حالىقارالىق ۇيىمدار بايقاۋشىلارى

ولاردىڭ قىزمەتىن ۇيىمداستىرۋدىڭ نەگىزگى قاعيداتتارى قانداي؟ كەشە ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى تا­تيانا وحلوپكوۆا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىنە بريفينگ وتكىزىپ, 2016 جىلعى 20 ناۋرىزعا تاعايىندالعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ جانە ءماسليحاتتارىنىڭ دەپۋ­تات­تارىن سايلاۋ كەزىندە حالىق­ارالىق ۇيىمداردان بايقاۋ­شىلار ميسسياسىنىڭ قىز­مەتىن ۇيىمداستىرۋدىڭ نەگىزگى قاعيداتتارى جونىندە بايانداپ بەردى. «سايلاۋدى بايقاۋ سايلاۋعا دەگەن ۇلتتىق جانە حالىقارالىق سەنىمدى نىعايتۋعا ىقپال ەتەتىنىن ەسكەرە وتىرىپ, قازاقستان ءوز مىندەتتەرىن ورىنداي وتىرىپ, 2016 جىلعى 20 ناۋرىزعا تاعايىندالعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ جانە ءماسليحاتتارىنىڭ دەپۋتاتتارىن سايلاۋعا بايقاۋشىلار ينستيتۋتىن اشتى, – دەدى وسك مۇشەسى وسى تۋرالى. – «سايلاۋ تۋرالى» زاڭعا سايكەس حالىقارالىق بايقاۋشىلار سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ نەمەسە قر ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى توراعاسىنىڭ رەسمي شاقىرۋى بويىنشا, سونداي-اق, ورتسايلاۋكوم بەرگەن حالىقارالىق بايقاۋشىنىڭ اككرەديتتەلگەنى جونىندە كۋالىك بولعان كەزدە, ال شەتەلدىك باق وكىلدەرى قر سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ اككرەديتتەۋ تۋرالى كۋالىگى بولعان كەزدە بايقاۋدى جۇزەگە اسىرا الادى». ت.وحلوپكوۆانىڭ توقتالىپ وتكەنىندەي, حالىقارالىق باي­قاۋشىلاردىڭ قىزمەتىن ماتە­ريالدىق-تەحنيكالىق قامتاماسىز ەتۋ ولاردى جىبەرگەن شەت مەملەكەتتىڭ نەمەسە حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ قاراجاتى ەسەبىنەن نەمەسە بايقاۋشىنىڭ جەكە قاراجاتى ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلادى. اتالعان ەرەجە حالىقارالىق قۇجاتتاردا كورسەتىلگەن. «قازاقستاندا 2016 جىلعى 20 ناۋرىزعا تاعايىندالعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارىن سايلاۋدى بايقاۋدى ءۇش حالىقارالىق ۇيىمنىڭ ميسسياسى جۇزەگە اسىرادى, – دەدى ول. – اتاپ ايتقاندا, ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ (ەقىۇ) دەموكراتيالىق ينستيتۋتتار مەن ادام قۇقىقتارى جونىندەگى بيۋروسى (دياقب) – 1999 جىلعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋدان باستاپ, تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى – 2004 جىلعى ءماجىلىس دەپۋتاتتارىن سايلاۋدان باستاپ جانە شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى – 2007 جىلعى ءماجىلىس جانە ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارىن سايلاۋدان باستاپ جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى». «سايلاۋدى بايقاۋ سايلاۋعا دەگەن ۇلتتىق جانە حالىقارالىق سەنىمدى نىعايتۋعا ىقپال ەتەتىنىن ەسكەرە وتىرىپ, قازاقستان ءوز مىندەتتەرىن ورىنداي وتىرىپ, 2016 جىلعى 20 ناۋرىزعا تاعايىندالعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ جانە ءماسليحاتتارىنىڭ دەپۋتاتتارىن سايلاۋعا بايقاۋشىلار ينستيتۋتىن