بەيبىتشىلىككە ەش قۇندىلىق جەتپەيدى

ۆاشينگتونداعى يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى سامميتتە قازاقستان تاراپى كوتەرگەن باتىل باستامالار قوعام بولىپ قىزۋ تالقىلاۋدى, اشىق تا ءادىل باعا بەرۋدى, مەيلىنشە قولداپ-قۋاتتاۋدى تالاپ ەتەدى. وسى ورايدا وتاندىق زيالى قاۋىم, ەڭبەك ۇجىمدارى, بۇقارا حالىقپەن بىرگە, ەلباسى مانيفەسىنە شەتەلدەر ازاماتتارى, ونىڭ ىشىندە ساراپشى-عالىمدار, ۇستازدار, بيزنەس وكىلدەرى ءوز وي-پىكىرلەرىن ءبىلدىرىپ, ءۇن قوسۋدا. سولاردىڭ ءبىرى ورالداعى نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبى حيميا ءپانىنىڭ مۇعالىمى, ۇلىبريتانيالىق ازامات پول سكوفيلدپەن اتالعان تاقىرىپتاعى اڭگىمەمىز بىلايشا ءوربىدى. – پول, ءسىز قازاقستاندا تۇرىپ, جۇمىس ىستەگەنمەن, شەتەلدىڭ, وزگە مەملەكەتتىڭ ازاماتى­سىز. ءسىز ءۇشىن يادرولىق قاۋىپسىز­دىك ماسەلەسى, وسى تۇرعىداعى قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇستا­نىمى قانشا­لىق­تى ۇعىنىقتى ءارى ماڭىزدى؟ – الەمدە سوعىس ءورتىن تۇتا­تا­تىن ساياساتكەرلەر, ال زاردابىن شەگەتىن, ازابىن تارتاتىن قاراپايىم حالىق دەگەن قاناتتى ءسوز بار. بۇل اششى شىندىققا ادامزات بالاسىنىڭ كوزى الدەقاشان جەتكەن. باستاپقىدا قىلىش, ناي­زا, ساداق قولدانعان بولساق, ودان كەيىن وق-دارىمەن اتىلاتىن مىل­تىق, زەڭبىرەك, اۆتومات­تى قارۋ­لارعا كەزەك كەلدى. دۇنيە­جۇزى­نە تونگەن قازىرگى قاۋىپ بۇلار­مەن ءتىپتى دە سالىستىرۋعا كەلمەيدى. مۇنىڭ قانشالىقتى جوي­قىن­دىعىن مىنا مىسالدان-اق بىلە بەرىڭىز. ماسەلەن, ءبىر عانا يادرولىق زاريادپەن تۇتاس قالانى جويۋعا بولادى. بىرنەشە وقتۇمسىعى بار زىمىران مەملەكەتتەردى جەرمەن-جەكسەن ەتەدى. ال وسىنداي الاپات جويعىش قارۋعا قوجا ەلدەر ءبىر-بىرىنە قارسى اتوم اجداھاسىن قولدانار بولسا, عالامشاردىڭ ءوزى جويىلىپ كەتۋى ابدەن مۇمكىن. سوندىقتان, يادرولىق قارۋمەن قوقان-لوقى كورسەتۋ ەشقانداي دا مىقتىلىق ەمەس. بۇل ناعىز تىعى­رىققا اپاراتىن, بارارى بول­عانىمەن قايتارى جوق جول. وسى ورايدا قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ يادرولىق قاۋىپسىزدىككە قاتىستى باتىل ۇسى­نىستارى مەن وتكىر ويلارىن ءوز باسىم وتە قولدايمىن. مەنىڭ بىلۋىمشە, كەڭەس وداعى تاراعان ۋاقىتتا قازاقستاندا اتوم قارۋىنىڭ ۇلكەن قورى بولدى. ساراپشىلار ونىڭ قۋاتىن الەم بويىنشا ءتورتىنشى ورىنعا قويدى. ەگەر ەلدە كورەگەن كوشباسشى, بو­لا­شاقتى بولجاعان سۇڭعىلا ساياسات­كەر بولماعاندا, بۇل قارۋ قازىر دە دۇنيەجۇزىنە ۇلكەن قورقىنىش تۋدىراتىن ەدى. وسىناۋ الماعايىپ ۋاقىتتا نۇرسۇلتان نازارباەۆ يادرو­لىق ارسەنالدان ءوز ەركىمەن باس تارتۋعا شەشىم قابىلدادى. ءسويتىپ, حالىقارالىق قوعامداستىق ءۇشىن كوز كورىپ, قۇلاق ەستىمەگەن قادامعا