ەلورداداعى كۇلاش بايسەيىتوۆا اتىنداعى ۇلتتىق وپەرا جانە بالەت تەاترى ءوزىنىڭ بيىلعى 11-ءشى ماۋسىمىن دج. ءپۋچچينيدىڭ “بوگەما” وپەراسىمەن اشىپ, بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىنداعى ەكىنشى كورسەتىلىمدە قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى زاۋىربەك رايباەۆ قويعان پ.چايكوۆسكيدىڭ ايگىلى “اققۋ كولى” بالەتىن ۇسىندى.
قايسىبىر قويىلىمدى الىپ قاراساڭىز دا, الدىمەن ساحنا دەكوراتسياسى, سۋرەتشىنىڭ شىعارماشىلىق ىزدەنىسى مەن بەكزات ونەردىڭ بەينەلى بەدەرى ءتانتى ەتپەي قويمايدى. مامىراجاي جازدىڭ جايما-شۋاق لەبى ساحنادان بەر جاققا ەپتەپ ەسىپ, ايدىن كولدە ءدوڭگەلەنگەن اي كەلبەتى پەرىشتە سەزىمدى اسەرلى الپەشتەيدى. توڭىرەكتى اسەم ساز تەربەپ تۇر. ساراي الدىنداعى الاڭقايدا جاز جامالىن قىزىقتاپ, جاستار ساۋىق-سايران قۇرۋدا. ويتكەنى, بۇگىن وزگە كۇندەردەن ەرەكشە, اسپاننان ايشۋاق سەزىم مولىنان توگىلگەن كۇن. حانزادا زيگفريدتىڭ كامەلەتتىك جاسقا تولعان شاعىنا جاراتقاننىڭ جاقتاستىعى تابيعاتتىڭ تاپ-تازا قالپىنان قاتەسىز كورىنىس تاۋىپ, مەيىرىم وتى مازداۋدا. وسىعان جۇزدەرى الابۇرتقان جاستاردىڭ جاراسىمدى بيلەرى قوسىلىپ, ار جاقتاعى الىپ كارتينا مەن بەرگى بەتتەگى تىرشىلىكتىڭ ۇيلەسىمدى قوڭىر سازى بوز ءشالى بۇلتتار كوشكەن اسپاندى قول سوزىم جەردەن كوزگە شالىندىرىپ, انە-مىنە دەگەنشە, قۇدىرەتتى اۋەن اۋەلەي جونەلدى. تويدىڭ قىزا ءتۇسىپ, شارىقتاعان شاعىندا حانزادانىڭ اناسى ەرتەڭگى بولاتىن بالدا زيگفريدكە قالىڭدىق تاڭدالاتىنىن حابارلايدى. بۇل جاس جىگىتتىڭ ءومىرى ءۇشىن اسا اياۋلى قىمبات ءسات بولاتىن. ءومىر اتتى كەمەنىڭ داۋىلدان ەرىكسىز شايقاتىلار, تولقىندا تولعاق قىسقان قۇرساقتاي قۇيىندى ۇرەيدىڭ ۇڭگىرىنەن شىعا الماي اۋرە-سارساڭعا تۇسەر الەگى بولارىن قايدان ءبىلسىن جاس قايىڭ. ول ءۇشىن بۇل دۇنيەدەگى ەڭ قيماس, ەڭ جارىق ساۋلەدەي ەلەستەگەن. ەندى سول قۇدىرەتتىڭ ءوزىنىڭ ءون بويىن قالاي بيلەمەگىن بىلمەككە اۋرە. وسى حاباردان سوڭ حانزادانىڭ كوڭىلى قوبالجىپ, ءۇمىت قاناتى كوپكە دەيىن تىنىم تاپپادى.
ارايلاپ تاعى ءبىر كۇن ۇياسىنا ۇيالا باتىپ بارا جاتتى... كەنەت قاراڭعىلىق قويۋ ورماننىڭ تىلسىم تىنىشتىعىنا ۇقساپ كەتتى. ءبىر توپ اققۋ كول جاعاسىندا كۇمىس قاناتتارىمەن كوككە ساۋلە شاشتى. وسى كەزدە زيگفريد باستاعان ءبىر توپ اڭ اۋلاعان ورەندەر سول ماڭايدى ءۇنسىز تورىپ, الاڭسىز ارمان قۋعان ءسات ەدى. وسى ارەكەتتەر بيمەن ۇعىنىقتى ورىندالىپ وتىردى. ءبىر وقيعا مەن كەلەسى ساحنالىق شەشىمنىڭ اراسىندا بۋىنسىز قيمىلى بۇلت تۇتاسقان بيىكتە قالقىپ قالىپ قويارداي كورىنگەن, قيمىل-قوزعالىسى استە ءابجىل سايقىمازاق شىعا كەلگەن كەزدە جۇرت ءبىر سەرپىلىپ قالدى. وسى بەينەنى سومداعان حالىقارالىق سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى ەلدار سارسەنباەۆتىڭ ونەرىنە رياسىز كوڭىلمەن قول سوققان كورەرمەن ىقىلاسى تولايىم.
