“ەلەكتروندى ۇكىمەتتى” ىسكە قوساتىن مەزگىل جەتتى

كەشە بايلانىس جانە اقپارات مينيسترلىگىندە پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆتىڭ توراعالىعى­مەن ۇكىمەتتىڭ كوشپەلى وتىرىسى بو­لىپ ءوتتى. وندا ەلىمىزدىڭ اقپا­رات­تىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنو­لو­گيالاردى دامىتۋدىڭ 2010-2014 جىلدارعا ارنالعان سالالىق باعدارلاماسى قابىلداندى. الدىمەن بايلانىس جانە اقپارات ءمينيسترى اسقار جۇما­عا­ليەۆ “ەلەكتروندى ۇكىمەت” جوبا­سىنىڭ بۇگىنگى سيپاتتاماسىن تولىق تۇردە بايانداپ شىقتى. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەت “ەلەكتروندى ۇكىمەت” جوباسىن 2005 جىلدان بەرى دامىتىپ كەلەدى. وسى ۋاقىت ارا­لىعىندا جوباعا قۇيىلعان قار­جى­نىڭ باس-اياعى 44 ملرد.تەڭگەنى قۇ­رايدى. سونداي-اق وسى كەزەڭ ىشىندە جۇيەنى قۇرايتىن بارلىق جەكە تۇلعالاردىڭ, زاڭدى تۇلعالار مەن جىلجىمايتىن ءمۇ­لىك­تىڭ ادرەس­تىك تىركەۋى تۋرالى ءما­لى­مەتتەر جي­نا­عى تولىقتاي قۇرىل­دى. ول جۇيە­نىڭ ينفراقۇرىلىمى قۇرىلعاندى­عىن بىلدىرەدى. “ەلەك­تروندى ۇكى­مەتتىڭ” جاڭارتىلعان پورتالدارى مەن “ە-ليتسەنزيالاۋ”, تولەم ءشليۋزى, سەرۆەرلىك ورتالىق­تار تۋ­رالى ايتىپ وتكەن اسقار جۇ­ما­عاليەۆ ونىڭ ەرەكشەلىكتە­رى­نە دە توقتالدى. جاڭارتىلعان پور­تالدار نەگىزىنەن ەل ازامات­تا­رى­نا كورسە­تىلەتىن ەلەكتروندى قىزمەت تۇرلە­رىنە نەگىزدەلگەن. سون­داي-اق ەلەك­تروندى ساندىق قول قويۋدى جاساۋ مەن الۋ جۇيەسى ودان ءارى جەتىل­دىرى­لىپ, وڭايلا­تىل­عان. 2012 جىلعا دەيىن مۇنداي ەسقق ەلىمىزدىڭ 850 مىڭ تۇر­عى­نىندا بولادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل ەلىمىزدەگى ەكونومي­كا­لىق تۇرعىداعى بەلسەندى حالىقتىڭ 11 پايىزىن قۇرايدى. سونداي-اق بايلانىس جانە اقپارات ءمينيسترى بۇگىنگى كۇنى مەملەكەتتىك ورگان­دار­دا ورىن الىپ وتىرعان قاي­تالاما قاعازداردان ارىلۋعا ۋاقىت جەت­كەندىگىن ايتتى. ويتكەنى ەلەك­تروندى تۇردە جىبەرىلگەن كوپ­تە­گەن ماتەريالدار قايتادان قاعازعا با­سى­لىپ ۋاقىت جانە قارجى الاتى­نىن ەسكەرتتى. ال بىرتىندەپ تولىق­تاي ەلەكتروندى جۇيەگە كوشۋگە, قا­عازباستىلىقتان ارىلۋعا تەحني­كالىق مۇمكىندىكتەر رەتتەلگەن. تەك بۇل ءۇشىن ارنايى زاڭ قابىلدانۋى قاجەت, دەدى ول. تۇرعىن حالىقتىڭ قول­دانىپ جۇرگەن “ەلەكتروندى ۇكىمەت” قىزمەتتەرىنە مونيتورينگ جۇرگىزۋ بارىسىندا ەڭ كوپ قولدا­نىلاتىن, ەڭ قاجەتتى دەگەن تۇرلە­رىن انىقتادىق. ناتيجەسىندە قىز­مەت تۇرلەرىنىڭ كوپ ەمەس ەكەندىگىن ەس­كەرە وتىرىپ, ونى 709-عا