اقان عاشىق بولدى. قىزداردى مەن نە قىلام, قىلام-سىلام؟ قالايشا عاشىق وتقا سابىر قىلام؟ جاڭارتقان ءومىرىمدى قالقا بالا, باسى – جۇم, ورتاسى – ميم, اياعى – ءلام, – دەپ جۇرتقا جۇمباقتاي جاريا ەتەدى. زەرەك­تىگى ەلدەن ەرەك اقان سۇيگەن جامالى­نىڭ ەسىمىن اراب عارپىنىڭ زاڭىنا لا­يىق­تاپ: «جۇم», «ميم», «ءلام» دەپ تۇس­پال­دايدى. ساۋات­تى قا­زاق ونىڭ جامال ەكەندىگىن ءبى­لەدى, قاراڭ­عىلارى اقاننىڭ مۇنىسى نەسى ەكەن دەپ اڭتارىلادى. كەيىن جامال ۇزاتىلىپ كەتكەندە دە تەرەڭ كۇڭىرەنىسكە تۇسكەن سەرى «سىرىم­بەت» ءانىن شىعارادى. ساۋمالكول, قوسكول, سىرىمبەت سالاسى عاشىقتىقتىڭ مۇڭ-زا­­رىنا ورانعان وسى ءبىر عاجاپ ءاندى شىر­قايدى. تەڭىن تاپپاعان سانداعان عاشىق ەگىلەدى, شال-كەمپىرلەر جوعالعان جاستىعىن اڭساپ كۇڭىرەنەدى. ۇلى ماعجان وسى ءبىر ءان كۇيىگىن بىلايشا توگىلتە جىرلايدى: «جەردىڭ جۇزىندەگى مۇڭ, ادام بالاسىنىڭ بارلىق زارى سول «سىرىم­بەتكە» جينالعانداي. جامال ۇزا­­­تىلاتىن كۇندەردە اقان كۇندىز-ءتۇنى كۇڭىرەنىپ «سى­رىم­­بەتىن» شىرقايدى دا جۇرەدى. اقان ءتۇن­دەردە «سىرىمبەتتى» شىرقاعاندا كىم عانا جىلاماعان, قا­لىڭ قاراۋىل جىلاعان. جاس پەن كارى جىلا­عان, اسىرەسە, نازىك جاندى جاس جامال جى­لاعان...». اۋلىڭ قونعان سىرىمبەت سالاسىنا, عاشىق بولدىم اقسۇڭقار بالاسىنا. ا-ا-ا-اۋ ساۋلەم. قارىنداس-اۋ, ەندى ەسەن بول... بيدايىققا لايىق قالقا بالا, بوكتەرگىگە قور بولىپ باراسىڭ دا... اۋىلىڭ قونعان سىرىمبەت سالاسىنا, عاشىق بولدىم اقسۇڭقار بالاسىنا. داريعا, قايرىلمادىڭ, قالقا بالا, جۇرەكتىڭ ەندى ەم جوق قوي جاراسىنا... التىن قايىق جاراسار كۇيمەسىمەن, نازىم تارتپاس بۇلبۇل قۇس سۇيمەسىمەن. قوسكول جاققا تانىسا كيىپ بارعان بەشپەنتىڭدى بەر, قالقا, تۇيمەسىمەن. ا-ا-ا-اي... ساۋلەم. قارىنداس-اۋ, ەندى ەسەن بول... «سىرىمبەت تاۋى – جامالدىڭ اكەسى ءجۇسىپ تورەنىڭ قونىسى. اقاننىڭ جامالعا عاشىق­تىعىن جۇيرىك جۇرەكتىڭ سوڭعى سوعىلۋى, «سىرىمبەتتى» اقان جىر­لا­رىنىڭ ەڭ سوڭعى سۇلۋ جىرى دەۋگە بولادى. جامال ۇزاتىلعان سوڭ اقان تۇڭعيىق قايعىسىن قۇشاقتاپ, قالىڭ ەلدىڭ ىشىندە جالعىز