بۇل باياعى اتىراۋ ەمەس

ءباسپاسوز-2011 شىندىعىندا سولاي. باياعى بالشىعى بەلشەدەن كەلەتىن اتىراۋ مەن بۇگىنگى جاڭارعان, جاڭعىرعان اتىراۋدى سالىستىرۋ مۇمكىن ەمەس. داۋلەتى بۇرىنعىدان دا ارتتى, سوعان ساي ساۋلەتى كەلىسكەن اتى­راۋدا جىل سايىن سان الۋان وزگە­رىس­تەر بولىپ جاتادى. ەڭسەسى تىك­تەل­گەن جۇرتشىلىق تا, ىسكەرلىك بايلانىسپەن, اعايىندىق ارالاس­تىقپەن كەلگەن قوناقتار دا ءزاۋلىم عيماراتتار, اسەم تۇرعىن ۇيلەر سەكىلدى الۋان ايشىقتارمەن اي­شىق­تالعان اتىراۋدىڭ كەلىستى كەلبەتىنە قىزىعا قارايتىن بولدى. “بۇل باياعى اتىراۋ ەمەس, تىپتەن كەرەمەت وزگەرىپتى”, دەيدى ءبارى. حالىقتىڭ الەۋمەتتىك تۇر­مىسىن جاقسارتۋعا, ەكونوميكانى وركەن­دەتۋگە باعىتتالعان وزگە­رىستەر بۇل. ماسەلەن, بۇرىن قالانىڭ شەتكى كوشەلەرىن ايتپاعاندا, ورتالىعى­نىڭ ءوزى جەلىمدەي جابىسقان بات­پاق­تان ارىلماۋشى ەدى. جاياۋ ءجۇر­گىنشى تۇگىلى كولىكتىڭ ءوزى ارەڭ جۇرەتىن. ەندى ءبارى باسقاشا. وبلىس ورتالىعىمەن بىرگە, الىس ەلدى مە­كەندەردە دە اسفالت جولدار سالى­نىپ جاتىر. اۋداندارداعى ەلدى مە­كەن­دەرگە تابيعي گاز, تازا اۋىز سۋ جەلىلەرى تارتىلۋدا. ءوڭىردىڭ ءبىر قيى­رىنداعى قىزىلقوعا اۋدانىنا دا جان جىلىتار تابيعي گاز, مەيىر قاندىرار ءمولدىر اۋىز سۋ جەتىپ, ونداعى اعايىنداردىڭ كوپشىلىگى شەلەك-شەلەك كۇل شىعارىپ, تەزەك جاعۋ ازابىنان قۇتىلدى. “كوگىلدىر وتىن” راحاتىن تەك ارمانداۋمەن كۇن كەشكەن قىزىلقوعالىقتاردىڭ بۇگىنگى قۋانىشىندا شەك جوعىن ايتقان ءلازىم. قىزىلقوعا جۇرتشىلىعىن قۋا­نىشقا بولەپ, جانىن جادىراتقان جارقىن ىستەر وزگە اۋداندارعا دا ءتان. جىلىوي اۋدانىنىڭ ورتالىعى – قۇلسارى قالاسىندا دا اسفالت جول­دار سالىنىپ, اباتتاندىرۋ جۇ­مىستارى قولعا الىندى. اۋىز سۋ جە­لىسى جاڭعىرتىلۋدا. يندەر اۋدا­نىندا جايىق ۇستىنەن سالىنعان كوپىر قۇرىلىسى پايدالانۋعا بە­رىلدى. ماقات اۋدانىنا اۋىز سۋ جە­لىسى تارتىلدى. وتكەن جىلدارى قۇرمانعازى, ماقات اۋداندارىندا, جاقىندا جىلىوي اۋدانىندا ءسانى مەن سالتاناتى جاراسقان مادەنيەت ءۇيى اشىلدى. بيىلعى وقۋ جىلىندا يندەر, يساتاي, ماحامبەت, قۇر­مانعازى اۋداندارىندا ءبىر-بىردەن جاڭا مەكتەپ عيماراتى وقۋشىلارعا ەسىگىن ايقارا اشتى. ءالى دە سالىنىپ جاتقان ءبىلىم وردالارى, دەنساۋلىق