كاراپەتياننىڭ ومىرلىك قاعيداسى, مىنە, وسىنداي

شىعىس قازاقستان وبلىسىندا 1 مىڭعا جۋىق ارميان جەر­گىلىكتى ۇلت وكىلدەرىمەن ىن­تىماقتاستىقتا ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. مۇندا ولارعا وزدەرىنىڭ ۇلتتىق مادەنيەتى مەن ءداستۇرىن ساقتاۋعا قولايلى جاعداي جاسالعان. وسى ماقساتتا ءبىر وسكەمەن قالاسىنىڭ وزىندە 3 ەتنومادەني بىرلەستىك جۇمىس ىستەيدى. قالاداعى ەتنو­اۋىلدى ارالاپ كورگەن ادامدار ارميانداردىڭ سالت-داستۇرلەرىمەن تانىسا الادى. سونداي-اق, «ۆوزروجدەنيە» اتالاتىن مەكتەپ جۇمىس ىستەپ تۇر. اتالعان جەكسەنبىلىك مەكتەپتە ارميان ءتىلى مەن مادەنيەتى وقىتىلادى. وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن وسكەمەن قالاسىندا ۇلتتار دوستىعىن ناسيحاتتاۋعا ارنالعان دوستىق ءۇيى ەلىمىزدە العاش بولىپ اشىلعان بولاتىن. دوستىق ۇيىندە قالاداعى كوپتەگەن ۇلت وكىلدەرى باس قوسىپ, ۇلتتار دوستىعىنا ۇندەيتىن شارالاردى تۇراقتى تۇردە وتكىزىپ وتىرادى. وسى دوستىق ءۇيىنىڭ قاسىنان ارميانداردىڭ «ارارات» دەپ اتالاتىن شىعارماشىلىق ۇجىمى جۇمىس ىستەيدى. ەلىمىزدەگى ارميانداردىڭ قوعامدىق بىرلەستىگى ەڭ ال­عاش 1991 جىلى الماتىدا قۇرىل­عان ەكەن. سودان بەرى بۇل ۇيىم قاناتىن كەڭگە جايىپ, قازىرگى كۇندەرى ەلىمىزدىڭ ءاربىر وڭىرىندە قىزمەت ەتىپ كەلەدى. بۇل جاعداي ولاردىڭ ءوز تىلدەرى مەن داستۇرلەرىن ساقتاۋعا جاعىمدى ىقپال جاساۋدا. سونداي بەلسەندى بىرلەستىكتەردىڭ ءبىرى شىعىس قازاقستان وبلىسىندا قۇرىلعان ۇيىم بولىپ تابىلادى. وسى ۇيىم اياسىندا ارمياندار وزدەرىنىڭ ۇلتتىق مەرەكەلەرىن اتاپ ءوتۋدى داستۇرگە ەنگىزگەن. سونىڭ ىشىندە تۇراقتى تۇردە قولعا الىنىپ كەلە جاتقان «دجانگۋليۋم» (گۇل مەيرامى), 7 ءساۋىر كۇنى اتاپ وتىلەتىن انا مەن سۇلۋلىق مەرەكەسى, «ۆارتەۆار» جانە باسقالاردى ايتۋعا بولادى. ارمياندار, اسىرەسە, قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن ەسكە الۋ شارالارىن, سونداي-اق, جەر سىلكىنىسى قۇرباندارىن ەسكە الۋ كۇنىن (بۇل ەسكە الۋ ارمەنياداعى سپيتاك قالا­سىندا 7 جەلتوقسانداعى قايعى­لى وقيعاعا ورايلاس ۇيىم­داستىرىلادى) قۇر جىبەرمەيدى. بىزگە وسى جايدىڭ ءبارىن ءوس­كە­مەن قالاسىنداعى وبلىستىق دوستىق ءۇيىنىڭ قىزمەتكەرى ارمەن كاراپەتيان ايتىپ بەردى. ارمەن كاراپەتيان – وبلىستا حالىق دوستىعىن ناسيحاتتايتىن شارالارعا بەلسەنە قاتىسىپ كەلە جاتقان جاستاردىڭ ءبىرى. قازىرگى كۇنى ول «ىنتىماق – سودرۋجەستۆو» جاستاردىڭ قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ مۇشەسى رەتىندە كوپتەگەن ىستەردى ۇيىمداستىرۋعا اتسالىسىپ ءجۇر. ونىڭ ايتۋىنشا, ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىندا ءبىلىم الىپ جۇرگەن كەزىندە ول اتالعان باعىتتاعى شارالارعا قاتىسۋعا ىقىلاسىن  وياتقان. بۇعان ەلىمىزدە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ قۇرىلۋى جانە ونىڭ قىزمەتىنىڭ ەل وڭىرلەرىنە كەڭىنەن تارالۋى ۇلكەن ىقپال ەتكەن. ارمەننىڭ ءوزى ينتەر­نا­تسيو­نالدىق وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن ەكەن. سوندىقتان ول ءوزى­نىڭ تۋعان تىلىمەن قاتار, ورىس جانە قازاق تىلدەرىن جەتىك مەڭ­گەرگەن. بۇل جاعداي ونىڭ رۋحاني تۇرعىدان جەتىلۋىنە, كەڭ كوزقاراستاعى ازامات بولىپ قالىپتاسۋىنا مۇمكىندىك بەرگەن. – وبلىسىمىزدا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ قىز­مەتىنە جانە جاستار ومىرىنە قاتىستى شارالار وتسە, مەن ولاردى قۇر جىبەرمەۋگە تىرىسامىن. مەن ءۇش ءتىلدى دە جاقسى بىلگەندىكتەن, ماعان كوبىنەسە سول شارالاردا جۇرگىزۋشى بولۋ مىندەتى جۇكتەلەدى. بۇل مىندەتتى اتقارۋ مەنىڭ وزىمە دە ۇنايدى, – دەيدى ول. ارمەن كاراپەتيان بىزگە ءوزى بەلسەندى تۇردە قاتىساتىن وسىنداي شارالار تۋرالى كوپتەگەن اڭگىمەلەر ايتىپ بەردى. سونىڭ بىرىنە توقتالا كەتكەندى ءجون كوردىك. وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا وسكەمەن قالاسىندا تۇڭعىش پرەزيدەنت كۇنىنە ارنالىپ, مەملەكەتتىك ءتىلدى جاقسى بىلەتىن ءار ۇلت وكىلدەرى جاستارىنىڭ وبلىستىق فورۋمى وتكىزىلەدى. وعان وبلىستا ىنتىماقتى ءومىر ءسۇرىپ جاتقان كوپتەگەن ۇلت وكىلدەرى قاتىسادى. سونىڭ ءبىرى – ارمەن كاراپەتيان. – ءبىز بۇل فورۋمنان كوپ وي ءتۇيىپ, رۋحاني تۇرعىدان جەتىلىپ قايتتىق. جالپى, كوپ ءتىلدى ءبىلۋدىڭ, سونىڭ ىشىندە جەرگىلىكتى ۇلت وكىلدەرىنىڭ ءتىلىن ءبىلىپ, قۇرمەتتەۋدىڭ پايداسى زور. مۇنداي ادام ۇلى اباي «ادامزاتتىڭ ءبارىن ءسۇي, باۋىرىم دەپ», دەپ ايتقانىنداي, حالىق دوستىعىن قۇرمەتتەۋگە, ىشكى مادەنيەتىن جەتىلدىرۋگە بەيىم تۇرادى. مەنىڭ ويىمشا, وسىنىڭ ناتيجەسىندە ونداي ادامداردىڭ, اسىرەسە, جاستاردىڭ ومىردە جولى دا جارقىن بولادى, – دەيدى ول. جاس تا بولسا, ومىرگە دۇرىس كوزقاراس قالىپتاستىرىپ, سان ۇلتتان قۇرالعان ەلىمىزدىڭ تا­تۋلىق جولىندا قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقان ارمەن كاراپەتياننىڭ بۇل سوزىنە ءبىز دە قوسىلامىز. سۇڭعات ءالىپباي, «ەگەمەن قازاقستان» شىعىس قازاقستان وبلىسى