وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا ساپارمەن كەلگەن مەملەكەت باسشىسى وبلىستا وسى سالانىڭ جاقسى جولعا قويىلعانىن اتاپ ءوتتى
وڭتۇستىككە جۇمىس ساپارىمەن كەلگەن ەلباسى ەڭ الدىمەن قالادا جاڭادان پايدالانۋعا بەرىلگەن نەكە سارايىندا بولدى. ادىلەت باسقارماسىنا قاراستى احاج ءبولىمىنىڭ ءمالىمەتى بويىنشا جىل باسىنان بەرى 3790 جۇپ شاڭىراق كوتەرسە نەكە سارايىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا 8 كۇيەۋ جىگىت پەن قالىڭدىق جۇبايلىق ءومىرىن باستاماققا نيەتتەنىپ كەلىپتى. ەلباسى ولاردى وتاۋ كوتەرۋىمەن قۇتتىقتاپ, نەكە كۋالىكتەرىن تابىستادى. ارقايسىسىنا ءۇي كينوتەاترىن تارتۋ ەتتى. جاس جۇبايلارمەن شامپان تولى بوكال سوعىستىرىپ, تىلەگىن ايتتى.
نەكە سارايىنىڭ استىڭعى بولىگى قازاقتىڭ كيىز ءۇيى ىسپەتتەس بولاتىن. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى كوشپەلى قازاقتىڭ عۇمىرىن, سالت-ءداستۇرىن كوز الدىڭا اكەلەتىن شاڭىراق استىندا حالقىمىزدىڭ “قول ۇستاتۋ” عۇرپىمەن وتاۋ كوتەرگەن ەكى جاسقا باقىت تىلەدى.
حالىق اۋزىندا “قىرعى بازار” دەپ اتالىپ كەتكەن بازاردىڭ ەتەگى وسىدان بەس-التى جىل بۇرىن قۇمىرسقا يلەۋىندەي ەدى دەسەك سىپايى تەڭەۋ بولار ەدى. مۇندا قاپتاعان بازار بولاتىن. كەيبىر پىسىقتار ءبىر كەزدەرى جۇرت شىلدەنىڭ اسپان اينالىپ جەرگە تۇسەتىن اپتابىندا سۋعا ءتۇسىپ, جانى جاي تاباتىن, قىز جىگىت بولىپ قايىق ءمىنىپ, ءشامشىنىڭ انىنە سالاتىن, استىندا ونداعان كوزى بار كولدى دە قۇرعاتىپ, بازارعا اينالدىرىپ جىبەرگەن ەدى. استىندا كوزى بار كول تەسىك تاپپاي تۇرا ما, جاقىن ماڭداعى ۇيلەردىڭ جەرتولەلەرىن سۋعا تولتىرىپ, ايقاي بولىپ جاتاتىن وسى جەردى رەتتەۋدە وبلىسقا باسشى بولعان ازاماتتار ۇلكەن ەڭبەك ءسىڭىردى. بازارلار سىرتقا كوشىرىلدى. قازىر بۇل جەردىڭ ءبارى گۇلزار, اللەيالار.
ارشىعان اق جۇمىرتقاداي نەكە سارايىن وسى جەرگە سالۋعا “بەرەكە ا” كورپوراتسياسىنىڭ باس ديرەكتورى راشكۇل وسپاناليەۆا ءوز قارجىسى ەسەبىنەن 241700 مىڭ تەڭگە جۇمسادى. استىڭعى قاباتى كيىز ءۇي ءپىشىنىمەن جاسالعان, ۇستىڭگى قاباتىندا سالتانات بولمەلەرى بار, قاپتالدارى ۇلۋتاسپەن قاپتالعان ساراي ەلباسىعا ۇنادى.
