بالاماسىز برەند

تۇيە سۇتىندە لاكتوفەرين سيىر سۇتىنەن 30 ەسە كوپ سوزاق اۋدانى – ارقامەن قويىنداسىپ جاتقان ءوڭىر, وڭتۇستىكتىڭ تەرىسكەيى. جۋسان ءيىسى بۇرقىراعان دالاسى سىرت كوزگە وڭسىزدەۋ كورىنگەنىمەن جەر استى قازبا بايلىعىنا باي. بۇگىندە قازاقستان ۋران وندىرۋدەن الەمدە جەتەكشى مەملەكەتتەردىڭ بىرىنە اينالسا, فرانتسيا, كانادا سياقتى مەملەكەتتەرمەن بىرلەسىپ يگەرىپ جاتقان ۋراننىڭ نەگىزگى قورى وسى سوزاقتا. سوزاق دالاسىن زەرتتەگەن گەولوگتار مۇندا كوگىلدىر وتىننىڭ ۇلكەن باسسەينى بار دەگەندى ايتادى. وسىنداي قازبا بايلىقتارىمەن قاتار قازاق ورداسىنىڭ العاش تۋ تىككەن جەرىنىڭ ماڭ دالاسى ءتورت ت ۇلىكتى كوبەيتۋگە بىردەن-ءبىر ى­ڭعايلى ءوڭىر. سوزاقتان ارقاعا اتتاپ شىقساڭىز ءبىر تامشى سۋى جوق, بەتىنىڭ تۇزى شىعىپ بەدىرەيىپ جاتقان بەتباقدالاعا كەز كەلەسىز. ۇلى وتان سوعىسى كەزىندە ستا­لين تانكتەردىڭ ساۋىتىن قا­لىڭ­­داتۋعا تاپسىرما بەرگەندە ونى ىسكە اسىراتىن عالىمداردىڭ قاتارىنا ەڭ الدىمەن كارىم مىڭ­باەۆ تارتىلعان. سول كارىم مىڭباەۆ اعامىز: «بەتپاقتىڭ استى تولعان كەن. بۇل قازاقستاننىڭ ءوازيسى, باعا جەتپەس بايلىعى, ءبىز جاقىن بولاشاقتا يگەرەمىز», دەگەن ەكەن. بىراق, اتاقتى عالىم دەگەنىنە جەتپەدى. اۋەدە جارىلعان ۇشاق ىشىندە كەتتى. قاراعاندىدا وتكەن مەرەيتويىندا شەراعاڭنىڭ, شەرحان مۇرتازانىڭ «يتتەر, كارىمدى ادەيى جارىپ جىبەردى عوي», دەپ ەگىلە كۇرسىنگەنىن, كىجىنگەنىن ەستىدىك. سول بەتپاق ءالى ءتۇسىن بەرمەي جاتقانىمەن اكادەميك, مەم­لەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى ءابدى­راحمان ومباەۆ بىلاي دەيدى: «بەتپاقتا جاز بويى جايىلعان مالدى سوزاققا اكەلگەننەن كەيىن ءبىر اپتاعا جەتكىزبەي سويىپ الۋ كەرەك. ويتكەنى, ونىڭ ەتى جاي ەت ەمەس, ءتۇرلى پايدالى مينەرالدارىمەن قورەكتەنگەن دارۋمەن ەت». اكادەميكتىڭ سوزىنە الىپ-قوسارىمىز جوق. بىراق, وڭتۇستىكتە سوزاقتىڭ جۋسان جەگەن مالىنا سۇرانىس كوپتىگى راس. وبلىس اكىمى بەيبىت اتامقۇلوۆ ءار اۋدان, قالانىڭ تابيعي ەرەك­شەلىك­تەرىنە قاراي باعىت-باع­دارىن ايقىنداعاندا مول جايىلىمى بار سوزاقتىڭ ۇلەسىنە مال شارۋا­شىلىعىن ورىستەتۋ تيگەن. تا­بيعاتى قاتال سوزاق جەرىندە جىلىجاي سالۋ تىم قىمباتقا تۇسەدى. ايقۇش-ۇيقىش وزەن, تۇما بۇلاقتارى جوق ولكەدە تامشىلاتىپ سۋارۋ ادىسىمەن ءونىم الۋ قاشپاعان سيىردىڭ ۋىزىنا جەرىك