ەكىنشى كورىنىس وتە اسەرلى, اققۋ قىزدار ايدىندا الاڭسىز جۇزۋدە. ورمانداعى كولدىڭ جاعاسىن قويۋشى-سۋرەتشى ۆلاديمير كوشەلەۆ وتە نانىمدى بەينەلەگەن. ەسكى, سىرتى قاراقوشقىل تارتىپ, قاڭىراپ بوس قالعان تاس قورعاننىڭ سۇلباسى كوزگە تەز ىلىگەدى. بۇل – سيقىرلى ز ۇلىم دانىشپاننىڭ مەكەنى. ز ۇلىمدىق پەن قاتىگەزدىكتى قاپىسىز ورنەكتەۋدە ساحناداعى ءاربىر دەتالدىڭ كوركەمدىك ماڭىزىنا ايرىقشا ءمان بەرىلگەن. اۆتوردىڭ ايتايىن دەگەن ويىنىڭ ەداۋىر بولىگىن وسىنداي ۇتىمدى ۇعىمدارمەن ءدال تاۋىپ جەتكىزگەنى قۇپتارلىق. ابايلاماسا جازاتايىم جار قاباقتان قۇلاپ كەتۋگە بولاتىن شىڭ ۇشىنداعى مۇنارالى قامال قالشيىپ قاتىپ قالعان. بۇل جەرگە ءتۇن جامىلا اققۋلاردىڭ ۇشىپ كەلگەنى قاۋىپتى كورىندى. ارتىنشا اربالەت اسىنعان اڭشى جىگىتتەر جەتتى اسىعىپ. زيگفريدتىڭ كوز الدىندا الگى اققۋدىڭ ءبىرى سىمباتتى كول ارۋىنا اينالىپ شىعا كەلگەن. مۇنى كورگەن جىگىت اڭ-تاڭ قالىپ, كوك پەرىشتەلەرىنە پەيىلدەنە كوز تىگەدى. ارۋ-اققۋ ءوزىنىڭ ءجانە قۇربىلارىنىڭ باسىنداعى قايعىعا تولى قۇپيانى كۇيىنە تارقاتادى. ويتكەنى ولار دا وزدەرىندەي كادىمگى ەت پەن سۇيەكتەن جارالعان جاندار. تەك الگى ز ۇلىم دانىشپاننىڭ قاھارىنان وسىنداي اۋىر جازاعا ۇشىراعان. ول بۇلاردى دۇعالاپ قۇسقا اينالدىرىپ جىبەرگەن. دۇنيەنى قاتەرلى اپاتتان, جاماندىقتان, ز ۇلىمدىقتان قۇتقاراتىن ادام ماحابباتىنان اسقان قۇدىرەتتى ەشتەڭە جوق. سوندىقتان اققۋلار ايالى سەزىمگە ىڭكار ەدى. جانە جاي عاشىقتىقتىڭ دۇعاعا كۇشى جەتە قويمايدى. عاشىقتىق سەزىمىن بۇرىن ەشبىر جانعا اشپاعان جاس جىگىت قانا اققۋ-قىزدى قايتا ادام قالپىنا قايتارا الۋى مۇمكىن ەكەن. ال مۇنداي كىرشىكسىز اق قارداي تازا جۇرەكتىڭ بولۋى مۇمكىن بە؟ شىعارما يدەياسىنىڭ ماڭگى جاساپ كەلە جاتۋ سەبەبى ءدال وسى تۇسىندا. جۇرەك دەگەن جۇدىرىقتاي قۇتىڭدى مەيلىنشە ادال دا اق ۇستا دەگەن ادامگەرشىلىك يدەياسىن العا تارتادى. جۇرەگى تاپ وسىنداي ماحابباتتىڭ الاۋىنا بولەنگەن زيگفريد ودەتتاعا ماڭگى جار بولۋعا انت بەرۋمەن ەكىنشى كورىنىس تياناقتالادى. وسى رەتتە زيگفريد ءرولىن ورىنداعان جاندوس اۋباكىروۆتىڭ ءوز كەيىپكەرىنىڭ جان-دۇنيەسىنە ەتەنە ەنۋگە بارىنشا تالپىنىپ باعۋى, ودەتتا مەن ز ۇلىم دانىشپاننىڭ قىزى وديلليانىڭ بەينەلەرىن قاتار سومداعان, حالىقارالىق فەستيۆالدىڭ لاۋرەاتى اسەل شايكەنوۆانىڭ ادەتتە تەك تاجىريبەلى ارتىسكە سەنىپ جۇكتەلەر ءرولدى نازىكتىگىمەن جاس تا بولسا ءمىنسىز