حالىق اراسىندا «الاعان قولىم بەرەگەن» دەگەن قاناتتى ءسوز بار. وسىنى «بەرەگەن قولىم الاعان» دەپ اۋدارىپ السا دا بولادى. ونىڭ سەبەبىن تارقاتپاي تۇرىپ, مىنا وزەكتى ماسەلەگە كوڭىل اۋدارايىق. ەلباسى ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىنىڭ بىرىندە ءوزىن وبلىس, قالانىڭ حانى سەزىنەتىن اكىمدەر بارىن دا ايتىپ قالدى. وعان مىسال كوپ. ماسەلەن, شىمكەنت شاھارىن باسقارعان اكىمدەر كەزىندە قولدا تۇرعان سوڭ قونىشىنان باسىپ ەشكىمگە اقىل سالماي 69 مىڭ جەر ۋچاسكەسىن قۇرىلىس سالۋعا پىشاق ۇستىنەن ءبولىپ بەرگەن. وسىنىڭ 9 مىڭى كوممەرتسيالىق نىساندار سالۋعا بولىنگەن.
سوراقىلىعى سول, ءىرى تاس جولداردىڭ جاعاسىنداعى جەلكىلدەپ ءوسىپ تۇرعان داراقتار تۇبىمەن قوپارىلىپ الىنىپ, ورنىنا ساۋدا ورتالىقتارى سالىنىپ كەتتى. جول مەن اياقجولدىڭ ورتاسىنداعى الاڭقاي دا پىسىقتاردىڭ قولىندا كەتىپ, ءزاۋلىم عيماراتتارعا اينالىپ شىعا كەلدى. كەزىندە ساۋلەت, قالا قۇرىلىسى بولىمدەرىنەن جەڭ ۇشتى قۇجات الىپ, باس جوسپارعا قاراماي سالىنىپ كەتكەن, قىزىل سىزىقتىڭ ۇستىنە ءتۇسىپ كەتكەن بۇل عيماراتتاردىڭ زاڭسىزدىعىن دالەلدەۋ وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق مەملەكەتتىك ساۋلەت-قۇرىلىس باسقارماسىنا وڭاي ءتيىپ تۇرماعانى انىق. اۋىلشارۋاشىلىق جەرىن ۇزاق مەرزىمدى پايدالانۋعا العان ازاماتتار سول جەردى ەشكىمنىڭ رۇقساتىنسىز تەلىمدەرگە ءبولىپ, ءۇي سالۋعا ساتىپ جىبەرگەنى دە جۇزدەگەن وتباسىنىڭ جۇيكەسىنە سالماق ءتۇسىرىپ ءجۇر. ويتكەنى, اق تەر, كوك تەرى شىعىپ سالعان ءۇيىن رەسىمدەيىن دەسە, تىركەتە المايدى.
جاقىندا وسى مەكەمەنىڭ باسشىسى قۇتتىبەك جاماشەۆقا جولىعىپ, ءبىراز ساۋالىمىزعا جاۋاپ العان ەدىك.
– ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانى ءجۇزەگە اسىرۋ باعىتىندىعى «100 ناقتى قادام» – ۇلت جوسپارىنىڭ 46, 47, 48, 49-قادامدارى قۇرىلىس زاڭدىلىقتارىن جەتىلدىرۋ ارقىلى زاڭ بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ, جوبا قۇنىن بۇگىنگى كۇنگى نارىققا سايكەستەندىرۋ, ەلىمىزدە حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي كومپانيالار مەن مامانداردىڭ وسۋىنە ىقپال جاساي وتىرىپ, قۇرىلىس سالاسىن دامىتۋ جانە ساپاسىن جاقسارتۋ بولىپ تابىلادى.
ءبىزدىڭ باسقارمانىڭ باستى ءمىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – قۇرىلىس نىساندارىنىڭ ساپالى جانە قاۋىپسىز بولۋىن باقىلاۋ. نەگىزىنەن قۇرىلىستىڭ ساپالى, قاۋىپسىز بولۋى تاپسىرىس بەرۋشى اۋدان, قالا اكىمدىكتەرىنىڭ بولىمدەرى, سالالىق باسقارمالار, جوبالاۋشى, مەردىگەر, تەحنيكالىق قاداعالاۋ مەكەمەلەرىنىڭ قۇرىلىس بارىسىندا كۇندەلىكتى اتقارعان جۇمىستارىنا بىلىكتىلىكپەن, جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋىنا بايلانىستى. ءبىزدىڭ وبلىس نەگىزىنەن سەيسميكالىق جاعىنان قاۋىپتى ايماققا جاتاتىندىقتان, نىساننىڭ سەنىمدىلىگى مەن بەرىكتىگى ادام ءومىرىنىڭ قاۋىپسىزدىگىنە جاۋاپ بەرەتىندىگىن بارلىعىمىز ءاردايىم جادىمىزدا ۇستاۋىمىز كەرەك.