بولۋمەن بىردەي. ال جۋساندى, سەلەۋلى دالاسى ءتورت ت ۇلىكتىڭ قاي-قايسىسىن وسىرسەڭىز دە اۋزىڭىزدى اق ماي ەتەدى. ەڭ باستىسى, سۋلى ولكەنىڭ سۋ تاتىعان, ءدامى اۋزىڭدا قالمايتىن مالىنداي ەمەس تۇزدى شوپكە پىسكەن مالىنىڭ ەتى ءدارى, اس­قاندا ءيىسى بۇرقىراپ تابەت اشادى. وبلىس اكىمى بەيبىت اتامقۇلوۆ سوزاقتا ءسۇتى مىڭ ءبىر اۋرۋعا ەم تۇيە شارۋاشىلىعىن قۇرۋدى ۇسىن­عان. ءشوبى تۇزدى بىرنەشە اۋدان, قالانى اتاپ كەلىپ, تۇيە ءسۇتىن وڭدىرۋگە بايلانىستى كووپەراتيۆ قۇرۋدى تاپسىردى. وسىعان بايلانىستى سوزاقتا اۋىل شارۋا­شىلىعى ءمينيسترىنىڭ جاۋاپتى ازا­ماتتارىنىڭ قاتىسۋىمەن ۇلكەن جيىن وتكەن. اۋدانداعى تۇيە شارۋاشىلىقتارىمەن تانىس­قان ماماندار ءبىر توقتامعا كەلدى. «قازىرگى تاڭدا, شارۋالاردىڭ الدىندا تۇرعان نەگىزگى ماسەلە ءونىمدى وڭدەۋ جانە وتكىزۋ ەكەنى بەلگىلى. بۇل ماسەلەنى شەشۋدىڭ بىردەن-ءبىر زاماناۋي جولى شارۋا­لاردىڭ كووپەراتيۆكە بىرىگىپ, ءونىم وندىرۋگە, تاسىمالعا كەتەتىن شىعىندى ازايتۋ», دەگەن اۋىل شارۋا­شىلىعى مينيسترلىگى مال شا­رۋاشىلىعى ونىمدەرىن قاي­تا وڭدەۋ دەپارتامەنتى ديرەك­تورىنىڭ ورىنباسارى ب. نەگما­شوۆ مينيسترلىك تاراپىنان اۋدانعا تۇيە ءسۇتىن وڭدەيتىن قۇ­رىل­عىنى ليزينگكە بەرۋگە بولاتىنىن ايتتى. تۇيە سۇتىنەن جاسالاتىن قى­مىران, باسقاشا ايتقاندا, شۇبات ادام اعزاسىنا وتە پايدالى ءدارۋ­مەنگە باي. ەرتەدە اتاقتى دارىگەر يبن سينا جاعى ءتۇسىپ قار­تايىپ, ءجانتاسىلىم ەتەيىن دەپ جاتقاندا شاكىرتتەرى, « ۇلى ۇستاز, ادام بالاسىن بولاشاقتا قالاي ەمدەۋگە بولادى. اقىرعى ءسوزىڭىزدى ايتىپ كەتىڭىز؟» دەگەندە ءتىلى سوزگە كەلمەي جاتقان عۇلاما يەگىمەن كوز ۇشىندا جايىلىپ جۇرگەن تۇيەلەردى نۇسقاعان ەكەن. سوزاقتا اكىمنىڭ ۇيعارىمىمەن تۇيە ءسۇتىن جيناۋمەن اينالىساتىن كووپەراتيۆ قۇرىلاتىنىن ەستىگەننەن كەيىن وسى تۇيە شارۋا­شىلىعىنا عىلىمدىق جولداعى بار سانالى عۇمىرىن ارناعان عا­لىم ءمۇساتىللا توقانوۆتىڭ جاڭاي­قايى تاعى دا الدىمىزدان كەسە كولدەنەڭدەگەن. عالىمنىڭ دا عالىمى بولادى. كەيبىر بارماق باستى, كوز قىستىمەن جوعارى اتاققا جەتىپ العاندار مايعا بوككەن توقاشتاي قىزارا ءبورتىپ, ءوز بۋىنا ءپىسىپ جۇرەدى. ءسوزىنىڭ ءدامى جوق, عىلىمي اشقان تۇشىمدى جاڭالىعى جانە جوق. ال تازا عالىم ءمۇساتىللا توقانوۆتىڭ ءجونى باسقا. بۇل كىسىنى تۇندە شىرت ۇيقىسىنان وياتىپ الىپ, تۇيە دەگەن قانداي ت ۇلىك, ونىڭ قانداي پايداسى بار دەسەڭىز بۇلبۇلداي سايراپ قويا بەرەدى. تۇيە ءسۇتىنىڭ كەرەمەتتىگىنە وراي ءمۇساتىللا توقانوۆ كەلتىرە­تىن دەرەكتەر مىناداي. ورىس فيزيولوگ-ميكروبيولوگى ي.