ورىنداپ شىققانى قۋانتتى. ءۇشىنشى كورىنىس باستالعاندا ساحنا تورىندەگى سالتاناتتى ساراي ادەمى قانشايىمدارعا تولىپ كەتتى. الايدا حانزادانىڭ ساناسىن بيلەگەن كورىكتى ودەتتا بەينەسى كوز الدىنان كولبەپ كەتپەي قويادى. كەنەت وسى جيىننىڭ ۇستىنەن شاقىرىلماعان قوناقتار ساۋ ەتىپ تۇسەدى. بۇلار – ز ۇلىم دانىشپان مەن ونىڭ قىزى وديلليا ەدى. ز ۇلىم دانىشپان قىزىنا زيگفريدتىڭ جۇرەگىنە قالايدا جول تاۋىپ, وزىنە عاشىق ەتۋدى بۇيىرادى. قاسارىسقان ز ۇلىمنىڭ امالىنا ايلا تابىلعان با؟ قىز اكە تالابىن ورىندايدى. ودەتتا بەينەسىنە ەنگەن وديللياعا ۇيلەنەتىندىگىن جىگىت اناسىنا ايتادى. سيقىرشىنىڭ قۋانىشىندا شەك جوق. ز ۇلىم ءرولىن سومداعان رۇستەم سەيىتبەكوۆتىڭ جەمتىگىنە شۇيلىككەن قۇزعىنداي بىردە زيگفريدكە, ەندى بىردە ودەتتاعا الما-كەزەك قاناتىن قومداي ۇمتىلۋى شيراق قيمىل, سۇستى كەيىپ ارقىلى شىنايى بەينەلەندى. اققۋ-قىزداردى ەندى قۇرساۋدان شىقپايتىنداي ەتكەن ولار ءوز ماقساتتارىنا جەتكەن سوڭ كوزدەن عايىپ بولادى. زيگفريد الدانعانىن سەزىپ, اققۋ كولىنە جەتۋگە اسىعادى.
ءتورتىنشى كورىنىستە تاعى دا كولدىڭ جاعاسى مەن اققۋ-قىزدار ءبيى اسەمدىگىمەن كوڭىل باۋرايدى. وكسىكتەن جۇرەگى قۇسا بولعان ودەتتانىڭ ومىرگە ىزا-كەگى قايناپ, قۇربىلارىنا سىر اقتارۋدا. سەنىم ارتقان زيگفريدى جوق, الدامشى سەزىمنىڭ جەتەگىندە جەلمەن بىرگە قاڭباقشا بايىز تاپپاس وتكىنشى ءبىر پەندەگە جورىدى. بىراق سول زامات اسىعىپ زيگفريد تە جەتكەن ەدى. عاشىقتاردىڭ تابىسۋى ساحنادا كوركەم يىرىمدەرمەن بەدەرلەندى. قوس جۇرەكتىڭ ءلۇپىلىن سەزىپ قويعان ز ۇلىم دانىشپان قايتا اينالىپ سوعادى. ەكى جاستىڭ ماحاببات الاۋىن جەڭۋگە ءداتى شىداماعان ول ەندى تابيعاتتىڭ ءدۇلەي قارا كۇشىن كومەككە شاقىرۋعا ءماجبۇر بولادى. ماحاببات پەن ز ۇلىمدىقتىڭ شايقاسىنان اسپان استى شاتىناپ كەتتى. ءوزىنىڭ ارمانى مەن ارۋى ءۇشىن جانىن بەرۋگە دايىن باتىل جىگىتتىڭ ەرلىگى ز ۇلىم ويىن ىسكە اسىرماي تاستايدى. قوس عاشىق ماقساتىنا جەتكەن تۇستاعى شاتتىق كۇيى وتە شابىتتانا تارتىلدى. مۋزىكانىڭ وقيعامەن جاقىن ۇيلەسىپ, ءبىرتۇتاس دۇنيەگە اينالۋى ءۇشىن قويۋشى-ديريجەر ابزال ءمۇحيتدينوۆتىڭ كوپ تەر توككەنىن ايتا كەتكەن ابزال. سونىمەن بىرگە ءمادينا باسباەۆا, كسەنيا تولماچەۆا, اسەل وسپانباەۆا, يننا چۋتكوۆا, تايىر گاتاۋوۆ, عاليا ماجاعۇلوۆا سىندى تاعى دا باسقا قوسالقى بەينەلەردى ورىنداعان جاس ارتىستەردىڭ كەلەشەگىنەن كوپ ءۇمىت كۇتۋگە بولادى.
