ومارتاشى

بال اراسىن ءوسىرۋ وڭاي ەمەس. بۇل جۇمىس تياناقتىلىقتى اسا قاجەت ەتەدى, دەيدى ومارتاشى پا­ۆەل سەرديۋك. ونىڭ ايتۋىنشا, مۇن­داي كاسىپتى ومارتا ورنالاساتىن ورىندى تاڭداۋدان جانە قاجەتتى قۇرال-جابدىقتاردى ساتىپ الۋدان باستاۋ كەرەك. بۇل ءۇشىن ومارتا ورنالاستىرىلاتىن جەر تەلىمى جەلدەن جاقسى قورعالعان, قۇرعاق جەردەن تاڭدالعانى دۇ­رىس. سونىمەن قاتار, بولاشاق ومارتانىڭ اينالاسىندا ورمان نەمەسە اعاش شوعىرلارىنىڭ, باۋ-باقشالاردىڭ, ارالار بال تارتا الاتىنداي گۇل­دەر مەن ءشوپ­­­تەر وسكەن دالالىق اۋماق­تاردىڭ بولۋىن ەسكەرگەن ابزال. ومارتانى ورنالاستىرعان كەزدە ارا ۇيالارىنىڭ قۇرىلىسىنا ءمان بەرۋدىڭ دە ماڭىزى زور. ءويت­كەنى, ونىڭ ساپاسى جۇمىس ىستەۋگە قابىلەتتى ارالار توبىنىڭ قالىپتاسۋىنا, سونىمەن قاتار, ومارتاشىنىڭ ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ ارتۋىنا ىقپال ەتەدى. پاۆەل گەننادەۆيچ سەرديۋك – جوعارى ءبىلىمدى ينجەنەر-مەحانيك, الايدا, جاستايىنان ومارتا ۇستايتىندار قاتارىندا. جاس­تايى­نان اكەسىنە قولعابىس جاساعان بالا پاۆەل ومارتاشى كاسىبىمەن اينالىسۋعا قىزىعۋشىلىعى ويانىپ, 1973 جىلدان باستاپ كومەكشى بولۋعا جارايدى. ءسويتىپ, جوعارى سىنىپتا وقىعاننان باستاپ ومارتا ءىسى قىزىقتىرىپ, قولى بوس كەزىندە اكەسىنە كومەكتەسۋگە تىرىسادى. بالدى ەجەلدەن تاعام رەتىندە تۇتىنۋمەن قاتار, حالىقتىق ەمدەۋ داستۇرىندە دە ءتۇرلى سىرقاتتارعا ءجيى قولدانعان. سول سەبەپتى دە ونى تەك تاعام رەتىندە عانا ەمەس, ءتۇرلى ەمگە پايدالانۋعا بولادى. العاشقى ارالار قازاقستانعا وسىدان ءبىر جارىم عاسىر بۇرىن وسكەمەننىڭ ىرگەسىنە اكەلىنىپ, قولعا ۇيرەتىلە باستاپتى. سوندىقتان دا شىعىس قازاقستان وبلىسى كۇنى بۇگىنگە دەيىن ەلىمىزدەگى ومارتا شارۋاشىلىعىنىڭ وتانى سانالادى. ال قازاقستاندا وندىرىلەتىن بال ونىمدەرىنىڭ 90 پايى­زى وبلىسقا تيەسىلى ەكەن. وڭىردەگى وسىنداي كو­نە ومارتا­شىلاردىڭ ءبىرى, ءتىپتى, 40 جىل بويى بال ءون­دىرۋمەن اينالىسىپ كەلە جاتقان بىردەن-ءبىر سەمەيلىك ومارتاشى پاۆەل سەرديۋك ەكەنىن قالا تۇرعىندارى جاقسى بىلەدى. – بالدىڭ پايداسى وتە كوپ. ماسەلەن, بالدىڭ ءبىر ءتۇرى اسقازانعا, ەندى ءبىرى جۇرەككە پايدالى دەپ جاتادى. دەگەنمەن, ءونىمنىڭ كەز كەلگەن تۇرىندە پايدالى زاتتار بارىن ايتقىم كەلەدى. سونداي-اق, ارا شا­رۋ­اشىلىعىمەن اينالىسۋ بارىسىندا الىناتىن كوپتەگەن پايدالى ونىمدەر دە بولادى. ماسەلەن, بال بالاۋىزىن, ءپروپوليسىن, انالىق ءسۇتى مەن توزاڭىن پايدالانۋعا بولادى. سونىمەن قاتار, ءولى بال اراسىنان جاسالعان تۇنبا دا وتە پايدالى. ونى بۋىن اۋرۋلارىنا ەم رەتىندە قولدانادى. ەڭ باس­تىسى, تازا تابيعي ءونىمدى پايدالانىپ, ەم شارالارىن دۇرىس جاساي بىلسە بولعانى. پايدالانۋ جولىنا دا ءمان بەرگەن دۇرىس, قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا دالا­لىق بال ارا­لارى كەڭ تاراعان. ولار قازاق­­ستاننىڭ شىعىسىندا جانە وڭتۇستىگىندە كوپ كەزدەسەدى. مەن ءوسىرىپ جاتقان بال ارالارى وسى دالالىق بال ارالار تۇرىنە جاتادى. بال ارالارىنىڭ ءتىرشىلى­گى كليماتقا بايلانىستى بولىپ كە­لەدى. ءبىز قوڭىرجاي كليماتتا ورنالاسقاندىقتان ءبىر جىل ءتورت مەزگىلگە بولىنەدى. وسى ءتورت مەزگىلدە بال ارانىڭ تىرشىلىگى ءار­تۇرلى بولادى. ءبىز كوبىنە جازدا جۇ­مىس ىستەيمىز, – دەيدى پاۆەل سەر­ديۋك. جوعارى وقۋ ورنىن ءبىتىرىپ, ينجەنەر-مەحانيك ماماندىعىن الىپ شىققاننان كەيىن, كونسترۋكتور بولىپ وتكەن 1990 جىلدارعا دەيىن قىزمەت ەتەدى. بىراق قىسقارتۋعا ۇشىراپ, جۇمىسسىز قالادى. دە­گەنمەن, ول اكەسىنەن ۇيرەنگەن ومارتاشى ءىسىن جالعاستىرۋدى نيەت ەتەدى. بۇل تۇرعىدا وعان جىل­دار بويى اكەسىنىڭ قاسىندا ءجۇرىپ جيناعان مول تاجىريبەسى ۇلكەن كومەك بولادى. ايتارلىقتاي قيىن­شىلىقتار دا تۋعىزبايدى. دەسەك تە قاراجات جاعى قولبايلاۋ بولىپ, وتكەن جىلدىڭ قاڭتار ايىندا اقپارات قۇرالدارىنان «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى ارقىلى شاعىن نەسيەنىڭ بەرىلەتىنىنەن حاباردار بولادى. كوپ ۋاقىت وتكىزبەي, بىردەن مەملەكەت تاراپىنان ۇسىنىلعان كومەكتى الادى. وسىلايشا جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنا ءوتىنىش پەن بيزنەس جوس­پارىن ۇسىنىپ, بەس اي وتكەننەن كەيىن, 2 ميلليون 300 مىڭ تەڭگە كولەمىندە قاراجاتقا يە بولادى. العان قاراجاتقا ارالاردىڭ جاڭا وتباسىلارىن, ۇيالارىن, تاعى دا باسقا بال وندىرۋگە قاجەتتى ارنايى قوندىرعىلار ساتىپ الىپ, جۇمىسىن جالعاستىرادى. بۇل ءوز كەزەگىندە ءونىم ساپاسى مەن كولە­مىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. بۇگىنگى كۇنى پاۆەل سەرديۋك تۇر­عىندارعا تابيعي, ەڭ باستىسى, پاي­دالى ءونىم ۇسىنىپ وتىرعان وڭىردەگى ەڭ ءىرى ومارتاشىلاردىڭ ءبىرى. – ومارتا كاسىبىن جانداندىرۋ ءۇشىن قولداۋ كورسەتكەن ۇكى­مەتتىڭ پايىزى تومەن نەسيەسىنە ري­زاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. بو­لاشاقتا دەنساۋلىققا پايدالى تابيعي تازا بال ونىمدەرىن وندىرۋگە كۇش سالا بەرمەكپىن. ەڭ باستىسى, ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا از بولسا دا ءوز ۇلەسىمدى قوسۋدى باستى مىندەتىم دەپ سانايمىن, – دەيدى ومارتاشى پاۆەل. ومارتاشى سەمەي وڭىرىندە ارا شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا بار­­لىق جاعدايدىڭ بارىن ايتادى. ول شاكىرت تاربيەلەۋگە, ياعني كەز كەلگەن جاستى ۇيرەتۋگە دا­يىن. ءويت­كەنى, سەمەيدىڭ بالىن تەك ءوزى­مىزدە عانا ەمەس, الىس وڭىرلەردە دە جوعارى باعالايدى ەكەن. اسىرەسە, رەسەي, قىتاي ەلدەرىندە پاۆەل سەر­ديۋكتىڭ ومارتا ونىمدەرى جوعا­رى باعالانعان. راۋشان نۇعمانبەكوۆا. سەمەي. سۋرەتتى تۇسىرگەن اۆتور.