ەلدىڭ ەلدىگىنە سىن

ەلدىڭ ەلدىگى اتتى قيسىندى تىركەس قازاق ءومىرى ەرەكشەلىگىنەن تۋعان. “كوپپەن كورگەن ۇلى توي” دەگەن سياقتى توتەنشە جاعدايدا سىنعا تۇسكەن حالىق بىرلىگىن ماداقتايتىن تارتىپتەن تاراعان. ءبىر جەڭنەن قول, ءبىر جاعادان باس شىعارۋدى كوزدەيتىن ايرىقشا اۋىر قيىندىقتا قالىڭ ەل بوپ قايرات كورسەتكەن, تەك ۇلتىمىزعا عانا ءتان مىنەزگە سۇيسىنگەندىكتەن قالىپتاسقان, تىلىمىزگە ەرتە زاماننان ءسىڭىستى بەك قاسيەتتى ءسوز. ءسينونيمى – بىرلىك, تاتۋلىق. وسى ەكەۋىن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ حالىق الدىندا سويلەگەن سايىن ايتۋدان جالىقپايدى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا استانادا ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماق ۇيىمىنا مۇشە 55 مەملەكەتتىڭ باسشىلارى, سونداي-اق 65 حالىقارالىق ۇيىمنىڭ جەتەكشىلەرى قاتىساتىن ءسامميتتىڭ وتەتىنى حاقىندا ارنايى ۇندەۋ جاساعاندا: قازاقستانعا بۇكىل الەمنىڭ نازارى قادالاتىن بولادى, ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ تاريحىندا بۇرىن بولىپ كورمەگەن جاھاندىق فورۋم “ەلدىڭ دامۋىنا جاڭا سەرپىن بەرىپ, قازاقستاندىقتاردىڭ بىرلىگى مەن ءپاتريوتيزمىن الدەقايدا نىعايتادى” دەپ بەرىك سەنىم ءبىلدىردى. بۇل سەنىمنىڭ استارىندا تاعى دا سول ەلدىڭ ەلدىگى ۇعىم-ۇلگىسى جاتىر. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تىكەلەي تاپسىرما­سى­مەن جۋىقتا الماتىدا مەملەكەتتىك حاتشى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قانات ساۋداباەۆ ءبىر توپ جازۋشىلارمەن جانە بۇقارالىق اق­پارات قۇرالدارى باسشىلارىمەن كەزدەستى. كەز­دەسۋدىڭ دە نەگىزگى تاقىرىبى سامميت بولعاندا, نەگە ەكەنىن, “اباي جولى” رومان-ەپوپەيا­سىنىڭ “وردە” اتتى تاراۋى ەسىمە ورالدى. ناق­تىلاپ ايتقاندا, بوجەي اسى جايلى اڭگى­مەسى. ول وقيعا ەتنوگرافيالىق ەپيزود سىقىل­دى بولسا دا, تاريحي جادىگەردىڭ ناق ءوزى عوي. توبىقتى رۋى جانە ۇمەگە شاقىرىلىپ, اسقا ساۋىن ايتىلعان قارقارالىنىڭ ارعىنى, جەتىسۋدىڭ جالايىرى, سادىر-ماتايى, سەمىز-نايمانى, ىلديدىڭ ۋاق, بۋراسى, داعاندىنىڭ كەرەيى بار, تالاي رۋلار ءۇشىن عانا ماڭىزدى وقيعاعا بايلانىستى باياندالعانىمەن, سول جادىگەر شىن مانىسىندە بۇكىل قازاق ەلىنىڭ ەلدىگىن, مادەني كەرىم كەلبەتىن كۇللى الەمگە ايگىلى ەتىپ داڭقىن اسىرعان ۇزدىك كوركەمدىك سۋرەتكە اينالدى. سونداي ءبىر سۋرەت بىلايشا كومكەرىلگەن. “تاباق تارتۋعا وڭشەڭ جورعا اتتاردى ساي­لاپتى. بارلىق ات كۇمىس ەرتوقىممەن