بەلسەندىلىك بىردەن بايقالدى

وبلىستىق ءباسپاسوز كلۋبىندا وبلىستىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ ءتورايىمى انتونينا ماركوۆا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىمەن كەزدەستى. بۇگىندە پارلامەنت ءماجىلىسى مەن بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋىن وتكىزۋ بارلىق قازاقستاندىقتاردىڭ جانە ەلىمىزدەن تىس جەرلەردىڭ دە نازارىندا وتىرعانى بەلگىلى. بۇل سايا­سي ناۋقاننىڭ ماڭىزىن ەرەكشە تۇسىنگەن اركىم ونىڭ ءساتتى ءارى دەموكراتيا تالاپتارىنا ساي ءمولدىر دە اشىق ءوتۋىن قالايدى. سوندىقتان وبلىستىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ ءتورايىمى انتونينا ماركوۆا سايلاۋعا دايىندىق بارىسىنا توقتالدى. ۇستىمىزدەگى جىلى 20 ناۋ­رىزدا وتەتىن سايلاۋعا وبلىستا 1140 سايلاۋ كوميسسيالارى جۇ­مىس ىستەي باستادى, سونىڭ ىشىندە 21 اۋماقتىق, 1 وبلىستىق, 4 قا­لالىق, 16 اۋداندىق, 1 وكرۋگ­تىك كوميسسيا بولادى. 36 سايلاۋ كوميسسياسى وبلىستىق ءماسلي­حاتقا, 62 سايلاۋ كوميسسيا قالا­لىق ماسليحاتتارعا, ال 203 ساي­لاۋ كوميسسياسى اۋداندىق ءماسلي­حات­تارعا دەپۋتاتتار سايلاۋ جونىندە قۇرىل­دى. وبلىس بويىنشا 552575 ادام سايلاۋعا قاتىسىپ, پارلا­مەنت ماجىلىسىنە جانە بارلىق دەڭ­گەيدەگى ماسليحاتتارعا ءوز قالاۋ­لىلارىن تاڭدايتىن بولادى. وبلىستىق سايلاۋ كوميس­سيا­سىنىڭ ءتورايىمى انتونينا مار­كوۆا كەزەكتەن تىس سايلاۋ وتكى­زۋدەگى زاڭ تالاپتارىن اتاپ ءوت­كەننەن كەيىن جۋرناليستەر سۇراق­تارىنا جاۋاپ بەردى. سوعان وراي 2015 جىلى 26 ساۋىردە وتكەن قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزي­دەنتى سايلاۋى مەن بۇل سايلاۋ­دى وتكىزۋ ۇدەرىستەرىندە ايىر­ما­شىلىقتاردىڭ دا بار ەكەن­دىگىن تىلگە تيەك ەتتى. – مىسالى, ءوت­كەن جىلعى پرەزيدەنت سايلاۋى ناۋقانىنا تەك اۋماقتىق جانە ۋچاسكەلىك سايلاۋ كوميسسيالارى عانا قاتىستى. ال وكرۋگتىك سايلاۋ كوميسسيالارى بولعان جوق. سوعان بايلانىستى بيىلعى سايلاۋ ناۋقانىندا الدىمەن وكرۋگتىك سايلاۋ كوميسسيالارى مۇشەلەرىن وقىتۋعا كوڭىل بولەمىز, سودان كەيىن اۋماقتىق, سوڭىنان ۋچاسكەلىك سايلاۋ كو­ميس­سيالارىنىڭ مۇشەلەرىن وقىتا­مىز. ويتكەنى, ۋچاسكەلىك سايلاۋ كوميسسيالارى سايلاۋشىلار ءتىزى­مىن ولارعا بەرگەن كەزدەن باس­تاپ جۇمىسىن باستايدى, ياعني ول 1 ناۋ­رىزدان باستالادى, – دەدى انتو­نينا ميحايلوۆنا. وبلىستىق سايلاۋ كوميس­سيا­سىنىڭ ءتورايىمى وبلىستا سايلاۋ ناۋقانى باستالىسىمەن ساياسي بەل­سەندىلىكتىڭ جوعارى ەكەنى بايقال­عانىن اتاپ ءوتتى. رەسپۋبليكادا ءبىرىن­شى بولىپ قوستاناي وبلىسىن­دا بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحات­تاردىڭ دەپۋتاتتىعىنا 17 كاندي­دات ۇسىنىلدى. ولاردىڭ بىرەۋى وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتات­تىعىنا, قالعان 16-سى اۋداندىق ءماس­ليحاتتاردىڭ دەپۋتاتتىعىنا ءوزىن ءوزى ۇسىنعان. بارلىق دەڭگەيدەگى ماسليحاتتارعا ۇسىنۋ ودان ءارى جالعاسىپ جاتىر. «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋ تۋرا­لى» زاڭ تالابىنا سايكەس بەلگى­لەن­گەن مەرزىمدەردى ساقتاي وتىرىپ, الداعى كۇندەرى ولاردىڭ قۇجات­تارىن, ارىزىن تەكسەرۋ, تىركەۋ جۇزەگە