مىرزاحان پوشانوۆ 1917-1919 جىلدارى تاشكەنت قالاسىنداعى جەتىم بالالار ۇيىندە تاربيەلەنەدى. سول تۇستا قازاق بالالارىنا كوپ قامقورلىق جاساعان تۇركىستان اۆتونومياسى باسشىلارىنىڭ ءبىرى جانە «اق جول» گازەتىنىڭ رەداكتورلىعىن قوسا اتقارىپ جۇرگەن سۇلتانبەك قوجانوۆ جاس مىرزاحاندى گازەتتىڭ ءارىپ تەرۋشى جۇمىسىنا باۋليدى. باسپاحانانىڭ ىشىندە تۇرۋعا تۋرا كەلەدى. ءارىپ تەرە ءجۇرىپ, ساۋاتى دا اشىلعان, اراب ءتىلىن مەڭگەرگەن. دوسى نۇرتاس وڭداسىنوۆتىڭ دا اراب ءتىلىن ۇيرەنۋىنە ىقپال جاسايدى. باسپاحانا قىزمەتكەرلەرى نەگىزىنەن تاتارلار مەن وزبەكتەر ەدى. مىرزاحان قازاق جىگىتىنىڭ نامىسىن بەرمەۋگە تىرىسىپ باقتى. ءسويتىپ, سول جىلدارى قازاقتان شىققان العاشقى ءارىپ تەرۋشى ءوزى بولدى. وسى باسپاحانادا اباي ولەڭدەرىن مىرزاحان ءبىرىنشى بولىپ اراب ارپىمەن تەرگەن ەكەن.
بۇل كىتاپ 1922 جىلى ۇلت قايراتكەرى ءنازىر تورەقۇلوۆتىڭ تىكەلەي باسشىلىعىمەن تاشكەنتتە باسىلدى. قازاق ادەبيەتىنىڭ تۋىندىلارىن مىرزاحان تەرىپ, ولەڭدەردىڭ كوررەكتۋراسىن بەلگىلى كازاق اقىنى ماعجان جۇماباەۆ وقيدى ەكەن. وعان قولجازبالاردى مىرزاحان ءوزى اپارىپ تۇراتىن. ءبىر بارعاندا ماعجان جۇماباەۆ كورىنبەپتى, ەسىكتى گۇلسىم جەڭگەي اشىپتى. جەڭگەي «ۇندەمە» دەپ ىمداپتى. «قازىر شابىت ۇستىندە, ولەڭ تۋىپ جاتىر, كۇتە تۇرىڭىز» – دەپتى. تۇپكى بولمەدەن كۇمبىرلەگەن دومبىرا ءۇنى كەلەدى. ءبىر كەزدە اقىن ءوزى شىعىپ مىرزاحاندى شاي-داستارقانعا شاقىرىپ, ءبىراز اڭگىمەگە تارتاتىن. 1923 جىلى تاشكەنتتە ماعجاننىڭ ءبىر تومدىق ولەڭدەرى باسىلدى. وعان قوجانوۆ العىسوز جازدى. قوجانوۆتىڭ نۇسقاۋىمەن مىرزاحان 1923 جىلى ورتا ازيا مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىق فاكۋلتەتىنە تۇسەدى. 1928 جىلعا دەيىن جاتاقحاناعا تەگىن تۇرعىزىپ, ستيپەنديا تولەتكىزىپ, بەس جىل وقىتادى. سودان سوڭ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ اسپيرانتۋراسىندا عىلىمي جۇمىسپەن اينالىسادى. ول كەزدە جەردى قولدان سۋلاندىرۋ ماسەلەسى جونىندە سۇلتانبەك قوجانوۆتىڭ بىرقاتار ۇسىنىستارى بولعان, سونى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن تاقىرىپتى قولعا الدى. كەيىن مىرزاحان ءمىرزاشول ءوڭىرىن يگەرگەندە وسى عىلىمي جۇمىسپەن اينالىسقان تاقىرىبى كوپ كومەگىن تيگىزەدى.