دەيىن ۇل­عايتۋ كەرەكتىگىن ايتقىم كەلەدى. “ەلەكتروندى ۇكىمەت” پورتالىندا قول­دانۋشىلارعا مەملەكەتتىك ور­گان­داردىڭ 59 ەلەكتروندى قىزمەتى ۇسىنىلادى. ونىڭ ىشىندە ەڭ قا­جەتتىلەرى ليتسەنزيا الۋ مەن شەشىم­دەر ەكەن. اتاپ ايتساق, ادىلەت, قارجى, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋ­مەتتىك قورعاۋ مينيسترلىكتەرى مەن سالىق كوميتەتىنىڭ ە-قىزمەتتەرى بولىپ وتىر. الداعى ۋاقىتتا ءبىز ليتسەنزيا بەرۋشىلەر سانىن 20-عا دەيىن كوبەيتپەكپىز, دەدى مينيستر. پرەمەر-مينيستر باياندامانى تىڭداپ بولعاننان سوڭ ءبىراز ماسە­لەلەرگە توقتاپ, “ەلەكتروندى ۇكى­مەتتىڭ” ودان ءارى دامۋىنا باي­لا­نىستى بىرقاتار تاپسىرمالار بەردى. كارىم ءماسىموۆ “ەلەكتروندى ۇكى­مەتتى” تالداۋ بارىسىندا كەيبىر جاڭا نارسەلەردى ەنگىزۋگە توقتالا كەتتى. اتاپ ايتساق, مينيسترلىكتەر مەن اگەنتتىكتەردىڭ باسشىلارىنا ۇكىمەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن شۇعىل تۇردە الىپ وتىرۋعا ءمۇم­كىن­دىك بەرەتىن پوشتالاردى پايدا­لا­نۋ­دى تاپسىردى. پرەمەر-مينيستر­دىڭ ايتۋىنشا, BlackBerry ارقىلى قۇپيا ەمەس ەلەكتروندى پوشتا­لار­دى قولدانۋ “ەلەكتروندى ۇكىمەتتى” وزىمىزدەن باستاۋعا مۇمكىندىك بەرمەك. بايلانىس جانە اقپارات مينيسترلىگىنە “قازاقتەلەكوم” كومپانياسىمەن, سونداي-اق پرە­مەر-مينيستر كەڭسەسىمەن بىرلەسە وتىرىپ تاپسىرمانى ورىنداۋعا ءبىر اپتا ۋاقىت بەرىلدى. ۇكىمەت باسشىسى اقپاراتتاندىرۋ ۇدەرىسىن الدىمەن وزدەرىنەن باستاماسا, ءىس ورنىنان جىلجىمايتىندىعىن اتاپ ءوتتى. بۇدان سوڭ سالالىق باعدارلاما­نى تانىستىرۋ ءۇشىن ءسوز العان بايلا­نىس جانە اقپارات ءمينيسترى اسقار جۇماعاليەۆ تاياۋ بولاشاقتا, ياعني 2015 جىلى قازاقستان اۋماعىنىڭ 95%-ى ساندىق حابارلاردى قابىل­داۋ مۇمكىندىگىنە يە بولاتىندىعىن جەتكىزدى. سالالىق باعدارلامانىڭ نەگىزگى ماقساتى اقپاراتتىق قوعامعا جانە يننوۆاتسيالىق ەكونوميكاعا كوشۋ, سونداي-اق اكت-نىڭ باسەكە­گە قابىلەتتى ەكسپورتقا باعىتتالعان ۇلتتىق سەكتورىن قالىپتاستىرۋ بو­لىپ تابىلادى. 7 باعىتتان تۇراتىن سا­لالىق باعدارلاما ۇكىمەت مۇشە­لەرىنە تانىستىرىلعان سوڭ, “اششى تەرى الىندى”. بۇلاي دەۋىمىزدىڭ ءمانىسى پرەمەر-ءمينيستردىڭ باع­دارلامانى كەمشىلىكسىز دەپ ايتا المايمىن, كوپتەگەن تولىقتىرۋلار قاجەت دەۋىندە جاتىر. وعان قوسا باع­دارلاماعا اسقار جۇماعاليەۆتىڭ ارىپتەستەرى دە كوبىرەك شۇقشيدى. ۇكىمەت باسشىسى كوشپەلى وتىرىسقا دەيىنگى وتكىزىلىپ جۇرگەن كەڭەستەردە ەلىمىزدەگى اقپاراتتىق سالانى دا­مى­تۋ ماسەلەسىن تالقىلاپ جۇرگەندىك­تەرىن ەسكە سالدى. كارىم ءماسىموۆتىڭ پىكىرىنشە, بۇل “ەلەكتروندى ۇكى­مەتتى” دامىتۋمەن تىكەلەي بايلا­نىس­تى. وسى ورايدا پرەمەر-مي­نيستر قازاقستانداعى ءLTى جۇيەسىن, كەڭ جولاقتى ينتەرنەتتى دامىتۋ بويىنشا ۇسىنىستارىن جەتكىزدى. ء“بىز پلانشەتتى كومپيۋتەرلەردى, سونداي-اق ۇيالى تەلەفونداردىڭ جاڭا تۇرلەرىن ەل ازاماتتارى ءۇشىن قالاي قولجەتىمدى ەتە الامىز, ولار­دى ەلەكتروندى ۇكىمەتكە قالاي قوسا الامىز؟ وسىنى زەرتتەۋ قاجەت. ءويت­كەنى, مەن شەتەلدەردەن كەلىپ-كەتەتىن كەيبىر ارىپتەستەرىم پلان­شەتتى كومپيۋتەر نەمەسە قانداي دا ءبىر ۇيالى تەلەفون ارقىلى ءوز ۇكىمەتىن باسقارۋدى شەتەلدەردە دە جالعاستىرىپ جاتاتىنىنا كۋا بو­لىپ ءجۇرمىن. بولاشاقتا وسى جاي­ىن­دا ويلانۋ كەرەك جانە ءتيىستى ۇسى­نىستاردى ەسكەرە وتىرىپ “ە-ۇكى­مەتتى” دامىتۋ باعدارلاماسىنا تۇزە­تۋلەر ەنگىزۋ قاجەت”, دەدى ۇكىمەت باس­شىسى. ءيا, “ەلەكتروندى ۇكىمەت­تى” جۇزەگە اسىرۋدا العا جىلجۋشى­لىق بار, ءتىپتى وتە ۇلكەن. دەگەنمەن, ونى مۇلدە كىناراتسىز دەپ ايتۋعا ەرتەرەك, ءالى كوپ نارسەلەر اتقا­رىلۋى قاجەت. باستىسى, كەڭ جولاق­تى ينتەرنەت بارشا ءۇشىن دە قول­جە­تىمدى بولۋى ءتيىس, ۇيالى بايلانىس­تىڭ دامۋىنىڭ 4 ساتىسى ءLTى تەح­نولوگياسىنىڭ تەز ارادا دامۋىنا باستى نازار اۋدارىلۋى قاجەت. ۇكىمەتتىڭ كوشپەلى وتىرىسىندا وزگە دە مەملەكەتتىك ورگاندار ءوز سالالارى بويىنشا جۇرگىزىپ جاتقان “ەلەكتروندى ۇكىمەت” جەتىستىكتەرىنە توقتالدى. مىسالى, قارجى مي­نيسترى بولات جامىشەۆ ەلەكتروندى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ پورتالىندا 70 مىڭنان استام قاتىسۋشى ءتىر­كەلگەندىگىن ايتتى, سونداي-اق ونىڭ 46 مىڭى ءونىمدى جەتكىزىپ بەرۋشىلەر ەكەن. ۆەب-پورتالعا اپتاسىنا 300 مىڭداي ادام كىرەدى ەكەن, كەيدە كۇنىنە 30 مىڭ ادام كىرەدى. جىلدىق جوسپارلى مەملەكەتتىك تاپسى­رىستىڭ 18 مىڭدايى ەلەكتروندى فورماتتا جاريالانىپ, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدىڭ قورىتىندىسىن بىلدىرەتىن 900 مىڭ شەشىم شىققان. ب.جامىشەۆ ەلەكتروندى مەملەكەت­تىك ساتىپ الۋ بيىلعى جىلى باعا ۇسىنىستارى ادىسىمەن جۇزەگە اسى­رىلاتىندىعىن ايتىپ ءوتتى, ال كون­كۋرستىق ادىسپەن وتكىزىلەتىن مەم­لە­كەتتىك ساتىپ الۋدىڭ قاناتقاقتىسى وتكىزىلۋدە. وسىعان دەيىن 1 ملرد. 400 ملن. تەڭگەگە 90 كونكۋرس ءوت­كىزىلگەن. سونداي-اق “مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ تۋرالى” زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى جاڭا جوبا دايىن­دال­عان. مۇنى الداعى