ىرىسىمىز بەن نەسىبەمىز عوي

مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان حالقى اس­­سام­بلەياسىنىڭ كە­زەكتى سەسسياسىندا جەردى دۇرىس پايدالانۋ قاجەت­تىلىگىنە تاعى توقتال­دى. ەلباسى اتا-بابا­مىزدان مۇراعا قال­عان قاسيەتتى جەردىڭ شە­تەلدىكتەرگە ساتىلماي­تىنىن كەسىپ ايتتى. بۇل – ءادىل ءارى وڭ شەشىم. قازاق حالقى بايتاق دالاسىن سان عاسىرلار بويى قىزعىشتاي قورىپ, قاسىق قانىن جەر ءۇشىن توككەنى تاريحتان بەلگىلى. وسى رەتتە: – التاي مەن قارت كاسپيدىڭ اراسى, جالپاق جاتقان قازاعىمنىڭ دالاسى. سونشا جەردى سويىلمەنەن قورعاعان, وسال ەمەس بابالارىم شاماسى. دالام مەنىڭ تاۋسىلمايتىن قيالىم, بويىمداعى كەرەمەتتى جيامىن, كەڭ ەكەن دەپ باستىرمايمىن ەشكىمگە, قۋانعاندا ءوزىم دە ارەڭ سيامىن!, – دەگەن اقىن زامانداسىم, مارقۇم كاكىمبەك سالىقوۆتىڭ جۇرەگىنەن شىققان جىر جولدارى ەسىمە ءتۇسىپ وتىر. تاۋەلسىزدىك الىپ, ەركى وزىنە تيگەننەن كەيىن وسى جەردىڭ ۇلتاراقتاي بولىگى بولسا دا دۇرىس پايدالانىلۋى ءتيىس. پرەزيدەنت وسى كوكەيكەستى ماسەلەنى قوزعاپ وتىر. ياعني, «جەردى بەردىك, دۇرىس پايدالانۋ, مول ءونىم الۋ قولدارىڭىزدا, جاقسى ءومىر ءسۇرۋدىڭ تەتىگىن تابىڭىزدار», دەپ وتىر. ودان ارتىق نە دەۋگە بولادى؟ بۇل شەشىمدى بارلىعىمىز قوستايمىز. جەرگە ەجەلدەن يەلىك بولعان, ءالى دە بولۋى ءتيىس. ال قازاق جەرىنىڭ يەسى – قازاقستان حالقى. حالىقتىڭ تۇرمىستىق ءال-اۋقاتىن كوتەرۋدە جەردىڭ ماڭىزى زور. وسى مۇمكىندىك مەملەكەت تاراپىنان بەرىلدى. ەلباسى سوزىنەن وسى ويدى كورەمىز. قازاقستاندا ۇساق شارۋا­شى­لىقتاردىڭ باسىن قوسىپ, ىرىلەندىرۋگە ۇلكەن كوڭىل ءبولىنىپ وتىر. كووپەراتيۆتەر قۇرۋ تەحني­كانى ءتيىمدى پايدالانۋعا, حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋعا وڭ اسەر ەتەدى. «جالعىزدىڭ ءۇنى شىقپاس, جاياۋدىڭ شاڭى شىقپاس» دەيدى حالقىمىز. سوندىقتان, اۋىل شا­رۋاشىلىعىندا بىرىگۋ, ىرىلەنۋ ارقىلى جەتىستىككە قول جەتكىزۋگە بولادى. ياعني, ءبىرى جەر وڭدەۋمەن, ءبىرى تۇقىم دايىنداۋمەن, ءبىرى مال باعۋمەن, اسىلداندىرۋمەن, ءبىرى قىسقى جەمشوپ بازاسىن دايارلاۋمەن شۇعىلدانسا, جەردىڭ ءتيىمدى پايدالانىلۋى دا جاقسارا تۇسەدى. كووپەراتيۆ قۇرۋ ىسىنە مەملەكەت قولداۋ كورسەتىپ وتىر. مۇنىڭ الەۋمەتتىك تۇرعىدان وڭ اسەرى بار. ماسەلەن, اۋىلدى ەلدى مەكەندەردەگى مادەنيەت ۇيلەرى, بالاباقشالار, پوشتا قىزمەتى سىندى بارلىق قۇرىلىمنىڭ ءىسى