ەرتتەل­گەن. كۇتۋشى جىگىتتەر باستارىنا تەگىس جىبەك ورا­مال بايلاپتى. اس وشاعىمەن ەكى ارادا بۇ­لار قوس تاباقتان الىپ, قاتار ىزعىتىپ جونەل­گەندە, ولكە بويى جايناپ كەتكەندەي بولادى... استىڭ كۇندىزگى ەتىن وسى ۇيلەر تۇگەل جەپ بولعان كەزدە, بايسال ۇلكەن ءبىر اق بوز اتقا ءمى­نىپ, قاسىنا قىرىق-ەلۋدەن توپ ەرتىپ, قولىنا ۇلكەن بيىك اعاشقا ورناتقان قاراقشىنى الىپ, اتوي بەرىپ شىقتى. قوناقتار اتقا ءمىنسىن, ازىرلەنسىن دەگەن بەلگى. ەندى بايگە, كۇرەس, ات ءۇستى ساۋىق باستالماق...” استىڭ عاجايىپ كورىنىستەرى وتارشىلاردىڭ جۇرەگىن كۇيىك كۇلشەسىن جەگەندەي قىجىلداتسا, ە, ونداي كورىكتى, تويىمدى تۇرمىسىڭ بولعاندا كەڭەس وكىمەتىنىڭ نە قاجەتى بولدى سەن قازاققا دەگىزسە, ول كەزدەگى ستۋدەنت بىزدەردىڭ جۇرەگى­مىزگە پاتريوتتىق سۇيىسپەنشىلىك وي-سەزىم ەكتى. ۇلتتىق ماقتانىش ۇيالاتتى, بىزدەردىڭ دە ەلدەن ەرەك ءوز مادەنيەتىمىز بار ەكەنىن, رەۆوليۋتسياعا دەيىن نادان, قاراڭعى ەل بولماعانىمىزدى ميىمىزعا قۇيدى. وسىنىڭ ءبارىن جادىمدا جاڭعىرتقان سە­بەپ­تى ەندى تۇسىنگەندەيمىن. ول مىنا سامميتكە قاتىسۋشى تامام شەت ەلدىڭ يگى جاقسىلارى بۇگىنگى ازات, تاۋەلسىز قازاقستاندى انىق تانىپ بىلسە ەكەن, سونىڭ ارتى ەل دامۋىنا جاڭا سەرپىن بەرىپ, ۇلتتىق مەرەيىمىزدى اسىرسا ەكەن دەگەن تەگەۋىرىندى ارمان بولۋعا كەرەك. سامميت جونىندە, وعان ورايلاس ماسەلەلەر تۋرالى وي بولىسكەندە كوڭىلگە تاعى دا ۇلى اۋەزوۆتىڭ سول بوجەي اسى قارساڭىندا زەرەدەي انانىڭ وبرازى ارقىلى ايتقان كەڭەسى قايسى­مىزدى دا جىگەرلەندىرمەي قويمايدى. ۇزىن-ىرعاسى ەندىگى ءوربىپ وسكەن قازاق ۇرپاعىنا ارناپ ايتىلعانداي. “بايلاۋىن بايلادىڭ. ەندى, تۇگە, جات جي­ىن­نىڭ الدىندا جاس بالالارىمنىڭ جاقسى تا­لابىن جەر قىلماڭدار... (قۇنانباي اۋلەتىنەن اسقا باراتىن جاس اباي باستاعان توپتى ايتىپ وتىر – ش.ە.) بالالارىم مەن كەلىندەرىم, سەندەر دە توبەڭمەن ءجۇر! وتىمەن كىر, ك ۇلىمەن شىق قوناعىڭنىڭ! ەردىڭ سىنى شابۋىل مەن شاپتىعۋدا ەمەس – كىشىپەيىل مەيىردە! شال­دىقساڭ دا قاباق شىتپا! قۋانىپ, جارقىراپ ءجۇرىپ كۇت! دابىرايىپ, جەلىگىپ تە كەتپەڭدەر! جىم-جىرت, مومىن ءجۇرىپ كۇتىڭدەر!” “توبەڭمەن ءجۇرىپ كۇت!” بۇل عيبراتتىڭ ەكى ايدان سوڭ استاناعا جي­نالاتىن قوناقتاردىڭ كۇتىمىنە قاتىسى جوق دەپ ايتا المايسىڭ. ال ەندى بوجەيدىڭ ناعا­شى­لارىن كۇتكەن جاس اباي ونەرىنە كەلسەك, ونداي “قاپىسى جوق, وقشاۋ سىي جاساۋ” – بۇل, ارينە, اقىل – جاستان, اسىل – تاستان