ي.مەچنيكوۆتىڭ پىكىرى بويىنشا, 95 پايىز سوزىلمالى اۋرۋ سالدارىنان ادامنىڭ ەرتە قارتايۋىنا توق ىشەكتەگى ءشىرىندى ميكروورگانيزمدەر اكەلەتىندىگى دالەلدەنگەن. عىلىمي كلينيكالىق زەرتتەۋلەر بويىنشا اۋرۋ مەن قارتايۋ ىشكى اعزاداعى ءسۇت قىشقىلى جە­تىس­پەۋشىلىگىن, ينتوكسيكاتسيا قۇ­بىلىسىنا بايلانىستى دەپ ەسەپتەگەن. اسقازان جانە توق ىشەكتە پايدا بولعان ءشىرىندى ميكروورگانيزمدەر اسەرىنەن دەنساۋلىقتىڭ السىرەۋىنە اكەلەتىن توكسيكالىق مەتابوليتتەر (يندول, سكاتول ءجا­نە ۋلى زاتتاردىڭ تۋىندىلارى) پايدا بولادى. مەچنيكوۆتىڭ زەرتتەۋلەرى بويىنشا «اعزادا ءسۇت قىشقىلدى ميكروورگانيزمدەر كوپ مولشەردە بولسا, باسقا ءشىرىندى ميكروورگانيزمدەرىنىڭ كوبەيۋىنە جول بەرمەيدى», سول سەبەپتى دە ادامنىڭ ءومىر جاسىن ۇزارتۋ مەن دەنساۋلىعىن ساق­تاۋ ءۇشىن, تاماققا سيىر سۇتىنەن جاسال­عان «قىشقىل ءسۇت» ءونىمى «ايران», «يوگۋرت» ءونىم­دەرىن كۇن­دە­لىكتى قولدانۋ قاجەت دەپ ەسەپتەگەن. جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋ­­لارى جانە قانت ديابەتى (سۋسامىر) ءححى عاسىردىڭ ىندەتى بو­لىپ تابىلادى. جۇرەك جانە قانت ديابەتى اۋرۋلارىنىڭ تۋىن­داۋى­نىڭ نەگىزگى فاكتورى بولىپ دۇرىس تاماقتانباۋ مەن دەنە قوزعالىسىنىڭ بولماۋى, ول 80 پايى­ز جۇرەكتىڭ جانە مي­دىڭ يشەمياسى اۋرۋلارىنا الىپ كەلەدى. ءدارى-دارمەكتەردى پاي­دا­لانۋ ىشەكتىڭ قالىپتى ميكرو­فلو­راسىنىڭ پايدالى جۇمىسىنا كەرى اسەر ەتىپ, سوزىلمالى قان-تا­مىر اۋرۋلارىنا اكەلىپ سوق­تىرادى. دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساق­تاۋ ۇيىمىنىڭ ساراپتامالىق مالىمەتتەرى بويىنشا, ءاربىر 10 سەكۋندتا دۇنيەجۇزىندە 1 ادام قانت ديابەتى اۋرۋىنان كوز جۇمادى ەكەن. بولاشاقتا 2050 جىلداردا ءاربىر 2 ادام سۋسامىر دەرتىنە بەيىم بولاتىندىعىن ەسكەرتەدى. قانت ديابەتى اۋرۋىنا شالدىققان ادامدار ينفاركت, ينسۋلتتەن 5 ەسە ءولىم-جىتىمگە بەيىم بولاتىندىعى كلينيكالىق زەرتتەۋلەرمەن دالەل­دەنگەن. ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادە­ميگى, مەديتسينا عىلىمدا­رىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, تاعام­تانۋ ينستيتۋتىنىڭ پرە­زيدەنتى ت.