نەكە سارايىنان سوڭ ەلباسى شىمكەنت قالاسى, ەڭبەكشى اۋدانىنا قاراستى بۇرىنعى فوسفور زاۋىتى ايماعىندا ورنالاسقان ء“HىLL ءCorporatىon” جشس-نىڭ جاعارماي ماتەريالدارىن شىعاراتىن زاۋىتىنا باردى. جىلىنا 24 مىڭ توننا موتور جانە ترانسميسسيا مايلارىن دايىندايتىن زاۋىتتىڭ جوبالىق قۇنى 2 615 ملن. تەڭگە. التى گەكتار القاپتى الىپ جاتقان كاسىپورىننىڭ دايىن ءونىمدى ساتۋ نارىقتارى قازاقستان جانە جاقىن شەتەلدەر. زاۋىت باسشىسى قۋات قوجامجاروۆ ەلباسىنا وسىنداعى اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردى باياندادى.
بۇدان كەيىن ەلباسى “Oxy ءtextىle” جشس-ءنىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان كەشەندى ءجىپ ءيىرۋ-ەسۋ فابريكاسىندا بولدى. دۇنيە جۇزىندەگى ماقتا داقىلىن وسىرەتىن ءىرى مەملەكەتتەر قاتارىنا قوسىلماعانىمەن قازاقستاننىڭ وزىنە مولىنان جەتەتىن اق التىنى بار. ماقتا – ءنازىك وسىمدىك. سۋ كوپ بولسا دا, از بولسا دا زيان. ونىڭ سىرتىندا كوسەك قۇرتى سياقتى جايپاپ كەتەتىن ءتۇرلى زيانكەستەرى بار. وسىنشا بەينەتپەن وسىرگەن ماقتانى ماقتا زاۋىتتارى قابىلداپ الىپ, ارزان باعامەن شەتەلگە شىعارىپ ساتىپ كەلدى. ال, قازاق ماقتاسىنان ءوڭدىرىلگەن ونىمدەر اراعا ءبىراز ۋاقىت سالىپ ءتورت-بەس ەسە قىمبات باعامەن وزىنە دايىن ءونىم بولىپ كەلەتىن.
وسىنىڭ ءبارىن ەلەكتەن وتكىزگەن ەلباسى “وڭتۇستىك” ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىن قۇرۋ تۋرالى” 2005 جىلى 6 شىلدەدە №1605 جارلىققا قول قويدى. ەندى سول ەكونوميكالىق ايماق جاقسى جەمىسىن بەرىپ جاتىر. “Oxy ءtextىle” جشس جوباسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىمەن قۇرىلعان “وڭتۇستىك” ارنايى ەكونوميكالىق ايماعى اۋماعىندا جۇزەگە اسىرىلۋدا. ءوندىرىس توقىما ونەركاسىبىندە پايدالانىلاتىن ەڭ سوڭعى تەحنولوگيالارمەن جانە جاڭا جابدىقتارمەن جابدىقتالعان. شىعارىلاتىن ءونىم حالىقارالىق يسو 9000 ستاندارتىنا سايكەس. وندىرىستە شۆەيتساريالىق “ريتەر”, جاپوندىق ء“Lىnk” كومپانيالارىنىڭ جانە نەمىستىڭ “كاۆەريون” فيرماسىنىڭ جابدىقتارى پايدالانىلادى. جوبا جەرگىلىكتى ماقتانى وڭدەۋ ۇلەسىن ارتتىرۋدى, اۋماقتاعى جانە ەلدەگى توقىما ونەركاسىبىن دامىتۋدى, ەكونوميكانىڭ ءبىر-بىرىنە بايلانىستى باسقا دا سالالارىنا وڭ اسەرىن تيگىزۋدى كوزدەيدى. شىعارىلاتىن ءونىم تولىعىمەن ەكسپورتقا باعىتتالعان. ءبۇگىنگى كۇننىڭ وزىندە نەمىستىڭ “بيمەكو” فيرماسىمەن 2 جىلعا الدىن-الا كەلىسىم جاسالىپ قويىلىپتى.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى فابريكا جۇمىسشىلارىمەن اڭگىمەلەسىپ, جاعدايلارىمەن تانىسقاننان كەيىن “حلوپكوپرومتسەلليۋلوزا” جشس-ءنىڭ ماقتا شيكىزاتىنان گيگروسكوپيالىق ماقتا, ماقتا تسەلليۋلوزاسىن جانە تەحنيكالىق كاربوكسيمەتيلتسەلليۋلوزا ءوندىرۋ بويىنشا ەكسپورتقا باعىتتالعان ءوندىرىس ۇيىمداستىرۋ فابريكاسىنا كەلدى. فابريكانىڭ باس ديرەكتورى قاينار اباسوۆ ەلباسىنا وسىنداعى اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردى باياندادى.