دە­مەكشى, بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ تۆورچەستۆولىق قيا­لى­نان تۋاتىن ولجا بولماق... مەن ءوز باسىم, جاسىم ۇلعايعاندىقتان, مەيمان كۇتۋشىلەردىڭ اراسىنان تابىلا قويماسپىن. بىراق بىزدە شەت ەلدەن كەلۋشىلەردى قۇنتتاپ, مايپازداپ كۇتەتىن تاجىريبە جەتكىلىكتى دەپ ويلايمىن. سوناۋ 1973 جىلى الماتىدا ازيا, افريكا ەلدەرى جازۋ­شىلارىنىڭ كونفەرەنتسياسىنا جينالعان شەت ەلدىك قالامگەردەردىڭ شىعارمالارىن قازاق تىلىنە اۋدارىپ, كىتاپ ەتىپ شىعارىپ, قولدا­رىنا تابىس ەتكەنىمىز, كىتاپ كورمەسىن ۇيىم­داس­تىرىپ, قازاقستاننىڭ سول كەزدەگى ەكونو­ميكا, مادەنيەت سالاسىنان قول جەتكەن تابىس­تارىن باياندايتىن جاڭا فوتوسۋرەت البومىن جاساپ دەگەندەي, مەيمان باعىمىنا بىلەك سى­با­نىپ قاتىسقانى­مىز سياقتى جايلاردى ايتىپ وتىرمىن. سول كونفەرەنتسياعا قىزۋ قاربالاس دايىندىق ۇستىندە بايقالعانى, ۇيىمداستى­رۋ­شىلىق ىسىنەن تيتتەي دە ءمۇلت جىبەرمەۋ كەرەك­تى­گى. جازۋشىلار فورۋمىنا قاتىسۋشىلاردىڭ الپىستان اسا اۋدارما كىتابى شىعارىلدى. سونىڭ بىرەۋىنىڭ عانا ۋاقىتىندا جارىققا شىق­پاۋ قاۋپى ءتونىپ, ماسقارا شەلەگىن كيە جاز­دادىق. ءتارجىماشىنىڭ انە بەرەم, مىنە بەرەم دەپ سوزىپ-سوزىپ, جەمە-جەمگە كەلگەندە بۇل اۋدارما قولىنان كەلمەيتىندىگىن مويىن­داۋى كەسەلىنەن كۇللى باسپا كوميتەتى بولىپ كۇيىپ-پىستىك. كىتاپ اۆتورى اتاقتى راسۋل گام­زاتوۆ بولاتىن. سول شايىردىڭ مەمۋارلىق شى­عار­ما­سىن عافەكەڭ, داڭعايىر اقىن عافۋ قايىر­بە­كوۆ ءبىر جارىم مىڭ جول ولەڭىمەن قوسا ءبىر اپتا ىشىندە اۋدارىپ ۇلگەرمەگەندە باسشىلىقتىڭ كارىن بىلاي قويعاندا, ءبىز ءوزىمىزدى ءوزىمىز كەشىرمەيتىن وكىنىشتە قالاتىن ەدىك... سامميتكە ازىرلىك كۇندەرى ادەبيەت پەن ونەر قايراتكەرلەرىنىڭ شابىتتى, شادىماندى سىر اشاتىن كەزەڭى بولعانعا نە جەتسىن. عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ مىنا ءبىر سوزدەرى بۇگىنگى ءمىن­بەردەن ەستىلىپ تۇرعانداي: “ەر قازاق حالقىنىڭ تالاي عاسىر, تالاي بەلگە سوزىلعان ەلدىك كۇرەستەرىنىڭ قاندايىن الساڭ دا, اقىن ءسوزى – ولەڭ, سونىڭ ءبارىنىڭ باسى-قاسىندا بولىپ كەلدى”. مەملەكەتتىك حاتشىمەن ديدارلاسۋدا قالامگەرلەر الداعى ەلىمىزدىڭ ەلدىگى سىنالاتىن ءبىر بەلەس – سامميتكە ءوز تاراپىنان ۇلەس قو­سۋعا, قانداي ىسىنە بولسىن جاپپاي جۇمىلۋعا ءازىر ەكەندىكتەرىن ايتىپ, بىراۋىزدىلىق ءبىل­دىردى. حالىققا پرەزيدەنت يدەيالارىن جەت­كىزۋگە ۋادەلەسىپ, قالامگەرلەردىڭ ساياسي بەلسەندىلىگىن ارتتىرا تۇسۋگە باعىتتالعان پىكىر, ۇسىنىستارىن ورتاعا