يەسىزدىك ولقىلىقتارعا ۇرىندىرادى

ەلباسى ن.نازارباەۆ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ءححىV سەسسياسىندا سويلەگەن سوزىندە قازاقستاننىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى جەرىن شەتەل ازاماتتارىنا ساتۋ تۋرالى ماسەلە جوق ەكەنىن جانە تالقىلانبايتىنىن دا تايعا تاڭبا باسقانداي اشىق تۇردە ايتتى. شىندىعىندا, جەردىڭ يەسى بولعاندا عانا ءتيىمدى پايدالانىلاتىنى ءجون ءسوز دەر ەدىم. يەسىزدىك جۇرگەن جەردە تيىمدىلىك بولمايدى. جەر ءبىزدىڭ اسىراۋشىمىز. ىشەر اسىڭ, كيەر كيىمىڭ, باسقا دا يگىلىكتەر وسى جۇمىر جەر ارقىلى كەلەدى. سوندىقتان, جەردى قاستەرلەي ءبىلۋىمىز كەرەك. كەشەگى كەڭەستىك كەزەڭدە كورسەتكىش قۋامىز دەپ ءجۇرىپ, ەگىنشىلىككە جارامسىز جەردى جىرتىپ تاستاعانىمىز ءالى ەستەن شىعا قويماعانى شىندىق. ەگىستىك اۋىلدىڭ ىرگەسىنە دەيىن كەلىپ, ەلدى مەكەن ماڭى تۋلاقتاي بولىپ قالعانى دا جاسىرىن ەمەس. گەكتار تۇسىمدىلىگى تۇككە تۇرمايتىن جەرلەردىڭ وسىنشالىقتى بەي-بەرەكەت جىرتىلۋىنىڭ ارتى بۇل القاپتاردىڭ ازىپ-توزۋىنا, توپىراق ەروزياسىنا ۇشىراۋىنا سوقتىردى. كەزىندە مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا باسىمدىلىق بەرىلەتىن اۋداندارداعى شارۋاشىلىقتاردىڭ ءوزى 10-15 مىڭ گەكتارعا دەيىن ەگىس سالىپ, جارىتىمدى ءونىم الا الماي, توپىراقتىڭ قۇنارلى قاباتىنىڭ ازايۋىنا سوقتىردى. ەگەمەندىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىنداعى جاپپاي جەكەشەلەندىرۋ كەزىندە جەر ۇلەستەرىن العانداردىڭ وزدەرى ونى ءتيىمدى پايدالانا المادى. قازىر نە ءوزى پايدالانباي, نە وزگەنى جولاتپاي, يەسىز قالعان جەرلەر قانشاما؟ قىستاقتارداعى ۇيلەر مەن قورالار بۇزىلىپ, قۇدىقتار كومىلىپ قالدى. ءشوبى شابىلماي ورتكە ورانىپ كەتەتىن جايتتار دا كەزدەسەدى. وسىنىڭ ءبارى يەسىزدىكتەن ەمەس دەۋگە بولا ما؟ جاقىندا مەرزىمدى باسىلىمنان جەردى بۇرىننان پايدالانىپ كەلە جاتقان شارۋا قوجالىقتارى نەمەسە جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىكتەر ءوز جەرلەرىن ونىڭ كاداسترلىق قۇنىنىڭ 50 پايىزى مولشەرىندەگى باعاعا 10 جىل بويىنا ءبولىپ تولەۋ شارتىمەن ساتىپ الا الاتىنىن, ولار سونىمەن قاتار, جەردى جالعا الۋدى ءارى قاراي جالعاستىرۋ قۇقىعىنا دا يە ەكەنىن وقىدىم. مەنىڭ ويىمشا, جەردىڭ يەسى بولۋ كەرەك دەگەن تالاپ ورىندى. سوندا عانا ونى كۇتىپ-باپتاپ, قادىرىنە جەتەدى. مەنىڭ نەگىزگى ماماندىعىم ينجەنەر-مەحانيك. ۇزاق جىلدار كەڭشاردا ماماندىعىم بويىنشا ەڭبەك ەتتىم. 1993 جىلى وسى «قوستەمىر» شارۋا قوجالىعىن اشىپ, ءوز بەتىمشە جۇمىس ىستەۋگە كىرىسىپ كەتتىم. باستاپقىدا مال سانى كوپ بولا قويعان جوق. مال وسىردىك, ءشوپ دايىندادىق. ارتىلعانىن ساتتىق دەگەندەي, شارۋا جۇرگىزۋگە تالاپتاندىق. ال قىمىز ءوندىرۋدى 1995 جىلدان باستادىق. جىل سايىن بايلاناتىن بيەلەر سانىن كوبەيتىپ كەلەمىز. 1,5 جانە 0,5 ليترلىك پلاستيك ىدىستارعا قۇيىلعان قىمىز اقتوبە, اتىراۋ قالالارىنا وتكىزىلەدى. شارۋا قوجالىعى جىلقىدان باسقا قوي جانە ءىرى قارا وسىرۋمەن اينالىسادى. جالپى, مال وسىرەمىن دەگەن ادامعا ۇكىمەت قالتقىسىز قاراسۋدا. ءىرى قارا تۇقىمىن اسىلداندىرۋ, قىمىز وندىرۋگە, مالدىڭ جەمشوبىنە سۋبسيديا بەرىلۋدە. «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى بويىنشا ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا دا قولداۋ كورسەتىلۋدە. ءبىز «قازاگروقارجى» اق وبلىستىق فيليالى ارقىلى ليزينگكە تەحنيكا ساتىپ الدىق. «سىباعا» باعدارلاماسىنىڭ دا يگىلىگىن كورۋدەمىز. جەر – باستى بايلىق. ونى دا ءتيىمدى پايدالانىپ, ءباسىن تومەندەتپەۋىمىز كەرەك. جەرگە جاناشىرلىق كوزقاراس قالىپتاستىرۋ اتا-بابامىزدان قالعان اسىل قاسيەت. بۇرىنعى ۇلكەندەر كوكتى جۇلما, جەردى قازبا دەگەندە ونىڭ قادىرىن بىلگەننەن كەيىن ايتسا كەرەك. ونى كەيىنگى ۇرپاقتىڭ يگىلىگىنە قالدىرۋ ءۇشىن قادىرىنە جەتەيىك دەگىم كەلەدى. سابىتاي جەكسەنباي ۇلى, «قوستەمىر» شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى  اقتوبە وبلىسى, بايعانين اۋدانى