شارمانوۆتىڭ عىلىمي كلينيكالىق زەرتتەۋلەرى بويىن­شا, تۇيە سۇتىنەن جاسالعان شۇ­باتپەن سوزىلمالى وكپە, باۋى­ر اۋرۋلارىن, حولەتسيستيتتى, ءوت جول­دارىنىڭ قابىنۋىن ەمدەۋگە بو­لاتىندىعى انىقتالعان. تۇيە سۇتىندە تابيعي يممۋندى كۇش-قۋات­تى كۇشەيتەتىن, ادام دەن­ساۋ­لىعىنا پايدالى 120 حي­ميالىق ەلەمەنتتەردىڭ قۇرامى بار. باسقا جانۋارلاردىڭ سۇتىنە قاراعاندا, حيميالىق قۇرامى جاعىنان انا سۇتىنە جاقىنداۋ بولىپ كەلەدى. تۇيە ءسۇتىنىڭ سيىر سۇتىنەن ەرەك­شەلىگى ۆيتاميندەر مەن ماي ءتۇيىر­شىكتەرىنىڭ سىڭىمدىلىگى وتە جوعارى. تۇيە سۇتىنەن جاسالعان شۇبات ادام دەنساۋلىعىنا پايدالى بيو­لوگيالىق دارۋمەندى ەمدىك شي­پالىلىعى بار تاعام. م.توقانوۆتىڭ عىلىمي زەرت­­­تەۋ ناتيجەلەرى تۇيە ءسۇتى­نىڭ ۆيتاميندەرى مەن ميكرو­ەلە­­مەنتتەرى جوعارى دەڭگەيدە بولا­تىندىعىن انىقتادى. ءبىر ليتر شۇبات ادام اعزاسىنا تاۋلىك­تىك قاجەتتى ا, س, ۆ₁, ۆ₂, D, ە ءدارۋ­مەن­­دەرىمەن قامتاماسىز ەتەدى. ادام اعزاسىنا ەڭ قاجەتتى ۆيتاميندەر س 5 ەسە, رر 3 ەسە, ە 2 ەسە, تەمىر ميكروەلەمەنتى 10 ەسە, كالتسي 1,5 ەسە, ال اقۋىزداعى لاكتوفەرين فەرمەنتى 30 ەسە سيىر سۇتىنەن ارتىق ەكەندىگى دالەلدەنگەن. تۇيە ءسۇتىنىڭ اقۋىزىندا يممۋنوگلوبۋلين, لاكتوفەرين, ەمدىك انتيوكسيدانتتارعا يە, يممۋندى كۇشەيتەتىن قۇرامدار, كەلەڭسىز باكتەريالار مەن ۆيرۋستاردى جويا­تىن لاكتوفەرين سيىر سۇتىنە قاراعاندا 30 ەسە كوپ, سيىر سۇتىندە (0,08 مگ/مل لاكتوفەرين بولسا, تۇيە سۇتىندە 2,48 مگ/مل) ول ادامنىڭ اعزاسىندا اۋرۋ تۋدىراتىن باكتەريالار مەن ۆيرۋستاردى جويىپ, اعزاعا كۇش-قۋات بەرەدى. ءبىر ليتر تۇيە شۇباتىنىڭ قۋاتتىلىعى – 911 ككال, جىلقى كى­مىزىنىڭ قۋاتتىلىعى – 528 ككال-عا تەڭ, سيىر ايرانىندا 660 ككال بار. قازىرگى جانە حالىقتىق مەدي­تسينانىڭ ۇسىنىستارى بويىنشا تۇيە سۇتىنەن جاسالعان شۇبات كۇندەلىكتى پايدالانعان كەزدە تۋبەركۋلەز, ءىش قۇرىلىسى, باۋىر, قان جەتىسپەۋشىلىك, قانت ديابەتى, وبىر جانە التسگەيمەر سياقتى اۋرۋلاردى ەمدەۋدە قولدانىلاتىن بىردەن-ءبىر ەمدىك تاعام بولىپ ەسەپتەلەدى. بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ شەشى­مىمەن ەۋرووداق, ازيا, اف­ريكا, امەريكا ەلدەرىن تۇيە ءسۇتى, ءسۇت قىشقىلدى ونىمدەرىمەن قامتاماسىز ەتۋ شەشىمى 2006 جىلى قابىلدانعان. تۇيە وسىرەتىن قازاقستاننان ماۆريتانياعا دەيىنگى ەلدەردىڭ ەكونوميكالىق كۇش-قۋاتىن كوتەرۋ ماقساتىندا شەشىم قابىلدانعان. مىنە, تۇيە ءسۇتىنىڭ قاسيەتى. ءبىز كوز الدىمىزداعى بايلىعىمىزدى ءالى باعالاي الماي ءجۇرمىز. وسى تۇيە ءسۇتى, ونىڭ سۇتىنەن قۇر­عاق ۇنتاق جاساۋعا قابىلەتى ابدەن جە­تەتىن عالىم جايلى جا­زۋداي-اق جازدىق. «جارتاسقا باردىم, كۇندە ايعاي سالدىم, ونان دا شىقتى جاڭعىرىقتىڭ» كەرى بولىپ جاتىر. مىنا قىزىقتى قاراڭىز. توقانوۆقا بۇعان دەيىن عىلىمي جاڭالىعىن ساتۋدى ۇسىنعان موڭعوليا, قىتاي كاسىپ­كەر­لەرىنەن بولەك, تۇيەنى نەگى­زى­نەن زووباقتان كوبىرەك كور­گەن ەۋروپا عالىم­دارىنان ۇسىنىس ءتۇسىپ جاتىر. اۆس­تريالىق KZF Service باسقارۋشى ديرەكتورى ريحارد دەگەن ازامات «اپتاسىنا 40 توننا قۇرعاق تۇيە ءسۇتىن دايىنداپ بەرە الاسىز با؟» دەپ قيىلىپ وتىنەدى. «ءسىز ءوزىڭىزدىڭ ءونىمىڭىزدى ەۋروپا جانە اقش مەم­لەكەتتەرىنە ساتۋعا شىعارۋعا بىزبەن ەكسكليۋزيۆتى وكىلەتتىك بەرۋگە قول قويۋعا دايىن­سىز با؟» دەپ سۇرايدى. ول جازعانعا وكپە جوق. توقا­نوۆتىڭ عىلىمي جاڭالىعىن عا­لام­توردان وقىپ, ىسكە قوسىلعان ءىرى كاسىپورىن دەپ جۇرگەن شىعار. توقەتەرىن ايتساق, تۇيە ءسۇتى­نەن جاسالعان قۇرعاق ۇنتاق قازاق­ستانعا مۇنايدان الدەقايدا كوپ تابىس بەرەدى. مۇنىڭ ءبارى عىلىمي دالەلدەنگەن. ەگەر توقانوۆتىڭ قولىنا تۇيە ءسۇتىن وڭدەيتىن عىلىمي جاڭالىعى زور قوندىرعىعا قاجەتتى اقشا تاۋىپ بەرە الساق, وندا ول ەكسپو-2017-گە الەمدە بالاماسى جوق قا­زاقستاندىق برەند ءونىمدى قويۋعا شا­ماسى جەتەر ەدى. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىندا ەلدى بولاشاققا قا­راي ناقتى قادام باستىراتىن سا­لا­لارعا باسىمدىق بەرۋدى تاپسىرىپ وتىر. راسى كەرەك, مەملەكەتتىك عى­لىمي بايقاۋلاردا جۇلدە الىپ جۇرگەن عالىمدارىمىزدىڭ جاڭا­لىقتارىنىڭ كادەگە اسىپ جاتقانى شامالى. ويتكەنى, سىرتتان تاسىمالدايتىن شيكىزاتى كوپ. وزىمىزدە وندىرۋگە كاسپورىندارىمىز ازىرگە دايىن ەمەس. ال تۇيە مالى – قازاقتىڭ ءبىر ت ۇلىگى, كوز الدىڭىزدا ءجۇر. ءبىزدىڭ تالاي ماسەلە كوتەرگەنى­مىزدىڭ اسەرى بولدى ما, الدە ەۋ­روپا, اقش ەلدەرىنىڭ تۇيە ءسۇ­تى­نە قى­زىعۋشىلىعى اسەر ەتتى مە, م.و.اۋەزوۆ اتىنداعى وقمۋ رەك­­تورى ج.مىرحالىقوۆ م.