سالدى. سولاردىڭ ىشىندە مەن ءوز تاراپىمنان كوركەم سوزدەي قۋاتتى قارۋدىڭ مۇمكىنشى­لىكتەرى تولىق پايدالانىلىپ وتىر ما دەگەن تاقىرىپتا پىكىر قوزعاۋعا تىرىستىم. قازاق ادەبيەتى – ۇلتىمىزدىڭ ۇيىقتاماي­تىن جۇرەگى. اتتاس گازەتى, “جۇلدىزداي” جۋر­نالى – سول جۇرەكتىڭ ءتىلى. وداعى – ۇيتقىسى. وسى­لاردىڭ ءبارىنىڭ باسى قوسىلىپ بىرىككەندە قازاق قوعامىنىڭ ءسوزىن ۇستايتىن بۇگىنگى اسانقايعىسى, ابايى. ءبىر كەزدە اشىنىپ, “ويان, قازاق!” دەپ ايقايعا باسسا, ەندى ۇلتىن ويلاۋعا ۇندەيدى. قازاق دالاسىنىڭ ۇلىتاۋ, قاراتاۋ, الا­تاۋداي بيىك پەرزەنتتەرىن ۇلىقتاعاننان وزگە پي­عىلىمىز جوق. ورىس ءتىلىن بىلمەيتىن ايەل­دەن قازاق ءتىلىن بىلمەيتىن بالا تۋىپ جاتسا, “التىننىڭ قولدا باردا قادىرى جوقتىڭ” كەرى. بالا كەزىمىزدە اۋىل تويىندا ايەل, ەركەك جاپپاي وتىرا قالىپ بوز الا تاڭعا دەيىن اي­تىساتىن. ويتكەنى قازاق حالقى – اقىن حالىق. سول اسىل سوزگە اسىق قاسيەتىمىزدى باعالاي ءبى­لەيىك, كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتايىق. سوندا ءبىز جاھان جۇرتىنىڭ اراسىنان قاي حالىقتان كەم سوقپايتىن ورەدەن كورىنەمىز, كوزگە تۇسپەي قويمايمىز... ەلباسى ۇندەۋىن بۇكىل قازاقستان جۇرتىنا, ەل ارقاۋى – قازاق قاۋىمىنا قوسا, ورىس, ۇي­عىر, تاتار, كورەي, تاعى دا باسقا تۋىسقان اعايىن­عا ارناعانى بەلگىلى. سوعان وراي ۇيعىر جازۋشىسى احمەتجان ءاشىروۆ: قازاقستان – ءبىزدىڭ وتانىمىز. بۇل بىزدەر ءۇشىن ايقىن اقيقات. ەندەشە وتانىمىز الدىنا ەلباسى قوي­عان مىندەتكە ساي بولۋ, ەلىمىز حالىق­تارىنىڭ دوستىعىن نىعايتۋ ءبىز ءۇشىن اۋا مەن سۋداي قاجەت نارسە, دەدى. مەنىڭشە, كەڭەستە ايتىلعان ءسوز دەكلا­را­تسيا كۇيىندە قالماي, ۇلكەن ىسكە اتسالىسۋدىڭ ەندىگى ءزارۋلى مىندەتىن ناقتىلاي ءتۇسۋىمىز ءجون. اسىرەسە ورىس جازۋشى ارىپتەستەرىمىزگە قولقا سالامىز. ولار قازاقستانداعى ورىس اعايىنعا بۇگىنگى كۇرت وزگەرگەن احۋالدى ايتىپ تۇسىندىرە بىلۋگە كەرەك. ايتالىق, ءبىر كەزدەردە قازاق ءتىلى­نە نەمقۇرايدى قاراۋ جايى بولعانى جاسىرىن ەمەس. ال بۇگىنگى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ءومىر شىندىعى الداعى تىعىز ۋاقىت ىشىندە مەم­لەكەتتىك تىلدە ەل حالقىنىڭ بارشاسىنىڭ ءسوي­لەۋىن تالاپ ەتىپ وتىر. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نا­زارباەۆتىڭ سامميت “قازاقتاندىقتاردىڭ بىرلىگى مەن ءپاتريوتيزمىن الدەقايدا نىعاي­تادى” دەگەن ءسوزىنىڭ ماڭىزدى ءبىر قىر-سىرىن وسىلاي تۇسىنگەن ءلازىم. مۇندايدا قوسىمشا بەدەل ءسوز كەرەك بولسا, ول جاعى, قۇدايعا شۇكىر, جەتەرلىك. بۇدان جار­تى عاسىردان اسا بۇرىن, 1957 جىلى قازاقستان لكسم ورتالىق كوميتەتىنىڭ V پلەنۋمىندا مۇح­تار اۋەزوۆ ءسوزىنىڭ ەلەۋلى بولىگىن ورىس جاستارىنا ارناپ بىلاي دەپ ەدى: “...