مىرزاحاننىڭ العاشقى اتقارعان ۇلكەن جۇمىسى – وداقتىق مەملەكەتتىك ماقتا ينسپەكتسياسىنىڭ قازاقستان بويىنشا وكىلى قىزمەتى. ماقتا تۇقىمىن جاقسارتۋمەن, شىعىمدىلىعىن ارتتىرۋمەن, ياعني سەلەكتسيالىق جۇمىسپەن اينالىستى. ول كەزدە جامبىل, قىزىلوردا, شىمكەنت ءبىر وبلىس بولاتىن. سول ۇلكەن وبلىستىڭ جەر بولىمىندە (نۇرتاس وڭداسىنوۆتىڭ ۇسىنۋىمەن) عىلىمي اگرونوم قىزمەتىن دە اتقاردى, كەيىنىرەك جەر ءبولىمىنىڭ باستىعى قىزمەتىنە دەيىن كوتەرىلدى. 1932 جىلى وڭتۇستىك قازاقستاننىڭ ءمىرزاشول ءوڭىرىن يگەرۋگە زور ۇلەسىن قوستى. ماقتا شارۋاشىلىعىن دامىتۋ جولىندا ءمىرزاشول مەن كيروۆ كانالدارىن قازۋدا ءبىرىنشى بولىپ ۇلكەن ۇيىمداستىرۋشىلىعىن تانىتتى. – مەن ۇلى وتان سوعىسى باستالاردان ءسال-اق بۇرىن تۇركىستان اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىسى بولىپ سايلانعان ەدىم, – دەر ەدى م.پوشانوۆ. – سوعىس باستالعان كۇنى جانە ودان كەيىنگى 20 كۇن بويى تۇركىستان اۋدانىنىڭ بۇكىل ەلدى مەكەندەرىندە, مەكەمە مەن ۇيىمدارىندا, پارتيا, سوۆەت جانە كومسومول ۇيىمدارىندا ميتينگىلەر ۇيىمداستىردىق. قاراشا, قازان ايلارىندا مايدانعا قاجەتتى ازىق-ت ۇلىك جيناۋ ناۋقانىمەن بىرگە, تۇركىستان جەرىندە اسكەري قۇرامالار قۇرۋ, ونى جاساقتاۋ ماسەلەلەرى ءجيى كوتەرىلگەن.
سونىمەن بىرگە, جىل سوڭىنا قاراي تۇركىستان جەرىندە سوۆەت ەلىنىڭ وزگە وڭىرلەرىنەن كوشىرىلىپ اكەلىنگەن حالىقتاردى ورنالاستىرۋعا اتسالىستىق. جىل سوڭىنا قاراي تۇركىستان قالاسىنا اسكەري گوسپيتالدار كوشىرىلىپ اكەلىنگەن. وسىعان وراي, ولارعا شەفتىك كومەك كورسەتۋ قولعا الىندى. 1943 جىلى نامىستى مىرزاحان «سوعىس قىزىپ جاتقاندا مەنىڭ بۇلاي جۇرگەنىم جاراسپاس» دەپ ءوز ەركىمەن مايدانعا سۇراندى. الايدا, پارتيا باسشىلارى رۇقسات بەرمەدى. سوعان قاراماستان ءوز ەركىمەن اتتانىپ, ستالينگراد شايقاسىنا قاتىسىپ, قيان-كەسكى ايقاستا جاراقات الادى. سول ءۇشىن ءى دارەجەلى ۇلى وتان سوعىسى وردەنىمەن ناگرادتالادى. ن.وڭداسىنوۆ (قازاق سسر مينيسترلەر كابينەتىنىڭ توراعاسى) وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا كەلگەن كەزەكتى ءىسساپارىندا دوسىنىڭ مايدانعا كەتكەن حابارىن ەستىپ, قاي جەردە جۇرگەنىن سۇراتادى. گوسپيتالدا جاتقانىن ءبىلىپ, تىكەلەي نۇسقاۋىمەن تىلداعى جۇمىسقا قايتارادى. سودان 1944-1945 جىلدارى سايرام اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولىپ جۇمىسىن جالعاستىردى. ء«بارى مايدان ءۇشىن, ءبارى جەڭىس ءۇشىن» دەگەن ۇرانمەن كۇندىز كۇلكىدەن تۇندە ۇيقىدان قالىپ ەڭبەك ەتتى.