جاس تەاتر رەپەرتۋارىندا ءوزىندىك ورنى بار “اققۋ كولى” بالەتىنىڭ جەتىستىگى تۋرالى مۇنان ارمەن قاراي دا ويىمىزدى جالعاستىرا بەرۋىمىزگە بولار ەدى. الايدا ءاڭگىمەمىزدى ونەر ادامدارىنىڭ ءوز لەبىزىمەن اياقتاعاندى ءجون كورىپ وتىرمىز. مادەنيەت ۆيتسە-ءمينيسترى اسقار بورىباەۆ چايكوۆسكيدىڭ “اققۋ كولى”, “ۇيقىداعى ارۋ”, “ششەلكۋنچيك” بالەتتەرى الەمنىڭ ايتۋلى تەاترلارى رەپەرتۋارىنان بەرىك ورىن الاتىن كلاسسيكالىق ءىنجۋ-مارجاندار بولىپ سانالسا, بۇل رەتتە استانا تەاترى بالەت ترۋپپاسىنىڭ تابىستارى قۋانارلىق جاعدايدا ەكەنىن تىلگە تيەك ەتكەن. بيىلعى ماۋسىمنىڭ جىلداعىعا قاراعاندا وزگەشەرەك ەكەنى, مىسالى, جىل اياعىنا دەيىن ءادىل بەستىباەۆتىڭ “بايتەرەك” جاڭا بالەتى ساحنالانعالى جاتقانىن ايتقان. ال “ۇلتتىق وپەرالار مەن بالەت تۋىندىلارىن قويۋدا قانداي جەتىستىكتەر بار؟” دەگەن سۇراققا: “قازاق كومپوزيتورلارى شىعارمالارىنا ايتارلىقتاي كوڭىل ءبولىنىپ كەلەدى. ماسەلەن, بالنۇر قىدىربەكتىڭ “قالقامان-مامىر”, سەرىك ەركىنبەكوۆتىڭ “ماڭگىلىك الاۋ” سىندى بالەتتەرى, باسقا دا وسىنداي سۇبەلى بەس ۇلتتىق دۇنيە كورەرمەنمەن جاقىن كۇندەردە قاۋىشاتىن بولادى. مۇنىمەن بىرگە ۇلتتىق وپەرالاردىڭ دا سانى جىلدان-جىلعا ارتپاسا كەمىمەيدى” دەپ جاۋاپ بەردى. ك.بايسەيىتوۆا اتىنداعى ۇلتتىق وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ ديرەكتورى تولەۋبەك الپيەۆتىڭ ايتۋىنشا, ماريۋس پەتيپا مەن لەۆ يۆانوۆ قويعان “اققۋ كولى” بالەتى الەمنىڭ كەمىندە ءبىر مەزگىلدە ەلۋدەن استام ەلىنىڭ ساحناسىندا ۇزدىكسىز ءجۇرىپ وتىرادى ەكەن. ءبىر عاجابى, ونى ءار ەل تەك وزدەرىنە ءتان بوياۋمەن جەتكىزۋگە تىرىسادى. ماسەلەن, قىتايلار قويعان ۇلگى مەن ەلوردا تەاترىنىڭ “اققۋ كولى” ءبىر-بىرىنە مۇلدە ۇقسامايدى, سول سەكىلدى الماتى مەن استانا تەاترلارى دا ءبىر-ءبىرىن قايتالامايدى. مىسالى, الماتىدا “اققۋ كولى” ءۇش اكتىلى بولسا, ەلوردالىق تەاتردا ول ءتورت اكتىدەن تۇرادى. ەلوردا تەاترىنىڭ بالەت ترۋپپاسى وندىردەي جاستاردان قۇرالعان. ەۋروپانىڭ ايگىلى تەاترلارىندا تاجىريبەدەن ءوتىپ كەلگەن جاستار كوپ. قىسقاسى, جاس بالەت ترۋپپاسى ءالى تالاي بيىك شىڭداردى باعىندىرارىنا يلانتادى.
