ەستۋ-سويلەۋ بويىنشا وڭالتۋ

قازاقستاندا جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلۋدە سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدە مۇگەدەكتەردى الەۋمەتتىك جاعىنان قولداۋ ماسەلەسىنە لايىقتى كوڭىل بولىنە باس­تادى. وسى باعىتتاعى مەملەكەتتىڭ سارابدال ساياساتى مەن مەديتسينالىق تەحنولوگيالاردىڭ دامۋىنىڭ جوعارى دەڭگەيى قانداي دا ءبىر كەمىستىگى بار ادامداردى قوعامعا قايتارۋعا مۇمكىندىك بەرۋدە. وسىنداي كۇردەلى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى ەستۋ قابىلەتىنىڭ بۇزىلۋى بولىپ تابىلادى. زادى, 10 مىڭ جاڭا تۋعان نارەس­تەگە ورتا ەسەپپەن ءۇش-تورتەۋىنىڭ ەستۋ قابىلەتىنىڭ بۇزىلىپ تۋىلاتىنى كوپ ەشكىمدى ويلاندىرا قويماس. ياعني, ۋاقىتىندا وتا جاسالماسا بۇل بالالار تولىققاندى ءومىر ءسۇرۋ, وقۋ جانە جۇمىس ىستەۋ ءمۇم­كىندىگىنەن ايىرىلادى. بۇل رەتتە ماسەلەنى قالاي جانە قاي جەردەن انىقتاۋعا بولادى؟ ەڭ دۇرىسى – رەسپۋبليكانىڭ ءاربىر پەرزەنتحاناسىندا جاڭا تۋعان نارەستەلەردى سكرينينگتەۋگە ار­­نالعان قۇرىلعىلاردىڭ بولۋى. وكىنىشكە قاراي, شىندىق جاعداي ولاي ەمەس, سوندىقتان كوپ جاعدايدا بالانىڭ ەستۋ قابىلەتىن تەكسەرۋ تەك كەرەڭدىكتىڭ كۇدىكتى بەلگىلەرى كورىنە باستاعان كەزدە عانا باستالادى. الايدا, پاتولوگيانى مەيلىنشە ەرتە انىقتاۋ وتە ماڭىزدى, ويتكەنى, سوندا عا­نا بالاعا ءبىر جاسقا دەيىن كو­حلە­ارلىق يمپلانتاتسيا بويىنشا وتا جاسالىپ, سودان كەيىن ونى دىبىس­تار الەمىنە قايتارۋ ءۇشىن ەستۋ-سويلەۋ بويىنشا وڭالتۋدىڭ ۇزاق ءۇردىسى باستالادى. وسى ماسەلەنى شەشۋ ماق­سا­تىندا 2014 جىلى رەسپۋبليكادا الەۋمەتتىك وڭالتۋدى دامىتۋدىڭ عىلىمي-تاجىريبەلىك ورتالىعى («عتو» رمقك) قۇرىلدى. وسىعان دەيىن ەلىمىزدە كوحلەارلىق يمپلانتاتسيا بويىنشا وتا جاسالعان ەمدەلۋشىلەردى ەستۋ-سويلەۋ بويىنشا وڭالتۋ ۇدەرىسىن ناتيجەلى تۇردە جۇزەگە اسىرۋدى ءوز ءمىن­دە­تىنە الۋعا قابىلەتتى, كەرەكتى قۇرال-جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتىلگەن جانە كاسىبي شەبەر ماماندارى بار وڭالتۋ ورتالىعى بولماعان ەدى. تەك 2007 جىلى مەملەكەت ەلىمىزدە وسى ماقساتقا كوحلەارلىق يمپلانتاتسيا بويىنشا وتا جاساۋعا 2 ملرد.تەڭگە بولگەننەن سوڭ عانا پايدا بولدى. بۇرىن قۇلاق مۇكىستىگىنەن زارداپ شەگۋشى ەمدەلۋشىلەردى شەتەلدىك كلينيكالارعا جولدايتىن. كوحلەارلىق يمپلانتاتسيا – 10 مىڭ اقش دوللارىنان اسا تۇراتىن وتە قىمبات ەم-شارا. 5 جىلدا ءبىر رەت اۋىستىرىلۋعا ءتيىستى سىرتقى سويلەۋ پروتسەسسورى ودان دا قىمبات تۇرادى. وتانىڭ ءمانى مىنادا – ەمدەلۋشىنىڭ باسىنا دىبىستاردى جۇيكە جۇيەسىنە تۇسىنىكتى ەلەكترلىك يمپۋلستەرگە اينالدىرا الاتىن يمپلانت قويىلادى, باسقاشا ايتقاندا ادام قۇلاعىمەن ەمەس, ميىمەن ەستي باستايدى. بۇل ەلىمىزدەگى مۇمكىندىگى شەك­تەۋلى كوپتەگەن جانداردىڭ جاعدايى كوتەرمەيتىن شىعىن ەكەنى تۇسىنىكتى, بىراق مەملەكەتتىڭ قوماقتى قارجىلاندىرۋى ارقا­سىندا 2007 جىلدان بە­رى بۇكىل قازاقستان بويىنشا 2000-نان ارتىق بالاعا وتا جاساۋعا قول جەتتى. الايدا كو­ح­لەارلىق يمپلانتاتسيا – ەم­دەلۋشىنى ەستيتىن قوعامعا قايتارۋدىڭ تەك ءبىرىنشى قادامى عانا. ادامنىڭ دىبىستاردى قانشالىقتى جاقسى ەستيتىنىنىڭ, ولاردى اجىراتۋىنىڭ, ەڭ باس­تىسى, سويلەۋىنىڭ 90 پايىزىن قامتاماسىز ەتۋشى نەگىزگى كەزەڭ – ول وتادان كەيىنگى ەستۋ-سويلەۋ بويىنشا وڭالتۋ بولىپ تابىلادى. بۇل – وتورينولارينگولوگ, سۋردولوگ, سۋردوپەداگوگ, جۇيكە دارىگەرى, پسيحولوگ, پەدياتر, راديولوگتىڭ جانە ت.ب. مامانداردىڭ كەشەندى جۇمىسىن تالاپ ەتەتىن ۇزاق تا بەينەتتى ۇدەرىس. ەستۋ-سويلەۋ بويىنشا وڭالتۋسىز كوحلەرالىق يمپلانتاتسيا جاساۋعا كەتكەن اقشانى جەلگە ۇشتى دەپ ەسەپتەۋگە بولادى, ويتكەنى ول كۇتىلگەن ناتيجەنى بەرمەيدى. ەستۋ-سويلەۋ بويىنشا وڭال­تۋدى جۇزەگە اسىرۋشى مەكەمەنىڭ بولماۋى, وتا جاسالعان بالالاردىڭ اتا-انالارىنىڭ نارازىلىعىن تۋدىردى, ويتكەنى, شىن مانىندە ولار مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ تەك ءبىر بولىگىن عانا العان. وسى­لاي 2014 جىلى پەتروپاۆل قالاسىنىڭ ەستۋ پاتولوگياسى بار مۇگەدەكتەرى اتالمىش ماسەلە بويىنشا سول ۋاقىتتا ءماجىلىس دەپۋتاتى بولعان د.نازارباەۆاعا جۇگىندى. شەشىم ۇزاق كۇتۋدى قا­جەت ەتكەن جوق. ارتىنشا بۇ­رىنعى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى گ.ءاب­دىقالىقوۆا ۇكىمەتكە ەكى مەكەمەنىڭ «رەسپۋبليكالىق ەكسپەريمەنتالدى پروتەزدەۋ ورتالىعى» رمقك مەن «رەسپۋبليكالىق ەستۋ قابىلەتىن وڭالتۋ ورتالىعى» رمقك قوسۋ جونىندەگى ۇسىنىسپەن شىقتى. بۇل ۇسىنىس قۇپتالىپ, «قازاقستان رەسپۋبليكاسى دەنساۋلىق ساق­تاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ مي­نيستر­لىگىنىڭ ۆەدومستۆولىق با­عى­نىسىنداعى «الەۋمەتتىك وڭال­­­­­­­­تۋدى دامىتۋدىڭ عىلىمي-تاجىريبەلىك ورتالىعى» رەسپۋب­لي­كالىق مەملەكەتتىك قازىنالىق كاسىپورنىن قۇرۋ تۋرالى (رمقك «عتو»)» ۇكىمەتتىڭ 2014 جىلعى 23 قىركۇيەكتەگى №1005 قاۋلىسى شىقتى. 2014 جىلدىڭ وزىندە-اق اس­تانا, الماتى قالالارى مەن سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنان 170 بالا ەستۋ-سويلەۋ بويىنشا وڭالتۋدى جۇرگىزۋدىڭ اپروباتسياسىنا قاتىستى. سونىمەن قاتار, «عتو» رمقك اياق-قول پرو­تەزدەۋدىڭ ەكسپەريمەن­تال­دىق تۇرلەرىن جۇرگىزۋگە, تەح­­نو­لوگيالىق ەرەجەلەر, ءادىس­نا­مالىق نۇسقاۋلار, سالالىق رەسپۋبليكالىق ستاندارتتار جاساۋ بويىنشا مىندەتتەمەلەر