2015 جىلى باسقارما تاراپىنان 1180 قۇرىلىس نىسانىنا قاداعالاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. باسقارمانىڭ قۇرىلىس ينسپەكتورلارى تاراپىنان وبلىستىڭ اۋدان, قالالارىندا سالىنۋداعى قۇرىلىس نىساندارىنا 4436 رەت تەكسەرۋدىڭ وزگە دە تۇرىندەگى باقىلاۋ جانە قاداعالاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, انىقتامالار تولتىرىلدى. بۇل باقىلاۋدىڭ وزگە تۇرىندە باسقارما ينسپەكتورلارى تۇسىندىرمە, ۇسىنىستار, نۇسقامالار بەرەدى. ءناتيجەسىندە 495 تەكسەرۋ تاعايىنداۋ اكتىلەرى اشىلىپ, 353 ءىس بويىنشا اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق جونىندە حاتتامالار تولتىرىلدى. سوتتىڭ قاراۋىنا 86 حاتتاما جولداندى. باسقارما تاراپىنان 296 قاۋلى تولتىرىلىپ, 71,06 ملن. تەڭگە ايىپپۇل سالىنىپ, 75 پايىزى ءوندىرىلدى. بيۋدجەت ەسەبىنەن قۇرىلىسى ءجۇرگىزىلگەن 722 نىساننىڭ 216-سى بويىنشا قۇرىلىس نورمالارىنىڭ ساقتالماۋى انىقتالىپ, 18 تاپسىرىس بەرۋشىگە, 34 جوبالاۋشى مەكەمەگە, 23 تەحنيكالىق قاداعالاۋشى مەن 141 مەردىگەر مەكەمەگە زاڭدارىمىزعا سايكەس اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلدى.
– اكىمشىلىك شارالار قارالدى دەپ جاتىرسىز. ماسەلەن, قانشا جوبالاۋشى مەكەمە, قانداي جۇمىستاردى اياعىنا جەتكىزبەي ساراپتامادان وتكىزبەگەندەرىنە مىسال كەلتىرىڭىزشى.
– بىلتىر قۇرىلىس نىساندارىنا 128 جوبالاۋشى مەكەمەدەن استام اۆتورلىق قاداعالاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, جوبالاۋ جۇمىستارىن ساپاسىز جانە مەرزىمىنەن كەشىكتىرگەن 34 جوبالاۋشى مەكەمەگە ايىپپۇل سالىندى. 4 جوبالاۋشى مەكەمەنىڭ مەملەكەتتىك ليتسەنزياسى 6 ايعا توقتاتىلدى.
شىمكەنت قالاسى, ساتباەۆ اتىنداعى مەكتەپ-گيمنازيا عيماراتىندا كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ جوبالاۋ قۇجاتتاماسىن قۇرىلىس نورمالارىنا سايكەس جوبالاماي, قاتەلىكتەرگە جول بەرگەنى ءۇشىن جوبالاۋشى مەكەمە – «ەرنۋر-سەرۆيس» كومپانياسىنا اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق كودەكسىنىڭ 312-بابىنىڭ 1-تارماعىمەن جانە بىلىكتىلىك تالاپتارى سايكەس بولماۋىنا بايلانىستى ليتسەنزياسى 6 ايعا توقتاتىلدى.
بارلىق اۋدان, قالاداعى قۇرىلىس جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق بولىمدەرىندە جوبالاۋ تاپسىرمالارىن تاپسىرىس بەرۋشى ەمەس, جوبالاۋشىلار ءوزدەرى دايىندايدى. ولار وزدەرى ءۇشىن قولايلى ەتىپ, قۇرىلىس ەرەجەلەرى تالاپتارىن تولىق قامتىماي دايىنداپ, بەكىتتىرىپ الادى. جوبادا كەمشىلىكتەر انىقتالعاندا بۇل جەرى جوبا تاپسىرماسىندا قارالماعان دەگەن ءۋاج ايتىلادى.