“بۇل جوبا قازاقستاندا بىرەۋ-اق جانە بۇعان ۇقساس جوبا جوق”, – دەيدى باس ديرەكتور. كومپانيانىڭ باستى ماقساتى جەرگىلىكتى ءونىم نەگىزىندە الەمدىك تەحنولوگيالاردى ەندىرۋ جانە قۇرامىندا ماقتا بار شيكىزاتتان دايىن ءونىم شىعارۋ. سونداي-اق, جەرگىلىكتى تاۋارلاردىڭ يمپورتتى الماستىرۋىن ارتتىرۋ, الەمدىك رىنوكقا شىعۋ جانە ەلىمىزدىڭ 50 دامىعان ەل قاتارىنا قوسىلۋ ماقساتىن جۇزەگە اسىرۋ بولىپ تابىلادى.
كاسىپورىن وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا وندىرىلەتىن ماقتا شيكىزاتىنا نەگىزدەلەتىن بولادى. ال ول ءوز كەزەگىندە قازاقستاندا ماقتا كلاستەرىنىڭ دامۋىنا وڭ ىقپال ەتەدى. وندىرىلگەن ءونىمنىڭ 70 پايىزىن ەكسپورتقا شىعارۋ كوزدەلگەن. ءوندىرىس زاماناۋي, جوعارى تەحنولوگيالىق, ءىSO-9000 حالىقارالىق ستاندارتتارىنا سايكەس قۇرال-جابدىقتارمەن جابدىقتالعان.
ەلباسى وسى فابريكا اۋماعىندا وبلىستىڭ يندۋستريالىق جوبالارىمەن تانىستى. وبلىس اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆ مەملەكەت باسشىسىنا يندۋستريالىق ايماقتى دامىتۋ بويىنشا جۇمىس جوسپارى بەكىتىلىپ, ناقتى ءىس-شارالار اتقارىلىپ جاتقانىن جۇيە-جۇيەسىمەن بايانداپ بەردى.
ەل ەكونوميكاسىن كوتەرۋگە كەتپەن مەن سوقا ازدىق ەتەدى. ونىمەن جىلدىق تابىس تاۋىپ, جەكەلەگەن وتباسىنى اسىراۋعا بولار, ال الەمدىك رىنوك باسەكەسىندە تىپتەن قاۋقارسىز. وعان سەنۋ – كەرى كەتۋ. مەملەكەتتىڭ كەلەشەگى – ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدا. ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن يندۋستريالىق ساياساتتىڭ بارلىق باسىم سالالارى مەن شەشۋشى باعىتتارى وبلىستار بويىنشا دا ايقىندالىپ, ناقتى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە.
وڭتۇستىكتە وسى جۇمىستار بۇرىنعى فوسفور زاۋىتىنىڭ اۋماعىندا جۇزەگە اسىرىلۋدا. يندۋستريالىق ايماق اۋماعىنىڭ كولەمى 337 گەكتار بولسا, ونىڭ 187,6 گەكتارىنا كاسىپورىندار ورنالاسقان. ءوندىرىستىڭ باسىم باعىتتارى بيتۋمينوزدى مينەرالداردان الىناتىن مۇناي ونىمدەرى, مينەرالدى جانە حيميالىق تىڭايتقىشتار, پنەۆماتيكالىق جانە رەزينا شينالار, قاعاز, كارتون جانە تسەلليۋلوزدىق ماقتا, كىرپىشتەر, بلوكتار, پليتالار جانە ۇساق قۇرىلىس ماتەريالدارى بولىپ تابىلادى.