ساقتاۋ عيماراتتارى جەتەرلىك. جاس­تار­دىڭ سالاماتتى ومىرگە بەت بۇ­رۋىنا جول اشقان سپورت سارايلارى اشىلىپ جاتىر. الەۋمەت الەۋەتىن ارت­تىراتىن وسىنداي الۋان-الۋان الەۋمەتتىك جوبالار, ارينە, ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ قارقىندى دا­مۋىنىڭ جەمىسى. ماسەلەن, بيىلعى قاڭتار-تامىز ايلارىندا وڭىردەگى ونەركاسىپ كاسىپورىندارى 1 941 ميلليارد تەڭگەنىڭ ءونىمىن ءوندىردى. بۇل وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىندەگى كورسەتكىشتەن 17,2 پايىزعا ارتىق. دەمەك, وسى دەرەكتىڭ ءوزى مۇنايلى اتى­راۋ ەكونوميكاسىنداعى قار­قىن­نىڭ باسەڭدەمەگەنىن اڭعارتادى. قازىناعا تۇسەر سالىق ءتۇسىمى دە مولايدى. وڭىردە بىرنەشە يندۋستريالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ كوزدەلسە, ولاردىڭ كەيبىرى قازىردىڭ وزىندە جۇمىس ىستەي باستادى. ەلىمىزدە مە­ديتسينالىق شپريتستەر شىعاراتىن العاشقى زاۋىت اتىراۋدا ءونىم شى­عارۋدى قولعا الدى. وڭتۇستىك كورەيا تەحنولوگياسىمەن شىعارىلعان شپريتستەر ساپاسى وتە جوعارى. باعا­سى شەتەلدىك ونىمنەن, ماسەلەن, گەر­مانيادان تاسىمالداناتىن شپيرتس­تەردەن الدەقايدا ارزان. يمپورت الماستىرۋعا تاپتىرماي­تىن شپريتستەرگە وتاندىق مەدي­تسي­نادان عانا ەمەس, كورشىلەس ەلدەردەن دە سۇرانىس بار. ياعني, قازاقستان­دىق شپريتستەردىڭ ەكسپورتتىق كوك­جيەگى كەڭەيە تۇسپەك. سونىمەن بىرگە, جەڭىل پانەل شىعاراتىن زاۋىت­تىڭ كەلەشەگىنە ءۇمىت ارتۋعا بولادى. بۇل, الدىمەن, وتاندىق قۇرىلىس يندۋسترياسىنىڭ قارقىن الۋىنا سەرپىن بەرمەك. ەكىنشىدەن, قۇرىلىسقا قاجەتتى وسى ونىممەن ءتۇرلى عيماراتتاردى ساپالى ءارى تەز سالۋعا بولادى. ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسىندا وڭ وزگەرىستەرگە باستايتىن جوبالار جەتەرلىك. مۇ­ناي-گاز ونەركاسىبىنىڭ كوشباسشى كاسىپورنى – اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىندا حوش ءيىستى كومىرسۋتەكتەر شىعاراتىن كەشەن قۇرىلىسىنىڭ العاشقى قاداسى قاعىلدى. بالىق ونىمدەرىنىڭ ءتۇر-ءتۇرىن شىعاراتىن “اتىراۋبالىق” ۇلەسى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلىپ, وسى كاسىپورىن نەگىزىندە “جايىقبالىق” كاسىپورنى جۇمىس ىستەي باستادى. وتكەن سەنبىدە وبلىس اكىمى بەر­گەي رىسقاليەۆ مۇنايلى اتىراۋ­داعى وسىنداي وركەندى وزگەرىستەر مەن كەلەشەك جوبالار, سونىمەن بىرگە, كەيبىر پروبلەمالىق ماسە­لە­لەر تۋرالى “ەگەمەن قازاقستان” رگ” اق پرەزيدەنتى ساۋىتبەك اب­دراحمانوۆتى 1,5 ساعاتتاي ۋاقىتقا سو­زىلعان قابىلداۋ كەزىندە اڭگى­مە­لەپ بەردى. اسىرەسە, جايىق وزەنىنە رەسەي وزەندەرى ارقىلى قۇيىلاتىن سۋ مولشەرىنىڭ تىم-تىم تومەندەپ كەتۋى الاڭداتادى. كورشى مەملەكەت يريكلينسكي سۋ قويماسىن, ساكمارا وزەنىنىڭ جايىققا قۇيار ساعاسىنداعى 60-تان استام سۋ قويمالارىن تولتىرىپ الماي, سۋ جىبەرمەيتىن بولدى. جايىق سۋىنىڭ تارتىلۋ قاۋپى جاعاداعى اتىراۋ, باتىس قازاقستان وبلىستارىنىڭ ەلدى مەكەندەرىن اۋىز سۋمەن قام­تۋدا, سونداي-اق, بەكىرە تۇقىمداس بالىقتاردىڭ ۋىلدىرىق شاشۋىنا كەدەرگى جاساۋ ىقتيمالدىعىن كۇ­شەيتەدى. ويتكەنى, كاسپي بەكىرەسى جايىق وزەنى بويىمەن ورال قا­لاسىنا دەيىنگى اۋماققا ۋىلدىرىق شاشادى. ال وزەن سۋى جىلما-جىل ازايىپ, جايىقتىڭ كەيبىر جەر­لەرىندەگى تەرەڭدىگى 50 سم-دەن اسپاۋعا اينالدى. – اتىراۋ – ەجەلدەن قايماعى بۇ­زىلماعان قازاقى ءوڭىر, – دەدى اكىم بەرگەي ساۋلەباي ۇلى. –ال­عاش­قىلاردىڭ قاتارىندا ءىس-قاعاز­دارىن مەملەكەتتىك تىلگە كوشىردى. قازىر وڭىردەگى شەتەلدىك كاسىپورىن­داردا اعىلشىن تىلىنەن تىكەلەي قازاقشاعا, قازاق تىلىنەن تىكەلەي اعىلشىنشاعا اۋدارۋ ءۇردىسى قالىپ­تاستى. مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قانات جايۋىمەن بىرگە, ۇلتتىق ءباسپاسوزدىڭ تارالىمى دا مولايدى. قازاق ءباسپاسوزىنىڭ قاراشاڭىراعى –“ەگەمەن قازاقستانعا” ىقىلاس ەرەك­شە. الداعى جىلى دا “ەگە­مەننىڭ” تارالىمى كوبەيەدى. باس باسىلىم باسشىسى ساۋىت­بەك ابدراحمانوۆ الاش ارىستارى نەگىزىن قالاعان “ەگەمەن قازاق­ستاننىڭ” وقىرمانعا مەملەكەتتىك ساياساتتى جەتكىزۋدەگى, قازاق قو­عام­ىنىڭ رۋحاني قاجەتتىلىگىن وتەۋدەگى ورنى مەن ماڭىزىنا توقتالا كەلە, كەلەر جىلى باسىلىمنىڭ اتىراۋ­داعى تارالىمى 10 000 دانادان كەم بولمايتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى. سوڭعى ەكى جىل قاتارىنان “اتى­راۋ-اقپارات” كمك باسپاحاناسىندا باسىلاتىن گازەت ساپاسى جاقسارىپ, وقىرمان قولىنا بۇرىنعىداي كەشىكپەي, تەز جەتەتىن بولدى. جولداسبەك شوپەعۇل. اتىراۋ وبلىسى.