تو­ق­­ا­نوۆتىڭ سۇتتەن قۇرعاق ۇنتاق الۋ تەحنولوگياسىنىڭ العاشقى ساتىسىن ىسكە اسىرۋعا گرانت ەسە­بىنەن 38 ملن. تەڭگەدەي قارجى بولۋگە شەشىم قابىلداپتى. جوق, ول اقشا توقانوۆتىڭ قولىنا بەرىلمەيدى. مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ بويىنشا كاسىپكەرلەر اراسىندا ويناتىلادى. جەڭگەن تاراپ توقانوۆتىڭ عىلىمي جۇ­مىسىنا كەرەك قوندىرعى ساتىپ اپەرەدى. ال عالىم وندىرگەن قۇر­عاق ۇنتاعىن حالىقارالىق ستاندارت تالاپتارىنا سايلىعىن انىق­تاۋعا ەۋروپانىڭ سۇراتقان مەم­لەكەتتەرىنە جىبەرمەك. بۇگىندە تۇيە سۇتىنەن جاسالعان قۇرعاق ۇنتاققا اقش, جاپونيا, قىتاي, موڭعوليا, يزرايل جانە اۆستريا ەلدەرى قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر. ايتقانداي, كۇش-قۋاتتى كوتە­رەتىن پرەپاراتتاردى پايدالانعا­نى ءۇشىن WADA قازاقستاننىڭ كوپتەگەن اۋىر اتلەتتەرىن جازا­لادى. ونىڭ ىشىندە قازاقتان شىق­قان تۇڭعىش الەم چەمپيونى جاسۇلان قادىرباەۆ تا بار. قازىر جاسىرىن ەمەس, سپورت ارەناسىندا فارموكولوگتاردىڭ دا جارىسى ءوتىپ جاتادى. بۇل رەتتە تيبەت ەلىنىڭ تابيعي جەتىستىكتەرىن پايدالاناتىن قىتاي اتلەتتەرى دوپينگ-تەستتەن امان ءوتىپ ءجۇر. عالىم ءمۇساتىللا توقانوۆ لاكتوفەرين پرەپاراتى اعزاعا تەز سىڭەدى, يممۋندى كۇشەيتەدى, دوپينگ-باقىلاۋدا كورسەتپەيدى دەيدى. لاكتوفەرين تۇيە سۇتىندە سيىر سۇتىنەن 30 ەسە كوپ ەكەندىگىن ەسكەرسەك, سپورت ساڭلاقتارىنان ءسۇيىنشى سۇراي بەرسە دە بولادى. ءمۇساتىللا توقانوۆتىڭ تاعى ءبىر جاڭالىعى – گەوماگنيتتىك تول­قىن­داردىڭ اسەرىن زەرتتەۋ. جەر استىنان شىعاتىن قارا ەنەرگيا نۇكتەسىنە تۇسكەن ادامنىڭ ىستەگەن ءىسى وڭباي, جىندىسۇرەي قالىپتا جۇرەدى, اۋرۋعا شالدىعادى. ال ونى ەمدەيتىن جەردى اللا تاعالانىڭ ءوزى پەندەلەرىنە بەر­گەن. ول – وڭتۇستىكتەگى جەر استى اقمەشىت ۇڭگىرى. مۇندا بويىڭ­داعى لاس ەنەرگيادان ون-ون بەس مينۋتتا تازارىپ شىعا­سىڭ. وسىعان بايلانىستى توقا­نوۆتا بيزنەس-جوس­پار بار. گەو­ماگنيتتىك تولقىن كەسەلىن جوياتىن اقمەشىت جانىنان تۇيە, بيە شارۋاشىلىعىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرسەك, قازاقستانداعى ەڭ مىقتى ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ ورتا­لىعى ىسكە قوسىلار ەدى. وبلىس اكىمى باستاماشى بول­عان تۇيە ءسۇتى كووپەراتيۆىنە قوسا­رىمىز وسى. بارىمىزدى باعالاي الساق, تۇيە ءسۇتى قازاقتىڭ باعىن اشادى, باي­لىعىن ەسەلەيدى, دەنساۋلىعىن نىعايتادى. توقەتەرى وسى. باقتيار تايجان, «ەگەمەن قازاقستان» وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى