قىران قازاق

جۇبان مولداعاليەۆتىڭ “مەن – قازاقپىن” پوەماسى ء“بىر ەل – ءبىر كىتاپ” رەسپۋبليكالىق اكتسياسىنا ارقاۋ بولۋدا قازاقتىڭ ءور رۋحتى اقىندارىنىڭ ءبىرى جۇبان مولداعاليەۆ ەسىمىن ەل-جۇرتى قالاي ۇلىقتاپ ءجۇر دەگەنگە ناقتى مىسال ىزدەپ كورەتىن بولساق, 80 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي ورال قالاسىندا اقىن قۇرمەتىنە ەسكەرتكىش ورناتىلعانىن, سونداي-اق №2 مەكتەپكە ەسىمى بەرىلگەنىن, وبلىستىق عىلىمي امبەباپ كىتاپحاناسى دا اقىن ەسىمىمەن اتالاتىنىن, باتىس قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە جىل سايىن “جۇبان وقۋلارى” ءوتىپ تۇراتىنىن مەرەيلەنە ايتۋعا قۇقىلىمىز. بۇگىن, مىنە اقىننىڭ جىر قاناتى ەركە ەسىلدىڭ ەمىرەنگەن تولقىندارىمەن ەسىلە قاعىلىپ, “مەن – قازاقپىن” پوەماسى جاستاردى وتاندى سۇيۋگە ۇندەيتىن نامىستىڭ نايزاعايىنداي جارقىلداۋدا. تاۋەلسىزدىك العانىمىزعا 20 جىل جۋىقتاعان بەلەستە ۇلتتىق رۋحتى كوتەرەتىن, ازاماتتىق قوعامدى نىعايتاتىن وتتى جىرلاردى مازداتۋعا ەلورداداعى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانا ۇيىتقى بولىپ, پوەتيكالىق مارافوندى باستاپ بەرگەنى اسەرلى شىققان. مۇنى ارمەن قاراي “نۇر وتان” حدپ جانىنداعى استانا فيليالىنىڭ “جاس وتان” جاستار قاناتى, س.سەيفۋللين مۇراجايى جانىنداعى “جاس تالاپ” پوەتيكالىق كلۋبى جالعاستىرىپ, ولاردىڭ اياعى مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى ادامدارعا ارنالعان زالدا برايل جۇيەسى بويىنشا وقۋ مەن جازۋ بايقاۋىنا, “مەن – قازاقپىن” ادەبي-ساحنالىق كومپوزيتسياسىنا, امەريكالىق بۇرىشتا اعىلشىن تىلىندە ج.مولداعاليەۆتىڭ شىعارماشىلىعىنا بايلانىستى مەكتەپ وقۋشىلارى مەن كوللەدج, جوو-نىڭ ستۋدەنتتەرى اراسىنداعى بايقاۋعا ۇلاسۋدا. ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا ء“بىر ەل – ءبىر كىتاپ” كىتاپ ەكسپوزيتسياسى اشىلىپ, ينتەرنەتتى پايدالانۋشىلارعا “جىرىمەن وي تەبىرەنتكەن ۇرپاعىنا” ءۆيرتۋالدى كورمە ۇسىنىلدى. شارا قورىتىندىسىندا فاريزا وڭعارسىنوۆا, تۇرسىن جۇرتباي, سەرىك نەگيموۆ, قۇنىپيا الپىسباەۆ, ۆلاديمير گۋندارەۆ, جاراسباي سۇلەيمەنوۆ سياقتى ادەبيەتتىڭ ءبىر توپ مايتالماندارى قاتىساتىن “جۇبان جىرى: رۋح پەن بىرلىك جىرشىسى” دوڭگەلەك ۇستەل وتەدى دەپ كۇتىلۋدە. ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى, اسكەري بولىمشەلەر تارتىلعان رەسپۋبليكالىق اكتسيا بارىسىندا ءتۇرلى كەزدەسۋلەر, اڭگىمەلەسۋلەر, دوڭگەلەك ۇستەلدەر, وقۋ مارافونى, كورمەلەر, جالپى باس-اياعى 700-دەن اسا شارا وتەتىنى ءمالىم بولىپ وتىر. ءداستۇرلى اكتسيانى ءسوز ەتكەن كەزدە ەكى ءتۇرلى ماسەلە قاتتى مازالايدى. كەزىندە “قازاقستان – ەڭ كوپ وقيتىن ەل” اتانسا, ءدال قازىر كىتاپتى ەڭ از وقيتىن ەلگە اينالعانى شىندىق. بۇل – ءبىر. ەكىنشىدەن, كۇندەلىكتى ءومىرىمىز تىكەلەي كومپيۋتەرگە تاۋەلدى بولا باستاعان تۇستا كىتاپقا دەگەن ىقىلاس بۇرىنعىعا قاراعاندا, باسەڭسي تۇسكەنى تاعى دا اششى اقيقات. باياعىدا قىزىق كىتاپتار قولدان قولعا وتكەندىكتەن كەيدە, ءتىپتى مۇقابالارى كۇن جەپ قويعانداي ۇلبىرەپ قالاتىن كەزدەر بولعان. قازىر كىتاپتار بەتى اشىلماعان كۇيى سورەدە تۇرىپ بەتتەرى سارعايادى. كەلەشەكتە كىتاپ وقۋ دەگەن مۇلدە جويىلۋى مۇمكىن, ادامدار وزدەرىنە كەرەك دەرەكتى, ماتەريالدى, نەمەسە جازۋشىنىڭ شىعارمالارىن كومپيۋتەردەن الىپ وقيتىن بولادى دەگەن اڭگىمەنىڭ دە كەيدە باسى قىلتيىپ شىعىپ قالىپ جاتاتىنى راس. ەگەر شىنىمەن سولاي بولسا, وندا نەگە باسقا وركەنيەت­تى ەلدەردە كىتاپ شىعارۋ مادەنيەتى ءالى كۇنگە دەيىن وزەكتىلىگىن جويماي وتىر, الەمنىڭ وزىق ەلدەرىندە ينتەرنەتتىڭ, كومپيۋتەردىڭ قارقىندى دامۋىنا قاراماستان مەكتەپ وقۋشىلارى مەن جوعارى وقۋ ورىندارى وقۋلىق كىتاپتارعا جيىرەك جۇگىنەدى دەگەن سۇراق تۋادى. ءابىش كەكىل­باەۆشا ايتقاندا, “تەحنيكا ءماتىننىڭ باسەكەلەسىنە ەمەس, قولعانات جاردەمشىسىنە عانا اينالىپ وتىر”. قالام­گەر اعامىز وسى ماسەلەدە رالف ك.ستەگەردىڭ ءسوزىن مىسالعا كەلتىرۋ ارقىلى كىتاپتى جۇرتتىڭ نە ءۇشىن وقيتىنىن تۇيىندەۋى تۇيسىككە تۇسىنىكتى. ستەگەر ادامدار باسىلىمداردى “ۇيرەنگەن ادەت بولعاندىق­تان, مىندەت ساناعاندىقتان, ۋاقىت وتكىزۋ ءۇشىن, اعىمداعى وقيعالاردان حاباردار بولۋ ءۇشىن, سول كەزدەگى سەزىمدى قاناعاتتاندىرۋ ءۇشىن, كۇندەلىكتى ءومىر تالاپتارىنا جاۋاپ بەرۋ ءۇشىن, قوسالقى اۋەستەرىن جانە الەۋمەتتىك سۇرانىستارىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن, ءوزىن-ءوزى جەتىلدىرىپ, ءوزىن-ءوزى دامىتۋ ءۇشىن, جال­پى مادەني كوزقاراسىن كۇشەيتۋ ءۇشىن, تازا زەردەلىك قۇشتارلىقتارىن قاندىرۋ ءۇشىن,  ءوز رۋحاني سۇرا­نىسىن وتەۋ ءۇشىن” وقيتىندىعىن دالەلدەگەن ەكەن. وسى رەتتە جۇبان اقىننىڭ: “مەن – قازاقپىن, مىڭ ءولىپ, مىڭ تىرىلگەن, جورگەگىمدە تانىستىم مۇڭ تىلىممەن. جىلاعاندا جۇرەگىم, كۇن تۇتىلىپ, قۋانعاندا كۇلكىمنەن كۇن تۇرىلگەن. مەن – قازاقپىن, بيىكپىن, بايتاق ەلمىن, قايتا تۋدىم ومىرگە, قايتا كەلدىم...”, –دەگەن وتتى جىر شۋماقتارىن ويعا قايتا ورالتقىمىز كەلەدى. كوكىرەگى كۇنگەيلى نارگە تولماي ادام قالاي بيىك مۇراتقا جەتپەك. وسى رۋحپەن جىگەرلەنگەن جانعا جىر شۋماعىنىڭ اسەر ەتپەۋى مۇمكىن ەمەس. اقىن ءوزىنىڭ اسقاق ارمانىن ولەڭمەن ءورىپ, تۋعان حالقىنىڭ رۋحاني كوگىنەن شۋاق شاشار جىر ۇر­ان­عا اينالدى. بۇل داستان كۇللى قازاقتىڭ نا­مى­سىن جانىپ, قايرات-جىگەرىن وياتاتىنى كۇمانسىز. وعان شىعارىلعان ءاننىڭ الاتىن ورنى ءوز الدىنا ءبىر توبە. اۋەن تاپ ءبىر ولەڭنىڭ سوزدە­رى­نەن قۋات الىپ تۇرعانداي تۋعان. ەسترادا جۇل­دىزى ەربولات قۇدايبەرگەنوۆتىڭ ورىنداۋىنداعى “مەن – قازاقپىن” بۇگىندە جاستاردىڭ ەڭ ءسۇيىپ تىڭدايتىن انىنە اينالۋىندا وسىنداي سىر جات­قا­­نىن ۇعاسىز. ءماتىن دە, ءان دە جالىندى رۋحقا تولى. ارنارسەنىڭ ايتىلار كەزى مەن شەرتىلەر سازىن ۋاقىت ءتىلى تاڭداسا, سۇرەر ءداۋىرىڭ دە تاپ سونداي ما دەگەن وي كەلەدى. جۇبان اقىن ءۇنىنىڭ بۇگىن تاۋ­دان شىققان جاڭعىرىقتاي جايىلا شىعۋى ەرىكسىز وسى ويعا بوي الدىرادى. بۇگىن دالا تۇگەل بالعىن جىرعا باس ءيىپ, باتىلدانا باعىت تۇزەگەن. شىعارما قازىرگى ۋاقىت قالامىنان تۋعانداي شىمىر. ولەڭدى وشپەس قۇندىلىق ەتكەن قۇدىرەتتىڭ قۇيتاقانداي سىيىنىڭ جاندى باۋراپ الار سىر-سيقىرى نەدە؟ ول كەزەڭ مەن بۇل كەزەڭدى قالاي سالىستىرارسىڭ؟ قوعامنىڭ ءۇنى دە, ومىرلىك قۇندىلىقتار دا وزگەرىپ جاتىر. بىراق ادامنىڭ تۋىپ-وسكەن جەرىنە دەگەن پەرزەنتتىك سۇيىسپەنشىلىك سەزىمىنەن اسقان باسقا ءبىر قۇدىرەتتىڭ بولۋى ەكىتالاي ما دەپ قالاسىڭ. جۇبان اقىن تۋعان ەلىن قالاي سۇيسە, بۇگىن ەل دە اقىنىنا سونشالىق ماحاببات جىلۋىن توگۋدە. تايعارا, كەنوي, جامبىل, كوكتەرەك, وردا, سارال­جىن, مۇراتساي, جارسۋات, ارالتال, تاعىسىن تاعى ەلدى-مەكەندەردە اقىننىڭ 90 جىلدىق مەرەيتويى­مەن تۇسپا-تۇس كەلگەن پوەزيالىق كەشتەردىڭ عيبرا­تى اۋىل جاستارى ءۇشىن ۇشان-تەڭىز بولعانىن سەزە­مىز. ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندەگى كىتاپحا­نا­لار مەن مەكتەپتەردە دە جۇبان وقۋلارى ءدال وسىنداي قارقىندا وتسە, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى-اۋ. ءتورت جىلدان بەرى ءوتىپ كەلە جاتقان ء“بىر ەل – ءبىر كىتاپ” رەسپۋبليكالىق اكتسياسىنىڭ تۇپكى ماقساتى دا سول. رۋحاني قۇندىلىقتىڭ باعا جەتپەس بايلىق ەكەنىن ساناعا توقىتۋ. قاراشاش توقسانباي.