سۋرەتتەردە: “اققۋ كولى” بالەتىنەن كورىنىستەر.
قايسىبىر قويىلىمدى الىپ قاراساڭىز دا, الدىمەن ساحنا دەكوراتسياسى, سۋرەتشىنىڭ شىعارماشىلىق ىزدەنىسى مەن بەكزات ونەردىڭ بەينەلى بەدەرى ءتانتى ەتپەي قويمايدى. مامىراجاي جازدىڭ جايما-شۋاق لەبى ساحنادان بەر جاققا ەپتەپ ەسىپ, ايدىن كولدە ءدوڭگەلەنگەن اي كەلبەتى پەرىشتە سەزىمدى اسەرلى الپەشتەيدى. توڭىرەكتى اسەم ساز تەربەپ تۇر. ساراي الدىنداعى الاڭقايدا جاز جامالىن قىزىقتاپ, جاستار ساۋىق-سايران قۇرۋدا. ويتكەنى, بۇگىن وزگە كۇندەردەن ەرەكشە, اسپاننان ايشۋاق سەزىم مولىنان توگىلگەن كۇن. حانزادا زيگفريدتىڭ كامەلەتتىك جاسقا تولعان شاعىنا جاراتقاننىڭ جاقتاستىعى تابيعاتتىڭ تاپ-تازا قالپىنان قاتەسىز كورىنىس تاۋىپ, مەيىرىم وتى مازداۋدا. وسىعان جۇزدەرى الابۇرتقان جاستاردىڭ جاراسىمدى بيلەرى قوسىلىپ, ار جاقتاعى الىپ كارتينا مەن بەرگى بەتتەگى تىرشىلىكتىڭ ۇيلەسىمدى قوڭىر سازى بوز ءشالى بۇلتتار كوشكەن اسپاندى قول سوزىم جەردەن كوزگە شالىندىرىپ, انە-مىنە دەگەنشە, قۇدىرەتتى اۋەن اۋەلەي جونەلدى. تويدىڭ قىزا ءتۇسىپ, شارىقتاعان شاعىندا حانزادانىڭ اناسى ەرتەڭگى بولاتىن بالدا زيگفريدكە قالىڭدىق تاڭدالاتىنىن حابارلايدى. بۇل جاس جىگىتتىڭ ءومىرى ءۇشىن اسا اياۋلى قىمبات ءسات بولاتىن. ءومىر اتتى كەمەنىڭ داۋىلدان ەرىكسىز شايقاتىلار, تولقىندا تولعاق قىسقان قۇرساقتاي قۇيىندى ۇرەيدىڭ ۇڭگىرىنەن شىعا الماي اۋرە-سارساڭعا تۇسەر الەگى بولارىن قايدان ءبىلسىن جاس قايىڭ. ول ءۇشىن بۇل دۇنيەدەگى ەڭ قيماس, ەڭ جارىق ساۋلەدەي ەلەستەگەن. ەندى سول قۇدىرەتتىڭ ءوزىنىڭ ءون بويىن قالاي بيلەمەگىن بىلمەككە اۋرە. وسى حاباردان سوڭ حانزادانىڭ كوڭىلى قوبالجىپ, ءۇمىت قاناتى كوپكە دەيىن تىنىم تاپپادى.
ارايلاپ تاعى ءبىر كۇن ۇياسىنا ۇيالا باتىپ بارا جاتتى... كەنەت قاراڭعىلىق قويۋ ورماننىڭ تىلسىم تىنىشتىعىنا ۇقساپ كەتتى. ءبىر توپ اققۋ كول جاعاسىندا كۇمىس قاناتتارىمەن كوككە ساۋلە شاشتى. وسى كەزدە زيگفريد باستاعان ءبىر توپ اڭ اۋلاعان ورەندەر سول ماڭايدى ءۇنسىز تورىپ, الاڭسىز ارمان قۋعان ءسات ەدى. وسى ارەكەتتەر بيمەن ۇعىنىقتى ورىندالىپ وتىردى. ءبىر وقيعا مەن كەلەسى ساحنالىق شەشىمنىڭ اراسىندا بۋىنسىز قيمىلى بۇلت تۇتاسقان بيىكتە قالقىپ قالىپ قويارداي كورىنگەن, قيمىل-قوزعالىسى استە ءابجىل سايقىمازاق شىعا كەلگەن كەزدە جۇرت ءبىر سەرپىلىپ قالدى. وسى بەينەنى سومداعان حالىقارالىق سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى ەلدار سارسەنباەۆتىڭ ونەرىنە رياسىز كوڭىلمەن قول سوققان كورەرمەن ىقىلاسى تولايىم.