ءمىرزاشولدى يگەرۋدەگى جانە جالپى قازاقستاننىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن دامىتۋعا سىڭىرگەن ەڭبەگى ءۇشىن 1945 جىلى ورتالىق پارتيا كوميتەتى م.پوشانوۆتى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ەكىنشى حاتشىسى ەتىپ ۇسىندى. جالپى, ول كەزدەگى ساياسات بويىنشا ءبىرىنشى حاتشىنى ماسكەۋ ءوزى شەشەتىن, ياعني ول ورىس ناسىلىنەن بولۋ كەرەك. ال, بارلىق باسقارۋ جۇمىسىنىڭ اۋىرتپالىعى ەكىنشى حاتشىنىڭ قولىندا بولاتىن. ءسويتىپ, وبلىستى سەگىز جىل باسقارۋعا تۋرا كەلدى. بەتپە-بەت اڭگىمەلەسۋ بارىسىندا مىرزەكەڭ ءوزىنىڭ دوسى ن.وڭداسىنوۆقا ۇسىنىس-ويلارىن اشىق ايتادى. «سولتۇستىك قازاقستان مەن وڭتۇستىك قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق بايلانىسى جوق. ۇكىمەتتى باسقارىپ وتىرسىڭ, قولىڭدا تۇرعاندا ماسكەۋدەن قاراجات سۇراتىپ, تەمىرجولمەن بايلانىستىرساڭ كايتەدى» دەپ قولقا سالدىم. نۇرتاس ءداندىباي ۇلى كولىك مينيسترلىگىنە تاپسىرما بەرىپ, شۋ مەن قاراعاندى تەمىرجولىنىڭ تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق جوباسىن دايىنداتقىزدى. سوسىن ماسكەۋگە, لاۆرەنتي بەرياعا (سول كەزدەگى كسرو مينيسترلەر كەڭەسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى) بارىپ, بەس كۇن ءجۇرىپ, قولىن قويدىرىپ قايتادى. سونىڭ ناتيجەسىندە, شۋ مەن قاراعاندى ارالىعىنداعى تەمىرجول ءدالىزىنىڭ قۇرىلىسى باستالادى. ەكى ستانسا جالعاسقان كەزدە نۇرتاس ءداندىباي ۇلى تەلەفون شالىپ, «سەنىڭ يدەياڭ ىسكە استى, قۇتتىقتايمىن, مىرزەكە, تاعى دا يدەيالار بولسا جاسىرماي ايت», – دەگەنى ءالى دە ەسىمدە. ء«يا, تاعى ءبىر يدەيام بار. سىر بويىنىڭ سۋى ازايىپ بارا جاتىر. كەلەشەكتە حالىققا سۋ تاپشىلىعى سەزىلەتىن بولادى, سولتۇستىكتەگى وزەندەردى وڭتۇستىككە بۇرساڭىزدار قايتەدى؟» – دەگەن ويىن مىرزەكەڭ دە جاسىرمادى. ن.وڭداسىنوۆ بۇل يدەيانى دا قۇپ كورىپ, ونىڭ ىسكە اسىرۋىن ءوزىنىڭ ورىنباسارى د.قوناەۆقا تاپسىرادى, الايدا, ورتالىق ول جوباعا توسقاۋىل قويىپ, جاۋىپ تاستادى... اتتەگەن-اي, سول سۋلار قازىرگى زاماندا ارالعا قۇيىلىپ جاتسا عوي, شىركىن... سونىمەن, م.پوشانوۆ وبلىستى باسقارعان 1946-1953 جىلدارى حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى ءۇشىن اسا ءبىر اۋىر كەز بولدى. وراسان زور قيىنشىلىقتارعا قاراماستان, وبلىس حالقىنىڭ ءال-اۋقاتى بىردەن-بىرگە جاقسارا بەردى. 1947 جىلعى جەلتوقساندا ەلىمىزدە بۇرىننان قولدانىلىپ كەلگەن, حالىقتى ازىق-ت ۇلىكپەن مولشەرلى قامتاماسىز ەتەتىن كارتوچكالىق جۇيە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا ءبىرىنشى بولىپ جويىلدى. م.پوشانوۆتىڭ كۇش سالۋىمەن سوعىس مۇگەدەكتەرىنە, سوعىستا قازا تاپقانداردىڭ وتباسىنا الەۋمەتتىك كومەك كورسەتىلدى, جاسى ۇلعايعاندارعا, اسىراۋشىسى قايتىس بولعاندارعا جانە ۋاقىتشا ەڭبەككە جاراماي قالعاندارعا زەينەتاقى تاعايىندالدى, كوپ بالالى جانە جالعىز باستى انالارعا جاردەماقى بەلگىلەندى, شيپاجايلار, دەمالىس ۇيلەرىنە, بالالار لاگەرلەرىنە جولدامالار بەرىلدى, كەزەكتەن تىس جۇمىس ىستەۋگە تىيىم سالىنىپ, اقىلى دەمالىس الۋ قالپىنا كەلتىرىلدى, تۇرعىن ءۇي سالۋ قارقىنى ارتتىرىلدى. بىراق تا سوعىستان كەيىنگى ءبىرىنشى بەسجىلدىق جىلدارىندا وبلىس حالقىنىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى ءالى دە بولسا اۋىر ەدى. تۇرعىن ۇيلەر جەتىسپەدى, حالىقتىڭ ونەركاسىپپەن ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىن كەرەك ەتۋشىلىگى تولىق قامتاماسىز ەتىلمەدى. وبلىستاعى ساۋدا ورىندارى جۇمىستى ءالى ناشار ىستەدى. حالىققا مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋدە ءالى ەلەۋلى كەمشىلىكتەر بولدى.