اشتى, – دەدى وسك مۇشەسى وسى تۋرالى. – «سايلاۋ تۋرالى» زاڭعا سايكەس حالىقارالىق بايقاۋشىلار سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ نەمەسە قر ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى توراعاسىنىڭ رەسمي شاقىرۋى بويىنشا, سونداي-اق, ورتسايلاۋكوم بەرگەن حالىقارالىق بايقاۋشىنىڭ اككرەديتتەلگەنى جونىندە كۋالىك بولعان كەزدە, ال شەتەلدىك باق وكىلدەرى قر سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ اككرەديتتەۋ تۋرالى كۋالىگى بولعان كەزدە بايقاۋدى جۇزەگە اسىرا الادى». ت.وحلوپكوۆانىڭ توقتالىپ وتكەنىندەي, حالىقارالىق باي­قاۋشىلاردىڭ قىزمەتىن ماتە­ريالدىق-تەحنيكالىق قامتاماسىز ەتۋ ولاردى جىبەرگەن شەت مەم­لەكەتتىڭ نەمەسە حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ قاراجاتى ەسەبىنەن نەمەسە بايقاۋشىنىڭ جەكە قاراجاتى ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلادى. اتالعان ەرەجە حالىقارالىق قۇجاتتاردا كورسەتىلگەن. «قازاقستاندا 2016 جىلعى 20 ناۋرىزعا تاعايىندالعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى پار­لامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارىن سايلاۋدى بايقاۋدى ءۇش حالىقارالىق ۇيىمنىڭ ميسسياسى جۇزەگە اسىرادى, – دەدى ول. – اتاپ ايتقاندا, ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ (ەقىۇ) دەموكراتيالىق ينستيتۋتتار مەن ادام قۇقىقتارى جونىندەگى بيۋروسى (دياقب) – 1999 جىلعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋدان باستاپ, تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى – 2004 جىلعى ءماجىلىس دەپۋتاتتارىن سايلاۋدان باستاپ جانە شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى – 2007 جىلعى ءماجىلىس جانە ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارىن سايلاۋدان باستاپ جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى». بۇدان كەيىن وسك مۇشەسى وسى ءۇش ميسسيانىڭ ارقايسىسىنا توقتالىپ ءوتتى. ونىڭ اتاپ وتۋىنشە, سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى ميسسيا – دياقب قىزمەتىنىڭ نەعۇرلىم اۋقىمدى نىسانى. ونىڭ قۇرامىنا ساراپشىلاردىڭ نەگىزگى توبى, ۇزاق مەرزىمدى جانە قىسقا مەرزىمدى بايقاۋشىلار كىرەدى. ميسسيانىڭ قۇرامىندا, سونداي-اق, ەقىۇ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىنىڭ, ەۋروپا كەڭەسى پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىنىڭ, ەۋروپالىق پارلامەنتتىڭ جانە باسقا دا پارلامەنتتىك ۇيىمداردىڭ دەلەگاتسيالارى بولۋى مۇمكىن. «دياقب-نىڭ كەز كەلگەن دەڭگەيدەگى سايلاۋ­دى بايقاۋعا مانداتى بار, – دەپ جالعاستىردى ءسوزىن ت.وحلوپكوۆا. – ەقىۇ/دياقب ميسسياسىنىڭ باسشىسى بوريس فرلەتس ورتسايلاۋكوم توراعاسى ق.تۇرعانقۇلوۆپەن 2016 جىلعى 17 اقپاندا بولعان كەزدەسۋدە ەقىۇ/دياقب ميسسياسى جەرگىلىكتى سايلاۋدى بايقاۋدى جۇزەگە اسىرمايتىنىن مالىمدەدى. ەقىۇ بايقاۋشىلارىنىڭ قىزمەتى سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى نۇسقاۋمەن رەگلامەنتتەلەدى». ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى حاباردار ەتكەندەي, تمد بايقاۋشىلارى ءۇشىن نەگىز قالاۋشى قۇجات 2004 جىلعى 26 ناۋ­رىزدا سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭەسىنىڭ شەشىمىمەن بەكىتىلگەن پرەزيدەنتتىك جانە پارلامەنتتىك سايلاۋداعى تمد-دان بايقاۋشىلار ميسسياسى تۋرالى ەرەجە بولىپ تابىلادى. تمد ميسسياسىنىڭ قۇرامىنا تمد پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسىنىڭ, بەلارۋس جانە رەسەي وداعى جينالىسىنىڭ, ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمى پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىنىڭ دەلەگاتسيا­لارى كىرە الادى. «ال شىۇ بايقاۋشىلارى ءوز جۇمىسىندا سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ 2006 جىلعى 15 مامىرداعى شەشىمىمەن بەكىتىلگەن پرەزيدەنتتىك جانە پارلامەنتتىك سايلاۋداعى, سونداي-اق, رەفەرەندۋمدارداعى شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنان بايقاۋشىلار ميسسياسى تۋرالى ەرەجەنى باسشىلىققا الادى, – دەدى ت.وحلوپكوۆا. – تمد-دان جانە شىۇ-دان بايقاۋشىلار ميسسياسىنىڭ جەرگىلىكتى سايلاۋدى بايقاۋعا مانداتى جوق, ولار پرەزيدەنتتىك, پارلامەنتتىك سايلاۋ­دى جانە رەفەرەندۋمداردى عانا بايقاۋدى جۇزەگە اسىرۋعا قۇقىلى». اتاپ وتەيىك, 2005 جىلى بۇۇ قابىلداعان حالىقارالىق بايقاۋشى ءتارتىبىنىڭ كودەكسى بايقاۋشىلاردان قورىتىندىلار شىعارۋ كەزىندە بايقاۋ دالدىگى مەن كاسىبيلىكتى قامتاماسىز ەتۋدى تالاپ ەتەدى. ۇقساس تالاپتار ەقىۇ/دياقب-نىڭ سايلاۋدى بايقاۋ تۋرالى نۇسقاۋلارىندا, تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى بايقاۋشىلارىنىڭ ميسسيالارى تۋرالى ەرەجەلەر دە بار. ميسسيالار سايلاۋدى ازىرلەۋ مەن وتكىزۋ بارىسىندا ورتسايلاۋكومعا ارالىق ەسەپتەرىن جىبەرە الادى. سايلاۋ ناۋقانى اياقتالعان سوڭ ەقىۇ/دياقب ميسسياسى ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا الدىن الا تۇجىرىمدار مەن قورىتىندىلار تۋرالى مالىمدەمەسىن جاريا ەتەدى, ال سايلاۋ ۇدەرىسى اياقتالعاننان كەيىن شامامەن ەكى ايدان سوڭ ول قورىتىندى ەسەبىن جاريالايدى. تمد-دان جانە شىۇ-دان بايقاۋشىلار ميسسياسى ادەتتە ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا سايلاۋدى باعالاۋ جونىندە قورىتىندى مالىمدەمەسىن جاريا ەتەدى. وسك مۇشەسى ت.وحلوپكوۆا ءسوزىنىڭ سوڭىندا بايقاۋشىلاردى اككرەديتتەۋ جايىنان دا حاباردار ەتتى. «بۇگىندە ورتسايلاۋكوم سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ۇسىنىمى بويىنشا ەقىۇ/دياقب ميسسياسىنان 40 بايقاۋشىنى جانە تمد بايقاۋشىلار ميسسياسىنان 12 بايقاۋشىنى اككرەديتتەدى, – دەدى ول. – ەقىۇ/دياقب ميسسياسىنىڭ قۇرامىندا 400-دەن استام, تمد-دان بايقاۋشىلار ميسسياسىنىڭ قۇرامىندا 300-دەن استام, شىۇ ميسسياسىنىڭ قۇرامىندا 10-نان استام بايقاۋشىنىڭ كەلۋى كۇتىلۋدە. ال سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى قازىرگى كەزدە شەتەلدىك باق-تىڭ 99 وكىلىن اككرەديتتەدى. حالىقارالىق بايقاۋ سايلاۋ ۇدەرىسى تۋرالى ەكىجاقتى ءبىلىم جانە اقپارات الماسۋدى قامتاماسىز ەتەدى. بەرىك حالىقارالىق قاتىناستار مەن ىنتىماقتاستىقتى ورناتۋعا جاردەمدەسەدى». ءاليسۇلتان قۇلانباي, «ەگەمەن قازاقستان».