ەكىنشى كورىنىس وتە اسەرلى, اققۋ قىزدار ايدىندا الاڭسىز جۇزۋدە. ورمانداعى كولدىڭ جاعاسىن قويۋشى-سۋرەتشى ۆلاديمير كوشەلەۆ وتە نانىمدى بەينەلەگەن. ەسكى, سىرتى قاراقوشقىل تارتىپ, قاڭىراپ بوس قالعان تاس قورعاننىڭ سۇلباسى كوزگە تەز ىلىگەدى. بۇل – سيقىرلى ز ۇلىم دانىشپاننىڭ مەكەنى. ز ۇلىمدىق پەن قاتىگەزدىكتى قاپىسىز ورنەكتەۋدە ساحناداعى ءاربىر دەتالدىڭ كوركەمدىك ماڭىزىنا ايرىقشا ءمان بەرىلگەن. اۆتوردىڭ ايتايىن دەگەن ويىنىڭ ەداۋىر بولىگىن وسىنداي ۇتىمدى ۇعىمدارمەن ءدال تاۋىپ جەتكىزگەنى قۇپتارلىق. ابايلاماسا جازاتايىم جار قاباقتان قۇلاپ كەتۋگە بولاتىن شىڭ ۇشىنداعى مۇنارالى قامال قالشيىپ قاتىپ قالعان. بۇل جەرگە ءتۇن جامىلا اققۋلاردىڭ ۇشىپ كەلگەنى قاۋىپتى كورىندى. ارتىنشا اربالەت اسىنعان اڭشى جىگىتتەر جەتتى اسىعىپ. زيگفريدتىڭ كوز الدىندا الگى اققۋدىڭ ءبىرى سىمباتتى كول ارۋىنا اينالىپ شىعا كەلگەن. مۇنى كورگەن جىگىت اڭ-تاڭ قالىپ, كوك پەرىشتەلەرىنە پەيىلدەنە كوز تىگەدى. ارۋ-اققۋ ءوزىنىڭ ءجانە قۇربىلارىنىڭ باسىنداعى قايعىعا تولى قۇپيانى كۇيىنە تارقاتادى. ويتكەنى ولار دا وزدەرىندەي كادىمگى ەت پەن سۇيەكتەن جارالعان جاندار. تەك الگى ز ۇلىم دانىشپاننىڭ قاھارىنان وسىنداي اۋىر جازاعا ۇشىراعان. ول بۇلاردى دۇعالاپ قۇسقا اينالدىرىپ جىبەرگەن. دۇنيەنى قاتەرلى اپاتتان, جاماندىقتان, ز ۇلىمدىقتان قۇتقاراتىن ادام ماحابباتىنان اسقان قۇدىرەتتى ەشتەڭە جوق. سوندىقتان اققۋلار ايالى سەزىمگە ىڭكار ەدى. جانە جاي عاشىقتىقتىڭ دۇعاعا كۇشى جەتە قويمايدى. عاشىقتىق سەزىمىن بۇرىن ەشبىر جانعا اشپاعان جاس جىگىت قانا اققۋ-قىزدى قايتا ادام قالپىنا قايتارا الۋى مۇمكىن ەكەن. ال مۇنداي كىرشىكسىز اق قارداي تازا جۇرەكتىڭ بولۋى مۇمكىن بە؟ شىعارما يدەياسىنىڭ ماڭگى جاساپ كەلە جاتۋ سەبەبى ءدال وسى تۇسىندا. جۇرەك دەگەن جۇدىرىقتاي قۇتىڭدى مەيلىنشە ادال دا اق ۇستا دەگەن ادامگەرشىلىك يدەياسىن العا تارتادى. جۇرەگى تاپ وسىنداي ماحابباتتىڭ الاۋىنا بولەنگەن زيگفريد ودەتتاعا ماڭگى جار بولۋعا انت بەرۋمەن ەكىنشى كورىنىس تياناقتالادى. وسى رەتتە زيگفريد ءرولىن ورىنداعان جاندوس اۋباكىروۆتىڭ ءوز كەيىپكەرىنىڭ جان-دۇنيەسىنە ەتەنە ەنۋگە بارىنشا تالپىنىپ باعۋى, ودەتتا مەن ز ۇلىم دانىشپاننىڭ قىزى وديلليانىڭ بەينەلەرىن قاتار سومداعان, حالىقارالىق فەستيۆالدىڭ لاۋرەاتى اسەل شايكەنوۆانىڭ ادەتتە تەك تاجىريبەلى ارتىسكە سەنىپ جۇكتەلەر ءرولدى نازىكتىگىمەن جاس تا بولسا ءمىنسىز ورىنداپ شىققانى قۋانتتى. ءۇشىنشى كورىنىس باستالعاندا ساحنا تورىندەگى سالتاناتتى ساراي ادەمى قانشايىمدارعا تولىپ كەتتى. الايدا حانزادانىڭ ساناسىن بيلەگەن كورىكتى ودەتتا بەينەسى كوز الدىنان كولبەپ كەتپەي قويادى. كەنەت وسى جيىننىڭ ۇستىنەن شاقىرىلماعان قوناقتار ساۋ ەتىپ تۇسەدى. بۇلار – ز ۇلىم دانىشپان مەن ونىڭ قىزى وديلليا ەدى. ز ۇلىم دانىشپان قىزىنا زيگفريدتىڭ جۇرەگىنە قالايدا جول تاۋىپ, وزىنە عاشىق ەتۋدى بۇيىرادى. قاسارىسقان ز ۇلىمنىڭ امالىنا ايلا تابىلعان با؟ قىز اكە تالابىن ورىندايدى. ودەتتا بەينەسىنە ەنگەن وديللياعا ۇيلەنەتىندىگىن جىگىت اناسىنا ايتادى. سيقىرشىنىڭ قۋانىشىندا شەك جوق. ز ۇلىم ءرولىن سومداعان رۇستەم سەيىتبەكوۆتىڭ جەمتىگىنە شۇيلىككەن قۇزعىنداي بىردە زيگفريدكە, ەندى بىردە ودەتتاعا الما-كەزەك قاناتىن قومداي ۇمتىلۋى شيراق قيمىل, سۇستى كەيىپ ارقىلى شىنايى بەينەلەندى. اققۋ-قىزداردى ەندى قۇرساۋدان شىقپايتىنداي ەتكەن ولار ءوز ماقساتتارىنا جەتكەن سوڭ كوزدەن عايىپ بولادى. زيگفريد الدانعانىن سەزىپ, اققۋ كولىنە جەتۋگە اسىعادى.
ءتورتىنشى كورىنىستە تاعى دا كولدىڭ جاعاسى مەن اققۋ-قىزدار ءبيى اسەمدىگىمەن كوڭىل باۋرايدى. وكسىكتەن جۇرەگى قۇسا بولعان ودەتتانىڭ ومىرگە ىزا-كەگى قايناپ, قۇربىلارىنا سىر اقتارۋدا. سەنىم ارتقان زيگفريدى جوق, الدامشى سەزىمنىڭ جەتەگىندە جەلمەن بىرگە قاڭباقشا بايىز تاپپاس وتكىنشى ءبىر پەندەگە جورىدى. بىراق سول زامات اسىعىپ زيگفريد تە جەتكەن ەدى. عاشىقتاردىڭ تابىسۋى ساحنادا كوركەم يىرىمدەرمەن بەدەرلەندى. قوس جۇرەكتىڭ ءلۇپىلىن سەزىپ قويعان ز ۇلىم دانىشپان قايتا اينالىپ سوعادى. ەكى جاستىڭ ماحاببات الاۋىن جەڭۋگە ءداتى شىداماعان ول ەندى تابيعاتتىڭ ءدۇلەي قارا كۇشىن كومەككە شاقىرۋعا ءماجبۇر بولادى. ماحاببات پەن ز ۇلىمدىقتىڭ شايقاسىنان اسپان استى شاتىناپ كەتتى. ءوزىنىڭ ارمانى مەن ارۋى ءۇشىن جانىن بەرۋگە دايىن باتىل جىگىتتىڭ ەرلىگى ز ۇلىم ويىن ىسكە اسىرماي تاستايدى. قوس عاشىق ماقساتىنا جەتكەن تۇستاعى شاتتىق كۇيى وتە شابىتتانا تارتىلدى. مۋزىكانىڭ وقيعامەن جاقىن ۇيلەسىپ, ءبىرتۇتاس دۇنيەگە اينالۋى ءۇشىن قويۋشى-ديريجەر ابزال ءمۇحيتدينوۆتىڭ كوپ تەر توككەنىن ايتا كەتكەن ابزال. سونىمەن بىرگە ءمادينا باسباەۆا, كسەنيا تولماچەۆا, اسەل وسپانباەۆا, يننا چۋتكوۆا, تايىر گاتاۋوۆ, عاليا ماجاعۇلوۆا سىندى تاعى دا باسقا قوسالقى بەينەلەردى ورىنداعان جاس ارتىستەردىڭ كەلەشەگىنەن كوپ ءۇمىت كۇتۋگە بولادى.