جىلدان باستاپ بار­­لىق مەملەكەتتىك ورگاندار قول­دا­ناتىن بولادى. قارجى ءمينيسترى ساتىپ الۋدىڭ اۋكتسيوندى ءادىسىن ەنگىزۋ تۋرالى ماسەلە قارالىپ جاتقاندىعىن, 2011 جىلدان باستاپ ونى قاناتقاقتى رەجىمدە ەنگىزۋ جوسپارلانىپ وتىرعاندىعىن حابار­لادى. ال ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋ­­مەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى گۇل­شارا ابدىقالىقوۆا 2012 جىلدان باستاپ بالا تۋعا بايلانىستى بە­رىلەتىن جاردەماقىنىڭ ەلەكتروندى قىزمەتىن ۇسىنباق ەكەندىكتەرىن جەتكىزدى. سونداي-اق وزدەرىنىڭ ەلەك­تروندى پورتال ارقىلى ازاماتتاردى زەينەتاقىمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ 12 قىزمەتى بار ەكەندىگىن, بىراق ول تۋرالى كوبى بىلە بەرمەيتىندىگىن ەسكەرتتى. بولاشاقتا ءبىز وسى باعىتتا تۇسىنىكتەمە جۇمىستارىن جۇرگىزەتىن بولامىز, دەدى ول. كەيبىر الەۋمەتتىك سالالاردى اقپاراتتىق جۇيەمەن قامتاماسىز ەتۋ تەك ۇزىك-ۇزىك تۇردە كورسەتىلگەندىكتەن جۇيەلىلىك جوق. وسى ماسەلەنى شەشۋ ماقساتىمەن ءبىز وتكەن جىلدان باستاپ الەۋمەتتىك ەڭبەك سالاسىندا بىرىڭعاي اقپارات­تىق جۇيە قۇرۋدى باستادىق. بۇل باعدارلاما “ەلەكتروندى ۇكىمەتكە” بىرىكتىرىلىپ وتىر. ەلىمىزدە اقپارات­تاندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن سوڭعى 11 جىل ىشىندە 4 ملرد. تەڭگەدەي قارجى جۇمسالعان ەكەن. وسى قارجى ارقىلى الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ باعدارلامالارىن ءتيىمدى باسقارۋ قامتاماسىز ەتىلدى, دەدى ءسوز اياعىندا گۇلشارا ناۋشاقىزى. ال ىشكى ىستەر ءمينيسترى سەرىك بايماعانبەتوۆ وسى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن بىرقاتار جاڭا اقپاراتتىق قىزمەتتەردى ەن­گىزۋدى اياقتاۋدى جوسپارلاپ وتىرعان­دىقتارىن جەتكىزدى. وعان قوسا, ماي-ءدىڭ اكىمشىلىك ايىپپۇلدارىن تولەۋدى “ەلەكتروندى ۇكىمەتتىڭ” ءتو­لەم ءشليۋزى ارقىلى جۇزەگە اسىرۋعا بولاتىن جاڭا ەلەكتروندى قىزمەت ەنگىزىلگەندىگىن ايتتى. كوشپەلى وتىرىس سوڭىندا ۇكى­مەت باسشىسى “ەلەكتروندى ۇكىمەت­كە” جاۋاپكەرشىلىكتى 3 مينيسترلىك­كە جۇك­تەدى. بايلانىس جانە اقپارات مي­نيسترلىگى جوبانىڭ تەحنيكالىق سالا­سىنا جاۋاپ بەرسە, ەكونوميكا­لىق دامۋ جانە ساۋدا مينيسترلىگى بيزنەس ۇدەرىستەرىنە جاۋاپتى. ال مۇنىڭ ءبارىن ۇيلەستىرىپ, ورىنداۋ قارجى مينيسترلىگىنە تاپسىرىلدى. اتالمىش مەملەكەتتىك ورگاندار 1 اپتا ۋاقىت ىشىندە وتىرىستا قابىل­دان­عان جانە تالقىلانعان ماسە­لە­لەردى ەسكەرە وتىرىپ جوبانى تو­لىقتىرماق. ۆەنەرا تۇگەلباي.