بارىپ, جەر-جاھاننىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە قىزۋ قولداۋعا, ىستىق ىقىلاسقا يە بولدى. ىلە-شالا قازاق دالاسىن جارتى عاسىر ۋلاپ كەلگەن سەمەي يادرولىق پوليگونىن دا ءوز جارلىعىمەن جاپتى. ءسوز بەن ءىستىڭ قابىسۋى دەگەن وسى شىعار, ءسىرا. – كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ, ءبىلىمدى ازامات رەتىندە سىزگە قازاقستان تاراپىنان جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ باعىتىندا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار, جۇمسالعان قاجىر-قايرات بەلگىلى دەپ ويلايمىن. وسى ورايدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ رولىنە قاتىستى ويىڭىزدى بىلسەك. – مويىنداۋ كەرەك, كەيىنگى شيرەك عاسىر بويى قازاقستان پرەزيدەنتى بارلىق عالامدىق فورۋمداردا اتوم قارۋىن تاراتپاۋ, جويۋ جونىندە ۇدايى اڭگىمە قوزعاپ, باستاماشىلىق تانىتىپ كەلەدى. وتكەن جىلى قازاقستاننىڭ ۇسىنىسىمەن بۇۇ يادرولىق قارۋ­سىز الەم قۇرۋ تۋرالى دۇنيە­جۇزىلىك دەكلاراتسيا قابىلدادى. ماگاتە-ءنىڭ قولداۋىمەن ەل­دە تومەن بايىتىلعان يادرولىق وتىن بانكى قۇرىلدى. ول – اتوم ەنەرگەتيكاسىن بەيبىت ماقساتتا پاي­دالانۋدى كوزدەگەن مەملەكەتتەرگە قاجەت بانك. اتالعان كەلى­­سىم تۋراسىندا قازاقستان پرە­­زيدەنتى «بۇل – جاھاندىق اۋقىم­داعى وقيعا. دۇنيەجۇزى اتوم­دى بەيبىت ماقساتتا جانە قاۋىپ­­سىز پايدالانۋعا باعىتتالعان اسا ماڭىزدى قادامعا ءوز باعاسىن بەرۋى ءتيىس. كۇنى بۇگىن عارىش كە­ڭىس­­­تى­­گىندە, الەمدىك مۇحيتتاردا جانە ارك­تيكادا اجال سەپكىش اتوم قارۋىن قولدانۋعا تىيىم سالاتىن ءتۇ­بەگەيلى شەشىم قابىلدايتىن ۋا­قىت جەتتى. حالىقتى جاپپاي قى­رىپ-جوياتىن جاڭا قارۋ تۇرلەرىن جا­ساۋعا تىيىم سالۋ ءۇشىن بۇۇ تاراپىنان حالىقارالىق كەلىسىمدەر جاسالىپ, تىركەۋ رەەسترىن قۇرۋدىڭ ۋاقىتى كەلدى», – دەگەن ەدى. ال بيىل قازاقستان بۇۇ-نىڭ حالىقارالىق كونفەرەنتسياسىن شاقىرىپ, وندا جاھاندىق سوعىستار مەن جانجالداردى توقتاتۋعا ءجار­دەمدەسەتىن حالىقارالىق قۇقىق نەگىزدەرىن قولداۋدى ۇسى­نىپ وتىر. اتالعان ۇسىنىس-باستا­ما­­لار­دىڭ قاي-قايسىسى دا ءوزى­نىڭ اسا ماڭىزدىلىعىمەن, ءومىر­شەڭ­دىگىمەن جانە باتىلدى­عىمەن ەرەكشەلەنەدى. وعان داۋ جوق. مەنىڭ ويىمشا, نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇسىنعان يادرولىق قارۋ­سىز الەم يدەياسىن ەڭ الدىمەن سول يادرولىق قارۋعا يە مەملەكەت­تەر دۇرىس ءتۇسىنىپ, ۇعىنىپ, ناقتى ارەكەتتەرگە بارۋى ءتيىس. قالعان يادرولىق قارۋى جوق ەلدەر بۇعان جان-جاقتى قولداۋ كورسەتسە, بەي­بىت­شىلىككە ەش قۇندىلىق جەت­پەيدى دەگەن ءسوزدىڭ شىنايى ما­عى­ناسى ءبارىمىز ءۇشىن ماڭىزدى بولماق. اڭگىمەلەسكەن تەمىر قۇسايىن, «ەگەمەن قازاقستان» باتىس قازاقستان وبلىسى سۋرەتتە: پول سكوفيلد ( ۇلىبريتانيا)