جۇك­تەلدى. «عتو» رمقك-دا ءوز سالاسىندا ماڭدايالدى بوپ سانالاتىن الەمدىك سەرىكتەستەرمەن دە ەكىجاقتى ءتيىمدى ىنتىماقتاستىق ورناتىلعان, ولار: ەستۋ-سويلەۋ بويىنشا وڭالتۋ باعىتىندا – «Cochlear» (شۆەيتساريا) فيرماسىمەن, اياق-قول پروتەزدەۋ سا­لا­سىندا «وتتو BOCK» (گەر­مانيا), «Medicare» (تۇركيا), «ورتەكس» (رەسەي), «ارسەنال» (رەسەي) جانە باسقالار. اتالمىش كومپانيالاردىڭ ماماندارى كونفەرەنتسيالارعا قاتىسىپ, شەبەرلىك-سىنىپتارىن وتكىزىپ, «عتو» رمقك ماماندارىن ەستۋ-سويلەۋ بويىنشا وڭالتۋ جانە پروتەزدەۋ سالاسىنداعى زاماناۋي ادىستەرگە ۇيرەتەدى. قازىرگى تاڭدا «عتو»رمقك تولىقتاي دەرلىك قاجەتتى اپپاراتۋرامەن جانە ءارتۇرلى قۇ­رىل­عىلارمەن جابدىقتالعان, وسى قۇرىلعىلاردى الۋعا سوڭ­عى جىلدارى 150 ملن. تەڭگە ءمول­شەرىندە قاراجات جۇم­سال­دى. ەستۋ-سويلەۋ بويىنشا وڭالتۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا جانە وسى ۇدەرىسكە قاتىسۋشىلاردىڭ بار­­­لىعىنىڭ جۇمىلا ىستەگەن جۇمىسى ارقاسىندا «عتو» رمقك ماماندارى ەلىمىزدە ال­عاش رەت كوحلەارلىق يمپلانتتى ەمدەلۋشىلەردى ەستۋ-سويلەۋ بويىنشا وڭالتۋ باعدارلاما­سىن دايارلادى. بۇل باعدارلامانىڭ بىرەگەيلىگى مەن قۇندىلىعى – ونىڭ مەديتسينا, سۋردوپەداگوگيكا جانە الەۋمەتتىك وڭال­تۋ ادىستەرى مەن ءبىلىمنىڭ تو­عىسىندا جاسالۋىندا, بۇل بالانى تولىققاندى ومىرگە بارىنشا تەز قايتارۋ ءۇشىن وتە ماڭىزدى. كەلەسى قادامىمىز وسىنداي باع­­دارلامانى ەرەسەكتەر ءۇشىن دايارلاۋ. دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋ­مەتتىك دامۋ ءمينيسترى ت.ءدۇي­­سەنوۆانىڭ مۇگەدەكتەردى الەۋ­مەتتىك وڭالتۋدىڭ اۋقىمىن جانە قارقىنىن ۇدەتۋ, ينكليۋزيۆتىك ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ جانە رەس­پۋبليكادا كەدەرگىسىز ورتا قالىپ­تاستىرۋ تۋرالى تاپسىرمالارىن ورىنداي وتىرىپ, «عتو» رمقك 2015-2018 جىلدارعا سترا­تەگيالىق دامۋ جوسپارىن جاسادى. وسى جوسپارعا سايكەس 2016 جىلى 250 بالانى ەستۋ-سويلەۋ بويىنشا وڭالتۋ ءجۇر­گىزۋگە مەملەكەتتىك تاپسىرىس ورىن­­­­­دال­ماق. ەمدەلۋشىلەرمەن جۇمىس دايارلانعان ەستۋ-سويلەۋ بو­يىنشا وڭالتۋ باعدارلاماسىنا سايكەس ستاتسيونارلىق جانە ام­بۋ­لاتوريالىق رەجىمدە جۇرگىزىلەدى. الايدا, وڭالتۋ ۇدەرىسىنىڭ قو­ماقتى بولىگى اتا-انانىڭ يى­عى­نا دا تۇسەتىنىن ايتا كەتۋ كەرەك, جۇ­­­مىستىڭ ناتيجەلىلىگى ولار­دىڭ تابان­دىلىعىنا, شىدام­دىلىعىنا, بالا ءومىر سۇرەتىن پسي­حولوگيالىق احۋالعا, الەۋ­مەتتىك جانە سانيتارلىق نور­مالارعا بايلانىستى. مارات احمەتقاليەۆ, رەسپۋبليكالىق الەۋمەتتىك وڭالتۋدى دامىتۋ  عىلىمي-تاجىريبەلىك ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى. الماتى.