اۋدان, قالالارداعى قۇرىلىس جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق بولىمدەرىندە مامانداردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنەن جانە بىلىكتىلىگى تومەندىگىنەن جوبالاۋ قۇجاتتاماسىنىڭ جاسالۋىنا, قابىلدانۋىنا دۇرىس باقىلاۋ جاساي الماۋدا. جوبالاۋشى مەكەمەلەردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جابدىقتالۋى تومەن, بىلىكتى قىزمەتكەرلەرىنىڭ تاپشىلىعى جانە جوبالاۋ مەكەمەلەرى ءبىر مەزگىلدە بىرنەشە نىسانداردى جوبالاۋ جۇمىستارىنىڭ ساپاسى مەن مەرزىمىنە اسەر ەتۋدە.
– قۇرىلىس نىساندارىن قاداعالاۋدا قاتەلىكتەرگە جول بەرگەن تەحنيكالىق قاداعالاۋشى مەكەمەلەر «ءىس ءبىتتى, قۋ كەتتىمەن» قۇتىلىپ كەتە بەرە مە, الدە جازاعا تارتارداي وكىلەتتىكتەر قاراستىرىلعان با؟
– ول ءۇشىن 2015 جىلى تەحنيكالىق قاداعالاۋشى تاراپىنان جىبەرىلگەن كەمشىلىكتەرگە توقتالا كەتكەن ارتىق بولماس.
2015 جىلى قۇرىلىس نىساندارىن 56 مەكەمەدە 188 تەحنيكالىق قاداعالاۋشى ماماندار قىزمەت كورسەتىپ, ونىڭ ىشىندە, قۇرىلىس نىساندارىن ءوز دەڭگەيىندە قاداعالاماعان 23 تەحنيكالىق قاداعالاۋشىلاردىڭ اتتەستاتتارى 6 ايعا توقتاتىلىپ, اربىرىنە 200 اەك مولشەرىندە ايىپپۇلدار سالىندى. سونىمەن قاتار, ءبىر تەحنيكالىق قاداعالاۋشىنىڭ 3 اتتەستاتى كەرى قايتارىلدى.
باسقارمانىڭ تەحنيكالىق قاداعالاۋشى مامانداردىڭ جۇمىستارىنا جۇرگىزگەن تالداۋى ناتيجەسىندە كوپ نىسانداردى قاداعالاۋعا بەكىتىلگەن جانە ءبىر مەزەتتە بىرنەشە مەكەمەدە جۇمىس اتقاراتىن تەحنيكالىق قاداعالاۋشىلار بەلگىلى بولدى. باسقارما تاراپىنان تاپسىرىسشى مەكەمەلەرگە قوسىمشا ينجەنەر ماماندار ءبولۋ تالاپ ەتىلىپ, قوسىمشا تەحنيكالىق قاداعالاۋشى ماماندار قوسىلدى.
مىسالى, ءبىر مەزەتتە تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋشى «تكيز» جشس 2015 جىلى 2 تەحنيكالىق قاداعالاۋشى مامانمەن وبلىستىڭ ءار اۋدانىندا (شىمكەنت, تۇلكىباس, تۇركىستان, سارىاعاش, سوزاق, ارىس, قازىعۇرت, كەنتاۋ, ماقتاارال, وتىرار اۋداندارى) سالىنۋداعى 44 نىساننىڭ قۇرىلىسىنا ينجينيرينگتىك قىزمەت كورسەتكەن. شىن مانىندە, تەحنيكالىق قاداعالاۋشى كۇندەلىكتى نىسان باسىندا بولىپ قۇرىلىس بارىسىن قاداعالايتىن بولسا, وندا مۇنداي كولەمدەگى جۇمىستى ءبىر مەزەتتە اتقارۋ ينجەنەر ماماندارعا نورمادان تىس دەپ سانايمىز.
تەحنيكالىق قاداعالاۋ قىزمەتىن جۇزەگە اسىراتىن مەكەمەلەر قاراماعىندا ىستەمەيتىن تەحنيكالىق قاداعالاۋشى مامانداردى سىرتىنان بەكىتىپ جىبەرگەن جاعدايلار بولدى. سونىمەن قاتار, ينجەنەرلىك قىزمەتتى جۇزەگە اسىراتىن مەكەمەلەر تومەن باعاعا نىسانداردىڭ قۇرىلىسىنا ينجينيرينگتىك قىزمەت كورسەتۋ جۇمىستارىن ۇتىپ العان. مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ زاڭىندا وسى قىزمەت تۇرىنە باعا ءوتىنىم بەرۋدە تومەنگى شەگى بولماعاندىقتان, 1 تەڭگە ۇسىنىس بەرگەن فاكتىلەر دە كەزدەسەدى.