ورىس ستۋدەنتتەرىنە ايتارىم مىناۋ: ەگەر سەندەر ورىس ءتىلى مەن ورىس مادەنيەتىنەن باسقا ەشتەڭە بىلمەيتىن بولساڭدار, ارينە, جاقسى ەمەس. ەگەر سەندەر وزدەرىڭ جۇرگەن ورتادا, وزدەرىڭ تۇراتىن قالادا, ءوز رەسپۋب­ليكاڭدا, ايتالىق, ءبىزدىڭ قازاقستاندا جاسال­عان مادەني بايلىقتارعا قىزىقپايتىن بول­سا­ڭىزدار, ول كەشىرىلمەس كۇنا. بۇل – جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقيتىن ورىس جولداستارعا ءوزىنىڭ مادەنيەتىن بيىك ورىمدەۋگە كەپىل, ۇلى دوستىقتى ودان ءارى تەرەڭدەتە تۇسۋگە كەپىل”. قازاق مادەنيەتىن, ءتىلىن ءبىلۋ مەن ورىس-قازاق دوستىعىن ءبىر-بىرىمەن اجىراعىسىز بايلانىستا قاراستىرعان ۇلى جازۋشىمىزدىڭ لەبىزىن تىڭداعان يا ونىمەن تانىسقان سول كەزدەگى ستۋدەنتتەر ەندىگى زەينەتكە دە شىعىپ كەتكەن شىعار. اتتەگەن-اي, ولاردىڭ باسىم بولىگى بۇگىنگە دەيىن قازاق تىلىندە ءلام دەمەيدى دەسەم, قاتەلەسپەيمىن. مۇحتار اۋەزوۆ – ورىس حالقىنا كەڭىنەن تانىمال سۋرەتكەر. وعان “اباي جولى” رومان-ەپوپەياسى ءۇشىن لەنيندىك سىيلىق بەرۋدىڭ جالىندى جاقتاستارى الدىمەن ورىس سوۆەت اقىن, جازۋشىلارى بولاتىن. سونداي بۇلجى­ماس جارقىن فاكتىلەرگە سۇيەنىپ قازاقستاندا شىعاتىن ورىس تىلىندەگى ءالى دە سان جاعىنان باسىم بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى قازاق ءتىلىن بىلگەننەن بايسىڭ, كەمىمەيسىڭ بەدەرىندە ورىس اعايىن اراسىندا ناسيحاتىن ۇستارتسا, نۇر ۇستىنە نۇر. مۇنىڭ كەرەكتىگىن ءبىر توپ شىعىسقازاقستاندىق ورىس جەرلەستەرىمىز وسكەمەندە قازاقستان-رەسەي فورۋمىن وتكىزۋگە قارسى نارازىلىق ءبىلدىرىپ حات جازعانى تاعى دا ايقىن كورسەتەدى. حات يەلەرى بۇگىنگى شىندىق جاعدايدان حا­با­رى شامالى ەكەنىن بايقاتادى. نە زاماننىڭ مۇلدە وزگەرىپ كەتكەنىن تۇسىنگىسى كەلمەيدى. ەكى ەل پرەزيدەنتىنە حات ارناعان بولىپ, ءىس جۇزىندە رەسەي پرەزيدەنتىنە شاعىنىپ وتىر. قازاق­ستاننىڭ ىشكى ىستەرىنە سۇعىن دەپ ايتاقتاعىسى كەلگەن. قوس پرەزيدەنتتىڭ ءVىى وڭىرارالىق فو­رۋمى اياسىنداعى كەزدەسۋلەرىنىڭ جارقىن دوستىق پەيىلدە ويداعىداي ءوتۋى “جەر-سۋ اتىن ءوز­گەرتتىڭ”, “وسكەمەندە اباي ەسكەرتكىشىن ور­ناتتىڭ” دەگەن سياقتى ارانداتۋلاردىڭ جولى كەسىلگەنىنىڭ, قازاق ەلىنىڭ جارتىسىنان استامىن قاساقانا