قالادى. اقاننىڭ مۇنان سوڭعى ءومىرى سىرتتان گۇلسىز, ءۇنسىز, جىرسىز, ءتۇرسىز ومىرگە اينالادى. بۇرىنعى جات مىنەز­دەرى, ءتىپتى جات, ۇعىمسىز تۇرگە كىرەدى. بىراق, داريعا, جۇيرىك جۇرەكتىڭ قايعىسىمەن جىلىنىپ, سونگەنىن, تەرەڭ جاننىڭ ويمەن ۋلانىپ ولگەنىن كىم ۇققان؟!». ۇلى ماعجان ۇلى اقان اعاسىنىڭ بار قاي­عى-نالاسىن وسىلايشا قابىلداپ, وسىلايشا وي تۇيىندەيدى. بىزدىڭشە, بۇل ۇلى اقان اعانىڭ قاسى­رەتىن قابىلداي بىلگەن ماعجاننىڭ ءوزى دە زار شەككەن ۇلى ومىرىمەن استاسىپ, شەن­دەسىپ جاتقان شەرمەندە زار سيپاتىنداي ەمەس دەپ كىم ايتا الار. ارينە, سولاي! ءبىز قوس تۇلعا – شوقان مەن اقاننىڭ سىرىمبەتكە تىكەلەي قاتىسىن جانامالاپ بولسا دا ايتۋعا تالاپتاندىق. ارينە, بۇل تالپىنىسىمىزدان اڭىزدى سىرىم­بەتتىڭ اسقاق تۇلعاسى تانىلدى ما, جوق پا. ول اراسى ءوز تورەلىگىڭدە, اعايىن. ءبىزدىڭ ايتپاعىمىز – قازاقتىڭ قاي جە­رىندە دە تاپ وسىنداي اتى اڭىزعا اي­نالعان ەلدى مەكەندەر, سول ەلدى مەكەندەر ومىرگە اكەلگەن ەڭ­سەلى تۇلعالاردىڭ بارلىعى. سونى بۇگىنگى بىلمەككە قۇشتار ۇرپاق تانىپ, بىلسە دەۋ عوي. كەزىندە سىرىمبەت اۋىلىندا اق ءمار­مار­دەن سوققان 300 ورىندىق مادەنيەت سارايى بار ەدى. قازىر سونىڭ شاڭ باسقان جۇرتى عانا جاتىر. جەكەشەلەندىرۋدىڭ جەلىگىنە ەر­گەن­دەر تاس-تالقان ەتتى. ۇلى شوقاننىڭ ەس­كەرت^­­كىش بەل­گىسى عانا سول جۇرتتا جەتىمسىرەپ تۇر. اقاننىڭ قوسكولى جاڭا جوباداعى ءساۋ­لەتتى ۇيلەرمەن جاسانىپ, ورتا مەكتەپ, ءما­دەنيەت سا­رايى بوي كوتەرىپ ەدى سول قوسكول دە ازىپ-توزىپ, تونالىپ جاتىر. وبال-اق! اياۋلى ار­حي­تەك­تور دوسىمىز ءتو­لەگەن دوسماعامبەتوۆ سوققان ەسكەرتكىش كەشەنى ول تۇر اقان سەرىسىن جوقتاپ. ەكى ەلدى مەكەندە دە يە جوق. ۇستاعاننىڭ قولىندا, تىستەگەننىڭ اۋزىندا كەتىپ جاتىر. ەجەلدەن ءوز قۇندىلىقتارىنا قۇنسىز قازاق جۇرتى وسى تۇستا دا بەرەكەسىزدىگىن تانىتىپ الدى. تەك كۇيكى تۇرمىستان كۇيى كەتكەن سىرىمبەت تاۋى تۇر تۇلسىز تۇلپارداي ءبىر وقشاۋ قالىپتا. اقاننىڭ «سىرىمبەتى» وقتا-تەكتە شىر­­قالادى. وندا دا ءسوزى بۇرمالانىپ...  تولەگەن قاجىباي, جازۋشى كوكشەتاۋ