– بۇرىن تۇركىستان قالاسىنا ەكى-ءۇش ساعاتقا جۋىق جول ءجۇرەتىن ەدىك. اسىرەسە, ءتۇندە قيىن. ويىلىپ كەتكەن اسفالت كەتىگىنە ءتوسىن سوعىپ, كارتەرى جارىلىپ, تالاي ماشينا جولدا قالاتىن. قازىر, قۇدايعا شۇكىر, «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق اۆتوماگيسترالىنىڭ ارقاسىندا ۇزاقتىق ەكى ەسەگە جۋىق قىسقاردى. بىراق كوڭىل قۇلازىتاتىن ءبىر جاعداي, سالىنىپ ءبىتتى دەگەن كەيبىر ۋچاسكەلەردە بەتون جول قايتا بۇزىلىپ جاتىر. بۇعان ءسىزدەردىڭ مەكەمەلەرىڭىزدىڭ ىقپالى بار ما؟
– ارينە. كوزجۇمبايلىقپەن قابىلدانىپ كەتسە, ونىڭ زاردابىن كەيىن كوبىرەك تارتاتىن بولامىز. بۇگىن قالپىنا كەلتىرىپ الماساق, كەيىنگىسى كەش.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى اۋماعىنان قۇرىلىسى سالىنۋداعى «باتىس قىتاي – باتىس ەۋروپا» اۆتوجولىنىڭ قۇرىلىسىنا 2015 جىلى باسقارما تاراپىنان جول قۇرىلىسىندا جوبادان اۋىتقىپ جانە ساپاسىز جۇرگىزىلگەن قۇرىلىس جۇمىستارى انىقتالىپ, بەس باس مەردىگەر مەكەمەگە اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق كودەكسىنىڭ باپتارىنا سايكەس شارالار كورىلىپ, 3200 اەك, ياعني 5,6 ملن. تەڭگە ايىپپۇل سالىنىپ, كەمشىلىكتەرى تۇزەتىلۋدە. سونىمەن قاتار, ءبىر مەردىگەر – «كورپوراتسيا سيناحايدرو» كومپانياسى ءبىر جىل ىشىندە 2 رەت قۇرىلىس نورمالارىن بۇزعاندىقتان, ليتسەنزياسىن جويۋعا سوتقا بەرىلىپ, ءىسى سوتتا قىسقارتىلدى.
قۇرىلىس نىساندارىنىڭ ساپالى بولۋىنىڭ نەگىزگى ءبىر فاكتورى قۇرىلىس ماتەريالدارىنا بايلانىستى. ادەتتە, مەردىگەر مەكەمەلەر قۇرىلىس ماتەريالدارى نەعۇرلىم ارزان بولعانىن تالاپ ەتۋىنىڭ ءوزى وندىرۋشىلەر ءوز ءونىمىنىڭ ساپاسىنا قاراعاندا, باعاسىنىڭ ءوتىمدى بولۋىنا كوڭىل ءبولۋىن كورسەتەدى. بۇگىنگى تاڭدا وبلىسىمىزدا قۇرىلىس ماتەريالدارىن وندىرەتىن 88 ءوندىرىس ورنى بار. شىعارىلعان ماتەريالداردىڭ ءبىر پارتياسىنا سايكەستىك سەرتيفيكاتىن الىپ, ودان ساپاسى تومەن ونىمدەرىن سول سەرتيفيكاتپەن وتكىزۋ ورىن الۋدا.
قۇرىلىس لابوراتوريالارىنىڭ جۇمىسىنا كەلەتىن بولساق, قورىتىندى اقىلى تۇردە بەرىلەتىن بولاتىندىقتان, ولار تاپسىرىس بەرۋشى جانە قارجىلاندىرۋشى مەردىگەر مەكەمەلەرگە تاۋەلدى. بۇگىنگى تاڭدا وبلىستىڭ قۇرىلىس سالاسىندا جۇمىس اتقارىپ ءجۇرگەن 13 لابوراتوريالىق مەكەمە بار. تاپسىرىس بەرۋشى مەكەمەلەر مەن لابوراتوريالاردى تىكەلەي كەلىسىمشارتقا نەمەسە ءۇش جاقتى كەلىسىمشارتقا تۇرعىزىپ, تاپسىرىس بەرۋشى ولاردىڭ اتقارعان جۇمىسىن قابىلداپ, قارجىلاندىرىلۋىن باقىلاعانى دۇرىس.
– بىلتىر قازان ايىندا ساۋلەت, قالا قۇرىلىسى جانە قۇرىلىس قىزمەتى تۋرالى زاڭناماعا بىرقاتار وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلدى. سونىڭ اسا ماڭىزدىلارىنا توقتالساڭىز.
– ءيا, زاڭناماعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر وتە اۋقىمدى. ونىمەن قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ جاۋاپتى وكىلدەرى تولىق تانىسىپ شىقتى دەپ ەسەپتەيمىن. ونىڭ ۇستىنە, باسقارما تاراپىنان ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى دا ءجۇرىپ جاتىر. سوندىقتان مەن تەك كەيبىر تۇستارىن اتاپ وتەيىن.
بىرىنشىدەن, تاپسىرىس بەرۋشi سالىنعان وبەكتiنi پايدالانۋعا قابىلداۋ مەن بەرۋدi, بەكiتiلگەن جوباعا سايكەس, ول تولىق ءازiر بولعان جانە سايكەستiك تۋرالى دەكلاراتسيا, قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارىنىڭ ساپاسى جانە ورىندالعان جۇمىستاردىڭ بەكiتiلگەن جوباعا سايكەستiگi تۋرالى قورىتىندىلار بولعان كەزدە جۇرگiزەدi. ال, تەحنيكالىق جاعىنان كۇردەلi ەمەس وبەكتiلەردi پايدالانۋعا قابىلداۋدى مەنشiك يەسi (تاپسىرىس بەرۋشi) ءوز بەتىنشە اتقارادى. ەكىنشىدەن, ەندى مەردiگەردەن (باس مەردiگەردەن) وبەكتiنi قابىلداۋدى تەحنيكالىق جانە اۆتورلىق قاداعالاۋلارمەن بiرلەسiپ, تاپسىرىس بەرۋشi جۇزەگە اسىرادى. ۇشىنشىدەن, مەردiگەر (باس مەردiگەر) مەن تەحنيكالىق جانە اۆتورلىق قاداعالاۋلاردى جۇزەگە اسىراتىن تۇلعالار تاپسىرىس بەرۋشiدەن سۇراتۋدى العان كۇننەن باستاپ ءۇش جۇمىس كۇنi iشiندە سايكەستiك تۋرالى دەكلاراتسيانى, قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارىنىڭ ساپاسى جانە ورىندالعان جۇمىستاردىڭ جوباعا سايكەستiگi تۋرالى قورىتىندىلاردى (نە تەرiس قورىتىندىلاردى) ۇسىنادى. ءتورتىنشىدەن, وبەكت قانداي دا ءبىر ءمىنى جانە شالاعايلىقتارى بولا تۇرا, پايدالانۋعا قابىلدانعان جاعدايدا, قابىلداۋعا قاتىسۋشىلار جاۋاپقا تارتىلادى. بەسىنشىدەن, جوبالاۋ قىزمەتىنە جانە قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارىنا ليتسەنزيا الۋ ءۇشىن ءوتىنىش بەرۋشىنىڭ جانە وسى قىزمەت ءتۇرىن جۇزەگە اسىراتىن ليتسەنزياتتاردىڭ قۇرامىندا اتتەستاتتالعان ينجەنەر-تەحنيك بولۋى ءتيىس. الايدا, ول ەندى اتالعان قىزمەت تۇرلەرىن جۇزەگە اسىراتىن باسقا ۇيىمداردا جۇمىستى قوسا اتقارا المايدى.
سونىمەن قاتار, جاڭا زاڭ بويىنشا, جوبالاۋ جانە قۇرىلىس سالۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشى ينجەنەر-تەحنيك ماماندار اتتەستاتتالادى. ولارعا اتتەستاتسيا بەرۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك ەمەس اككرەديتتەلگەن اتتەستاتتاۋ ورتالىقتارى مەن وبەكتىلەردىڭ قۇرىلىسىن سالۋ ءۇشىن جوبانى باسقارۋ جونىندەگى ينجينيرينگتىك قىزمەتتەر كورسەتەتىن ۇيىمدار قۇرىلادى.
اڭگىمەلەسكەن
باقتيار تايجان,
«ەگەمەن قازاقستان».
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.