بۇدان سوڭ اسقار يسابەك ۇلى اۋىل شارۋاشىلىعىن وركەندەتۋ باعىتىنداعى جۇمىستاردى سارالاپ كورسەتتى. ەلباسى وبلىستا جاسالىپ جاتقان يندۋستريالىق جوبالارمەن تانىسقاننان كەيىن كاسىپكەرلەرمەن كەزدەسىپ, پىكىرلەستى. سوڭىنان اقپارات وكىلدەرىنە سۇحبات بەردى.
ەلباسى جامبىل وبلىسىنداعى ساپارىن بايانداي كەلىپ, وڭتۇستىكتىڭ دامۋ كورسەتكىشتەرىنە قاراي ويىستى.
– اركىم ءوز شارۋاسىن جاساۋى ءتيىس, – دەدى ەلباسى. – اركىم ءوزىنىڭ وتباسىن اسىرايتىن جاعدايى بار. جۇمىس ىستەيتىن ادام بۇگىندە كەدەي بولا المايدى. ول – ءبىر. ەكىنشى, 2020 جىلعا دەيىنگى ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى – بۇل قازاقستاننىڭ تىكەلەي بولاشاعى. ونى جۇزەگە اسىرماساق ءبىز تاعى دا ارتتا قالامىز. كوشتىڭ سوڭىندا قالىپ, شاڭ جۇتامىز. سوندىقتان دا ءبىز مۇنى ۇلتتىق يدەيا رەتىندە قابىلداۋىمىز قاجەت. كەلەسى جىلى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى كەلە جاتىر. مەرەكەنى اتاپ وتكەندە ءاربىر وبلىس, ءاربىر اۋدان, اۋىل تۇرعىنى, ءاربىر ازامات “مەن ەل تاۋەلسىزدىگى ءۇشىن قانداي جۇمىس اتقاردىم, مەملەكەتكە, وزىمە قانداي جاقسىلىق جاسادىم” دەگەن پاتريوتتىق ويمەن ءجۇرۋى كەرەك. يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلاما حالىقتىڭ ويىندا بولۋى شارت. ول انشەيىن ءبىر ايتىلا سالعان جوسپار ەمەس, ول ءبىزدىڭ بولاشاعىمىزدىڭ ءتۇپ-تامىرى بولىپ سانالادى.
مەن جامبىل جانە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستارىن ارالادىم. بۇل حالقى تىعىز ورنالاسقان ءوڭىرلەر. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا 2 ملن.-نان استام حالىق تۇرادى. وبلىستا حالىق سانى كۇرت ءوسىپ كەلە جاتقاندىقتان كوشى-قون پروبلەماسى دا بار ەكەنى راس. سوندىقتان مەملەكەت اتالعان وبلىستاردا كوپتەپ مەكتەپ سالۋعا ۇلكەن ماڭىز بەرىپ وتىر. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا ءبىر جىلدا 64 مەكتەپ سالىنعان. ياعني, ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپ ماسەلەسىن شەشتىك. 50-دەن استام مەديتسينالىق مەكەمەلەر سالىندى. ءدال وسىنداي كولەمدەگى الەۋمەتتىك نىساندار باسقا بىردە-ءبىر وڭىرلەردە سالىنعان جوق. ءويتكەنى, مۇندا زارۋلىك بار. بارشا قازاقستاندىق يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىن بولاشاعىنىڭ باعدارشامى, يدەياسى رەتىندە سەزىنۋى كەرەك.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا اتقارىلعان جۇمىستار مەنى قاناعاتتاندىرادى. وبلىستىڭ اتقارۋشى بيلىگىنىڭ جۇمىسىنا وڭ باعا بەرەمىن. وبلىس اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆ جانە اۋداندارداعى ونىڭ ءارىپتەستەرى تاپسىرمانى ويداعىداي ورىنداۋدا وزدەرىنە قويىلعان ءمىندەتتەردى بەلسەندى اتقارىپ كەلەدى.
ورتا جانە شاعىن كاسىپكەرلىكتى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى سياقتى دامىتۋ قاجەت. بىزگە ءدال قازىر وتە ءىرى كاسىپورىنداردىڭ كەرەگى جوق. بىزگە 20-30-50 ادام جۇمىس ىستەيتىن كاسىپورىندار كەرەك. بۇل وتە يكەمدى ءوندىرىس. گەرمانيا 90 پايىز ءونىمدى شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتەن الادى. سوندىقتان دا بۇل ەل ەكونوميكالىق داعدارىستى وڭاي ءوتكەردى. ويتكەنى, وندا 50 عانا ادام جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ شىعارعان ونىمىنە سۇرانىس تومەندەسە, باسقا ءونىم تۇرىنە اۋىسادى. ال ءىرى ءوندىرىس ورىندارى ولاي جاساي المايدى. سوندىقتان بىزگە وتە ءتيىمدى يكەمدى ءوندىرىس قاجەت. قازاقستاندىقتار, ءاسىرەسە, جاستار ءوزىنىڭ جەكە بيزنەسىمەن اينالىسۋعا مۇددەلى بولعانى ءجون. ال اتقارۋشى بيلىك وسىعان بارلىق جاعدايدى جاساۋى كەرەك. كاسىپكەرلىككە باعىتتالعان “بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2020” باعدارلاماسى دا وسى ءۇشىن جاسالعان. ەگەر بانك 14 پايىزدىق ستاۆكامەن نەسيە بەرسە, مەملەكەت 7 پايىزىن ءوز موينىنا الادى. ءبىز ەكسپورتقا شىعاتىن ونىمدەرگە كەپىلدىك بەرەمىز. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا قايتا وڭدەۋ سالاسى قاتتى دامىپ كەلە جاتىر. مۇندا ءالى دە اتقاراتىن شارۋا كوپ. بارلىق وبلىس تۇرعىندارىنا جاقسىلىق تىلەيمىن, دەپ تۇيىندەدى ەلباسى ءوز ءسوزىن.
مەملەكەت باسشىسى ايتقانداي, وڭتۇستىكتىڭ شاعىن جانە ورتا كاسىپتىڭ تىنىسىن اشۋدا موينى وزىق. كوكتەم ەرتە كەلەتىن سارىاعاش سەكىلدى اۋدانداردا سۋارمالى ايماقتان توقىمداي بوس جەر تاپپايسىز. شارۋالاردىڭ دەنى ءۇيىرگەلىك جەرىنەن جىلىجاي كوتەرىپ, كول-كوسىر پايداعا شىعىپ وتىر. تامشىلاتىپ سۋارۋ ءادىسىن دە جاقسى مەڭگەرىپ العان.
جىلىجاي جابدىقتارىن, وعان قاجەتتى قۇبىرلاردى ىزدەپ سابىلۋدىڭ قاجەتى جوق, شىمكەنت ىرگەسىنەن اتا جۇرتقا ورالعان اعايىندارعا مىڭنان اسا ءۇي-جاي كوتەرگەن “اق اۋىل” كورپوراتسياسى ءبىر ايدان سوڭ وسى سالاعا قاجەتتى قۇرال-جابدىقتاردى ينە-جىبىنە دەيىن تۇگەندەپ ىسكە قوسادى. وڭتۇستىكتىڭ ىسكەر جىگىتتەرى اۋىل شارۋاشىلىعىنا كەزەكتى قوندىرعىلاردىڭ ءبارىن ويلاستىرعان. ەلباسىنىڭ ايماقتاعى شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا رازى بولعانىنىڭ ءبىر سەبەبى وسى سياقتى.
ساپار سوڭىندا ەلباسى كاسىپكەرلەرمەن جانە باق وكىلدەرىمەن ەستەلىك سۋرەتكە ءتۇستى.
باقتيار تايجان, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى. سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر
س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.