ىلگەرىلەي تۇسەدى. ويتكەنى, جۇمىس بار جەردە ەل بار. جەرگىلىكتى الەۋمەتتىك ماسەلەنى شەشۋگە اۋىل شارۋا­شىلىعى جەرىن پايدا­لانۋشىلار اتسالىسادى. سەبەبى, ولاردىڭ اعايىن-تۋىسى, بالا-شاعاسى سول جەردىڭ سۋىن ءىشىپ, ءدامىن تاتىپ وتىر. بۇل رەتتە كوو­پەراتيۆتەردىڭ ماڭىزى ۇلكەن. مۇن­داي يگىلىكتى ىستەر ءار جەرلەردە بىرتىندەپ ىسكە اسىرى­لا باستادى. مىڭداعان گەكتار القاپتان ءونىم الىپ, ونى وتكىزىپ پايدا تاپقانننان كەيىن قارجىنى ەڭبەكاقىدان بولەك, سول جەردى كوركەيتۋگە, حالىقتىڭ يگىلىگىنە پايدالانۋعا بولادى. وسىنىڭ بارلىعى جەردى ورتاق ماقساتقا پايدالانۋدان تۋادى. قازىر كووپەراتيۆ قۇرۋعا ىنتالىلار كوبەيىپ كەلەدى. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا كووپەراتيۆ قۇرۋدىڭ ەرەكشەلىكتەرى مەن زاڭدىلىقتارى, جەتىستىگى مەن ەڭبەك ءبولىنىسى تالدانىپ جازىلسا, حالىققا دا پايدالى بولار ەدى. بۇل جەردى ۇجىمدىق م ۇلىك رەتىندە پايدالانۋعا باستايدى. دەگەنمەن, ەسكەرەتىن جايتتار بار. مەن ءومىر بويى ەڭبەك ەتكەن تارباعاتاي, اباي اۋداندارىنىڭ جەرى شولەيتتى, جارتىلاي شولەيتتى بولىپ كەلەدى. بۇل جەردەگى حالىق نەگىزىنەن مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسادى. ولارعا ەگىن سالما­دىڭ دەپ ايتۋعا دا بولمايدى. ءويت­كەنى, ەگىستىككە قوستاناي, سول­تۇستىك قازاقستان, اقمولا وبلىس­تارى قولايلى. ال شىعىس قازاق­ستان مال شارۋاشىلىعىنا ىڭعاي­لى ءوڭىر. مۇندا جايىلىمدى, شا­بىندىق جەرلەر رەتىندە پايدا­لانىلاتىن القاپتار كوپ. بۇل جەرلەر بوس جاتپايدى. سول جەردە وتىققان مالدىڭ ەتىن ورتالىق قالالاردىڭ تۇرعىندارى تۇتىنىپ وتىر. مال شارۋاشىلىعى وڭاي ەمەس. سوندىقتان, اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اينالىسقان اعايىندى مەملەكەتتىك قولداۋ ماسە­لەسىن قايتا سارالاعان دۇرىس. ورتالىق قالالارعا ءارتۇرلى قا­شىق­تىقتا ورنالاسقان شارۋاشىلىق­تاردىڭ جول شىعىندارى دا ءار­تۇرلى. سۋبسيديالاۋدا بۇل ءما­سە­لەلەر قاراستىرىلۋى قاجەت. دە­گەنمەن, جەردى جالعا بەرۋدە بەلگىلى ءبىر شەكتىك مولشەرلەمە بولعانى ءجون. بۇل ارادا جەردىڭ قۇنارلىلىعى مەن جارامدىلىعى, ساپاسى ەسەپكە الىناتىنى انىق. جەردىڭ ساپاسى تۋرالى ايتقاندا, ءبىز ءالى ەسكى سۇرلەۋمەن, كونە زەرتتەۋ جۇمىستارىمەن كەلە جاتىرمىز. ونى قايتادان سارالاپ, انىقتاۋ قاجەت. ناسەن سەمباەۆ, شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى سەمەي