جاس تەاتر رەپەرتۋارىندا ءوزىندىك ورنى بار “اققۋ كولى” بالەتىنىڭ جەتىستىگى تۋرالى مۇنان ارمەن قاراي دا ويىمىزدى جالعاستىرا بەرۋىمىزگە بولار ەدى. الايدا ءاڭگىمەمىزدى ونەر ادامدارىنىڭ ءوز لەبىزىمەن اياقتاعاندى ءجون كورىپ وتىرمىز. مادەنيەت ۆيتسە-ءمينيسترى اسقار بورىباەۆ چايكوۆسكيدىڭ “اققۋ كولى”, “ۇيقىداعى ارۋ”, “ششەلكۋنچيك” بالەتتەرى الەمنىڭ ايتۋلى تەاترلارى رەپەرتۋارىنان بەرىك ورىن الاتىن كلاسسيكالىق ءىنجۋ-مارجاندار بولىپ سانالسا, بۇل رەتتە استانا تەاترى بالەت ترۋپپاسىنىڭ تابىستارى قۋانارلىق جاعدايدا ەكەنىن تىلگە تيەك ەتكەن. بيىلعى ماۋسىمنىڭ جىلداعىعا قاراعاندا وزگەشەرەك ەكەنى, مىسالى, جىل اياعىنا دەيىن ءادىل بەستىباەۆتىڭ “بايتەرەك” جاڭا بالەتى ساحنالانعالى جاتقانىن ايتقان. ال “ۇلتتىق وپەرالار مەن بالەت تۋىندىلارىن قويۋدا قانداي جەتىستىكتەر بار؟” دەگەن سۇراققا: “قازاق كومپوزيتورلارى شىعارمالارىنا ايتارلىقتاي كوڭىل ءبولىنىپ كەلەدى. ماسەلەن, بالنۇر قىدىربەكتىڭ “قالقامان-مامىر”, سەرىك ەركىنبەكوۆتىڭ “ماڭگىلىك الاۋ” سىندى بالەتتەرى, باسقا دا وسىنداي سۇبەلى بەس ۇلتتىق دۇنيە كورەرمەنمەن جاقىن كۇندەردە قاۋىشاتىن بولادى. مۇنىمەن بىرگە ۇلتتىق وپەرالاردىڭ دا سانى جىلدان-جىلعا ارتپاسا كەمىمەيدى” دەپ جاۋاپ بەردى. ك.بايسەيىتوۆا اتىنداعى ۇلتتىق وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ ديرەكتورى تولەۋبەك الپيەۆتىڭ ايتۋىنشا, ماريۋس پەتيپا مەن لەۆ يۆانوۆ قويعان “اققۋ كولى” بالەتى الەمنىڭ كەمىندە ءبىر مەزگىلدە ەلۋدەن استام ەلىنىڭ ساحناسىندا ۇزدىكسىز ءجۇرىپ وتىرادى ەكەن. ءبىر عاجابى, ونى ءار ەل تەك وزدەرىنە ءتان بوياۋمەن جەتكىزۋگە تىرىسادى. ماسەلەن, قىتايلار قويعان ۇلگى مەن ەلوردا تەاترىنىڭ “اققۋ كولى” ءبىر-بىرىنە مۇلدە ۇقسامايدى, سول سەكىلدى الماتى مەن استانا تەاترلارى دا ءبىر-ءبىرىن قايتالامايدى. مىسالى, الماتىدا “اققۋ كولى” ءۇش اكتىلى بولسا, ەلوردالىق تەاتردا ول ءتورت اكتىدەن تۇرادى. ەلوردا تەاترىنىڭ بالەت ترۋپپاسى وندىردەي جاستاردان قۇرالعان. ەۋروپانىڭ ايگىلى تەاترلارىندا تاجىريبەدەن ءوتىپ كەلگەن جاستار كوپ. قىسقاسى, جاس بالەت ترۋپپاسى ءالى تالاي بيىك شىڭداردى باعىندىرارىنا يلانتادى.
سۋرەتتەردە: “اققۋ كولى” بالەتىنەن كورىنىستەر.