اساتىن بولادى. پارلامەنت ءماجىلىسى مەن بار­لىق دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتار دەپۋ­تات­تارىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋىنا وبلىس بويىنشا 818 سايلاۋ ۋچاس­كەسى قۇرىلدى. ءتورايىم بۇل داۋىس بەرۋدى ۇيىمداستىرۋ بارى­سىندا قارجىنى ۇنەمدەپ, ساياسي ناۋقاننىڭ بارىنشا ءتيىمدى ءارى بەلسەندى وتكىزىلۋى ءۇشىن جاسال­عان­دىعىن جەتكىزدى. – ءبىر جىلدىڭ ءجۇزى بولسا دا ۋاقىت وزگەرىستەرى بار. وتكەن جى­لى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرە­زيدەنتىنىڭ سايلاۋىندا سايلاۋشىلار 847 سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنە كەلىپ داۋىس بەرگەن ەدى. ال پارلامەنت ءماجىلىسى مەن بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋىندا سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنىڭ سانى 32-گە قىسقاردى. مۇنىڭ بارلىعى نەگىزىنەن تۇرعىندار سانى ازايعان اۋداندىق, اۋىلدىق جەرلەردە ورىن الدى. ونىڭ ەسەسىنە رۋدنىي قالاسىندا – 2, قوستاناي قالاسىندا ءبىر سايلاۋ ۋچاسكەسى قوسىلدى. مۇنىڭ بارلىعى سايلاۋشىلاردىڭ ورنالاسۋىنا, سانىنا بايلانىستى ورىن العان وزگەرىستەر. وندا زاڭ تالابىمەن قاتار, داۋىس بەرۋگە قولايلىلىق دا قاراستىرىلعان. مىسالى, بۇرىنعى سايلاۋدا ءبىر اۋ­ماقتا 11 سايلاۋشى عانا بولعانى كەز­دەستى. ونىڭ دا 7-ءۋى سايلاۋ كوميس­سياسىنىڭ مۇشەسى, 4-ەۋى سايلاۋشىلار ەدى. ەندى تۇر­عىندارى از مۇنداي ەلدى مەكەنگە كولىك جىبەرىپ, سايلاۋشىلاردى سايلاۋ كوميسسياسى ورنالاسقان كور­شى اۋىلعا الدىرتقان دۇرىس دەپ ويلايمىز, – دەدى انتونينا مي­حايلوۆنا. نەگىزى وبلىستا سايلاۋشىلاردىڭ دا, سايلانۋشىلاردىڭ دا بەل­سەن­دىلىگى الدەن بايقالىپ وتىر. وب­لىستىق سايلاۋ كوميسسياسىنا وزدەرىنىڭ الەۋمەتتىك وزەكتى ماسەلەلەرىن ايتىپ كەلىپ جاتقان سايلاۋشىلار دا بار. سايلاۋ كوميسسياسىنا كوپتەن ايلىق جالاقىلارىن الا الماي جۇرگەن جۇمىسشىلار كەلىپ شاعىم ايتقان. ونداي كەزدە وبلىستىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەلەرى مۇنداي جاعدايلاردى جۇمىس بەرۋشىلەرگە, اكىمدىكتەرگە حابارلاعان. كوپ جىلداردان بەرى وبلىستىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ ءتورايىمى رەتىندە ەلىمىزدەگى سايلاۋلاردى وتكىزۋگە اتسالىسىپ كەلە جاتقان انتونينا ماركوۆا بۇل سايلاۋ ناۋقانىندا وتكەن جىلداردىڭ تاجىريبەسىنە سۇيەنەتىندىگىن ايتتى. جۋرناليستەر سۇراعىنا سايكەس سىرتتان كەلەتىن بايقاۋشىلار جونىندە دە ايتىپ ءوتتى. – وتكەن جىلى پرەزيدەنت سايلاۋىندا بايقاۋشىلار شال­عايداعى ناۋىرزىم اۋدانىندا بولىپ, سايلاۋدىڭ وتە ءادىل وتكەنىن ايتىپ كەلگەن ەدى. مە­نىڭ تاجىريبەمدە سىرتتان كەل­گەن بايقاۋشىلار وسىلاي ءبىرىن­شى رەت شالعايداعى سايلاۋ ۋچاس­كەلەرىنە شىعىپ ەدى. بيىل دا تىلەك بىلدىرگەندەر, ارينە, تەك وب­لىس ورتالىعىندا عانا بولماي, شالعاي اۋداندارعا دا شىعار دەپ وتىرمىز. بۇل ولاردىڭ ءبىزدىڭ ەلى­مىزدەگى دەموكراتيا سالتاناتىنا كوزى جەتە تۇسەتىنىنە كەپىل بو­لادى, – دەدى وبلىستىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ ءتورايىمى انتو­ن ينا ماركوۆا. ءنازيرا جارىمبەتوۆا, «ەگەمەن قازاقستان». قوستاناي.