1951 جىلى قازاق كسر مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى نۇرتاس وڭداسىنوۆ پوشانوۆتى اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترىنىڭ ماقتا شارۋاشىلىعى بويىنشا ءبىرىنشى ورىنباسارى قىزمەتىنە شاقىرتادى. «سەنى از جىل ىشىندە مينيستر ەتپەك ويىم بار» – دەپ ازىلدەيدى ەكەن. الايدا, نۇرتاس ءداندىباي ۇلى 1953 جىلى گۋرەۆ وبلىستىق اتقارۋ كوميتەتىن باسقارۋعا كەتكەندە, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ جاڭا باسشىلىعى مىرزەكەڭە جامبىل وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باستىعى قىزمەتىن ۇسىندى. ول قىزمەتتى 1959 جىلعا دەيىن اتقاردى. سوعىستا العان جاراقاتتارى سىر بەرە باستاعان سوڭ, 1960 جىلدىڭ اياعىندا دەنساۋلىعىنا بايلانىستى وداقتىق دارەجەدەگى دەربەس زەينەتكەرلىككە شىقتى. وعان وڭتۇستىك وڭىرىندەگى قاپلانبەك مال- دارىگەرلىك تەحنيكۋمىنىڭ ديرەكتورى قىزمەتىن ۇسىندى. ءسويتىپ, تەحنيكۋم-كوللەدجدى 18 جىل باسقاردى, سونشا جىل ىستەگەندە ول كىسىنىڭ اتىنا بىردە-ءبىر ءمىن تاعىلعان جوق. رەسپۋبليكا باسشىسى د.قوناەۆ «سارىاعاش» ساناتوريىنە دەمالىسقا كەلسە, دەرەۋ مىرزەكەڭدى ىزدەيدى ەكەن. وعان وبلىستىڭ باسشىلارى تاڭعالىپ وتىراتىن دەسەدى كوز كورگەندەر. «و-و-و, ول كىسىلەردىڭ (ن.وڭداسىنوۆ, د.قوناەۆ) شاپاعاتى ماعان مولىنان ءتۇستى. ماسكەۋدە جۇرسە دە تەلەفون شالاتىن, ءاربىر مەرەكەلەردە قۇتتىقتايتىن, سوعان ءبىر جاساپ قالاتىن ەدىم», دەپ اعىنان جارىلاتىن ەدى مىرزەكەڭ. «سول سىيلاستىق سەزىم ۇزاق ءومىر سۇرۋىمە جەتەلەدى. ادامنىڭ ۇزاق ءومىر ءسۇرۋىنىڭ كىلتى – مەيىرىمى مول ادامداردان». مىنە, ەلىنە قالتقىسىز قىزمەت ەتكەن, 93 جىل ءومىر سۇرگەن اسىل ادامنىڭ ءومىر جولى وسىنداي. ول – سان قىرلى قايراتكەر بولىپ, ەل جۇرەگىندە ساقتالا بەرمەك.
سەرىك يبادۋللاەۆ, ەڭبەك ارداگەرى.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى, تۇركىستان قالاسى.