قۇرتقان, قازاقتى تىلىنەن, دىلىنەن, دىنىنەن ايىرۋعا شاق قالعان قىزىل يمپەريانىڭ وتارشىلدىق ءداۋىرىنىڭ كەلمەسكە كەتكەنىنىڭ تاماشا دالەلى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇندەۋى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ بىرلىگىن, ۇيىمشىل­دىعىن, حالىقتار ىنتىماعىن نىعايتا ءتۇسۋدىڭ تولعاعى جەتكەن تالابىنان تۋىندايدى. ەلدىڭ ەلدىگى سىنىنان بۇل جولى دا مۇدىرمەي تا­بىستى وتەتىنىمىزگە, قازاقستان حالىقتارى دوستىعىنىڭ جاڭا, الدەقايدا بيىك دەڭگەيىنە الىپ شىعاتىنىنا مىقتى كەپىلدىك بەرەدى. ۇندەۋ مازمۇنىن عىلىمي نەگىزدە ايتىپ ءتۇسىندىرۋ ابزال. بۇل, – تاعى دا قايتالاپ ايتسا ار­تىقتىق ەتپەيدى, – ورىس باسپاسوزىندەگى قالامگەرلەردىڭ, ورىس جازۋشى ارىپتەستەرىمىز اتقارماق ايبىندى دا ار-يناباتتى ءىس. ونىڭ تاسىلدەرى سان الۋان. مىسالعا ۇلتتىق ەرەك­شەلىكتى الايىق. ءالى كۇنگە بوتەن تىلگە ەسەمىز كەتىپ وتىر­عا­نىنا بايلانىستى ما, ماشىق بوپ كەتكەن­دىكتەن دە شىعار, وسى ماقالانىڭ تاقىرىبىن ورىس تىلىنە اۋدارماق بولىپ ءبىراز اۋرەلەندىم دە, اقىرى قويدىم. تىركەستىڭ ورىسشا بالا­ماسىن تابۋ قيىنعا سوقتى. سوزدىك قورى مول تىلدەرگە ءتان زاڭدىلىق ناتيجەسى... ء“ار ەلدىڭ زاڭى باسقا, يتتەرى قارا قاسقا”. فرانتسۋزدار قازىر ەلىندە پارانجى كيۋگە تىيىم سالىپ جاتىر. ال ارابتار ايەل جۇر­تى­نىڭ بەتىن اشىق ۇستاۋىن شەكتەن شىققان كورگەنسىزدىككە بالايدى. اتام قازاق جولى جىڭىشكە ايەلدىڭ ۇستىنە كيگەن كويلەگى تىزەسىنەن جوعارى جاعىن جاۋىپ تۇرۋىن ماقۇل كورگەن. شوشقا ەتىن ءپىسىرىپ الدىما قويسا, جۇرەگىم كوتەرىلىپ, قىزىل كەزەڭ اسىرۋعا باتا الماي­مىن. ەسەسىنە شوشقا ەتىن شىجعىرىپ جەۋشى­لەردىڭ تىجىرىناتىن قازى-قارتانى اندا-ساندا اپىل-عاپىل سوعىپ العانعا نە جەتسىن دەپ وتىرامىن. وسىنداي جاعدايدىڭ ءبار-ءبارىنىڭ تۇپكى سەبەبى, ءبىر حالىقتىڭ ەكىنشى حالىقتان ارتىقشىلىعىندا يا كەم جاراتىلعانىندا ەمەس, عاسىرلار بويى قالىپتاسقان تۇرمىس-سالت, مادەنيەتتىڭ ۇلتتىق سارا جولمەن دامۋىنان باس الاتىن داراگەرلىك. ەلدىڭ ەلدىگى دەگەن ۇعىم ءتۇبىرى تەرەڭدە جاتىر. ل.ن.گۋميلەۆ ايتپاقشى, ء“اربىر ەتنوس­تىڭ وزىندىك ىشكى قۇرىلىمى جانە وزىندىك قايتالانباس قاسيەت-ءبىتىمى بولادى”. وسىنى تۇسىنە ءبىلۋ كەرەك. پرەزيدەنت ۇندەۋى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ بۇگىنگىسى مەن بولاشاعىنا اسقاق ۇمىتپەن قاستەرلەپ قاراۋعا باۋليدى. شەريازدان ەلەۋكەنوۆ. قر مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى.