ايتۋلى ازامات ەدى

كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى مۇستاقىم ءبىلال ۇلى ىقسانوۆ ءومىرىنىڭ ماڭىزدى كەزەڭدەرىنىڭ ءبىر بولىگى ءمىرزاشول جەرىمەن بايلانىستى. سونىمەن قاتار, ول كىسىنىڭ جان جارى سايدا جەڭگەمىز – كيەلى جەتىساي ءوڭىرىنىڭ قىزى. مۇستاقىم اعامىزدىڭ جالىنداعان جاستىق شاعى, البىرت كەزەڭى ءمىرزاشولدىڭ ىستىق القابىندا قۇرىشتاي شىڭدالدى. مۇستاقىم ءبىلال ۇلى قازاق اۋىل شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىن ءبى­تىرگەن سوڭ الماتى قالاسى فرۋنزە اۋداندىق كومسومول كو­ميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولدى. سودان كەيىن «جەتىساي قۇرىلىس» باسقارماسىنىڭ پرورابى, ءوندى­رىستىك-تەحنيكالىق ءبولىمىنىڭ باستىعى, باس ينجەنەر, باسقارما باستىعى, 1958 جىلى بەتپاقدالا يرريگاتسيا قۇرىلىسى ترەسىنىڭ باستىعى قىزمەتىنە جىبەرىلدى. مۇندا ول ءوزىن سۋ-تەحنيكالىق ءجا­نە يرريگاتسيالىق قۇرىلىستار سا­لاسىنىڭ جوعارى مامانى رەتىندە كورسەتە ءبىلدى. 1961-1986 جىلدارى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى يليچ (قازىرگى ماقتاارال) اۋداندىق پارتيا كو­ميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى, وڭ­تۇستىك قازاقستان ولكەلىك سۋ شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باستىعى, قىزىلوردا وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى, قازاق كسر مينيسترلەر كەڭەسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, جامبىل وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى, قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ حاتشىسى, 1975 جىلدان باستاپ 11 جىل بويى ورال وب­لىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبى­رىنشى حاتشىسى قىزمەتتەرىن اتقاردى. نار تۇلعا ەل ەسىندە ەڭ الدىمەن تاباندى ەڭبەگىمەن, تابيعات تارتۋ ەتكەن تالانتىمەن, ەرەكشە مىنەز-قۇلقىمەن قالعان جان. ول اسقان ءومىر اسۋلارى ءوزى عۇمىر كەشكەن زاماننىڭ تاريحي بەلەستەرىنىڭ ايقىن كورىنىسى ىسپەتتى. مۇستاقىم اعامىز كوزى ءتىرى بولعاندا وسى كۇنى 90 جاسقا كەلەر ەدى. «اتتەڭ...» دەگەن وكىنىش جاق­سى ادامداردىڭ سوڭىنان ايتىلاتىن تىرشىلىكتىڭ زاڭى ەمەس پە؟ مۇستاقىم ءبىلال ۇلى دا سونداي تۇلعالاردىڭ ءبىرى. مەن 1985 جىلى كوكتەم ايىندا مۇستاقىم ءبىلال ۇلىنىڭ پارتيا جانە شارۋاشىلىق جۇمىستارى بويىنشا ارىپتەسى, شاردارا, سارى­اعاش, كيروۆ اۋداندىق پارتيا كوميتەتتەرىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولعان ءالجانوۆ دەربىس قال­دىباي ۇلىمەن بىرگە ورالعا بارىپ, وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ب­ىرىنشى حاتشىسى ىقسانوۆتىڭ قا­بىل­داۋىندا بولدىم. ول ءبىزدى جىلى شىرايمەن قارسى الدى. ارادا جارتى جىل وتكەندە مەنى فۋرمانوۆ اۋداندىق اتقارۋ كومي­تەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىنە شاقىردى. ول جۇمىستى 3 جىلدان استام ۋاقىت اتقاردىم. جۇمىس بارىسىندا ابزال اعانىڭ قادىر-قاسيەتىن تانىپ ءبىلدىم ءارى ءتانتى بولدىم. ول قانداي دا م­ا­سەلەنى شەشۋدە بولماسىن ءوزىن وتە سابىرلى ۇستايتىن. جاستىڭ دا, جاسامىستىڭ دا ءسوزىن بولمەي, سوڭىنا دەيىن تىڭداي بىلەتىن. ەشقاشان سۋبەكتيۆيزمگە جول بەرمەي, پەندەشىلىكتەن بويىن اۋلاق ۇستايتىن. جينالىستا ءبارىنىڭ وي-پىكىرىن مۇقيات تىڭداپ, تەك سوڭىندا ساراپتاپ بارىپ ءوزىنىڭ ەڭ سوڭعى شەشىمىن تالقىعا سالمايتىنداي ناقتى ەتىپ ءبىر-اق ايتاتىن. كەز كەلگەن ماسەلەنى وبەكتيۆتى شەشەتىن. ول قانداي تالاپشىل باسشى بولسا, اينالاسىنداعىلار دا سونداي ىسكەر ەدى. مۇستاقىم اعامىز ءوز ىسىنە جان-تانىمەن بەرىلىپ كەتەتىندىگى سونداي, تاۋلىكتەپ جۇمىس باسىندا جۇرەتىن. كەڭەس وداعى كەزىندە كوممۋ­نيستىك پارتيا ورتالىق, وبلىستىق جانە اۋداندىق كوميتەتتەرى كادر­لاردى ىرىكتەۋ, ورنالاستىرۋ جانە تاربيەلەۋگە ۇلكەن كوڭىل ءبولىپ, قادا­عالاپ وتىراتىن. مۇستاقىم ءبىلال ۇلى بۇل باعىتتا بارىن سالىپ وزىنەن كەيىنگى جاستاردى ۇيرەتتى, پرينتسيپشىلدىگىمەن ىسكەرلىككە, ساۋاتتىلىققا, ادىلدىككە باۋلى­دى, قىز­مەت بابىمەن ءوسىردى. وسى­عان بايلانىستى ءبىر مىسال كەل­تىرە كەتەيىن. رەسەيدىڭ ساراتوۆ اۋىل شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىن بىتىرگەن ورال وبلىسى جاڭاقالا اۋدانىنا قاراستى ءبىر سوۆحوزدىڭ ديرەكتورى قىزمەتىن اتقارعان مارات ەرمانوۆتى فۋرمانوۆ اۋدان­دىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبى­رىن­شى حاتشىسى ەتىپ بەكىتەدى. سوندا بايقاعانىم, مۇستاقىم ءبىلال ۇلىنىڭ ومىرلىك مەكتەبىنەن ءوتىپ, شىڭدالعان مارات ەرمانوۆ فۋرمانوۆ اۋدانىنىڭ اۋىل شارۋا­شىلىعىن, مادەنيەتىن, ءبىلىمىنىڭ دامۋىنا ءجىتى كوڭىل ءبولىپ, ول دا قولىنان كەلگەنىنشە كەيىنگى جاس بۋىن كادرلارىن تاربيەلەۋگە كوپ ەڭبەك ءسىڭىردى. اۋدان قارقىندى ءور­كەندەپ, جاقسى ناتيجەلەرگە جەتتى. مىنە, سول كەزەڭدە م.ەرمانوۆ تۋرالى كوپشىلىك قاۋىم «اۋدانعا قان جۇگىرتتى» دەيتىن. مەن مۇستاقىم ءبىلال ۇلىنىڭ كوزىن كورىپ, مىرزاشولدىكتەر يگىلىگى ءۇشىن اتقارعان ءىستىڭ كۋاسى بول­عان بەركىنباەۆ تولەگەن قوجا­بەك ۇلىمەن سۇحباتتاستىم. ول تاشكەنت ەلەكتر-تەحنيكالىق ينس­تيتۋتىن بىتىرگەن. 1965-2001 جىل­دار ارالىعىندا اۋداندا بايلانىس سالاسىندا قىزمەت اتقاردى. مۇستاقىم اعا تۋرالى ەستەلىگىندە تەرەڭىنەن ويعا باتا وتىرىپ, بىلاي دەدى: «مەن ونىڭ بويىنان تەك جاقسىلىقتىڭ جارشىسى بولا بىلەتىن ەرەكشە قاسيەتتى كوردىم. ونى العاشقى رەت كورگەنىم – 1965 جىلى اۋدان كولەمىندە جۇقپالى اۋرۋلارعا قارسى توتەنشە جاعداي باعىتىنداعى وقۋ-جاتتىعۋ ءىس-شا­­راسىن ۇيىمداستىرعان كەزى. اۋداندا ىسكەرلىكپەن قاتار سا­لامات­­تىلىقتى, تازالىقتى تالاپ ەتەتىن جان ەدى. ول وتە سابىر­لى, ءبىر-اق كەسىپ سويلەيتىن. سول سوزىمەن ناقتىلى ويعا نۇكتە قوياتىن. قاي جەردە بولسا دا ونىڭ ابىرويى ۇستەم ەدى. حالىققا ەتەنە جاقىن­دىعىن تانىتتى. مۇستاقىم تۋرالى قانشاما ماقتاپ جازسا دا, سوعان تۇرارلىق ازامات بولاتىن». تاعى بىردە اۋداندا 42 جىل زاڭ سالاسىندا قىزمەت ەتكەن زەينەتكەر تەمەشوۆ مامەت ومار ۇلىنا جولىق­قانىمدا: «ىقسانوۆ مۇستا­قىم ۇزىن بويلى, ادەمى جىگىت ەدى. شاماسى, سول كەزدەرى 45-تەردە بو­لار دەيمىن. بار جانىن سالىپ, ءمىرزاشولدىڭ وركەندەۋىنە ءوز ۇلەسىن قوستى. شارۋاشىلىققا بەيىم­دى ادام. ول وتە مادەنيەتتى, ءۇل­­كەندى ۇلكەن دەپ, كىشىنى كىشى دەپ سىي­لايتىن», – دەدى نار تۇلعا تۋرالى. جانى جايساڭ جاننىڭ قىزى گۇلنار ىقسانوۆا بۇگىندە اكە جولىن قۋىپ, ەلىمىزدىڭ ءوسىپ-وركەن­دەۋىنە ءوز ۇلەسىن قوسىپ ءجۇر. مەن كەزىندە مۇستاقىم ءبىلال­ ۇلىنىڭ وكشەلەس ءىنىسى بولدىم, قاراماعىندا جۇمىس ىستەدىم, عۇمىرلىق تاجىريبەمدى سول كىسىنىڭ ءىس-ارەكەتتەرىنەن الدىم. قازىرگى تاڭدا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى, ماقتاارال اۋدانى, جەتىساي قالاسىندا باۋىرجان مومىش ۇلى اتىنداعى مەكتەپ-گيمنازيانىڭ ديرەكتورى قىزمەتىن 28 جىلدان بەرى اتقارىپ كەلەمىن. ءبىلىم سالاسىندا اعامىزدان العان ونەگەنىڭ ارقاسىندا اجەپتاۋىر ناتيجەگە دە قول جەتكىزىپ جاتقان جايىمىز بار. بىلتىرعى جىلى تۇلەكتەرىمىزدىڭ 35-ءى «التىن بەلگى» يەگەرى اتاندى. مەن سول تۇلەكتەرىمىزدىڭ اعا­مىزدىڭ ىزىمەن جۇرەر ازامات اتاناتىنىنا سەنىمدىمىن. ويتكەنى, ءبىز ءمىرزاشولدىڭ قالىپتاسۋى مەن ءوسىپ-وركەندەۋىنە ءوز ۇلەستەرىن قوسقان تۇلعالاردى ناسيحاتتاۋدى كۇن تارتىبىنەن تۇسىرگەن ەمەسپىز. ءومىرحان قوزىباق, ب.مومىش ۇلى اتىنداعى مەكتەپ-گيمنازيانىڭ ديرەكتورى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى, ماقتاارال اۋدانى. سۋرەتتە: م.ىقسانوۆتىڭ ومىرلىك جارى سايدا جانە قىزى گۇلنار.