5 قىركۇيەك – قازاقستان مۇناي-گاز كەشەنى قىزمەتكەر­لەرىنىڭ كۇنى.

تابىستارعا باستاعان جول بۇگىنگى قازاقستاننىڭ قارقىندى دامۋ ءۇردىسىن مۇناي-گاز سالاسىنىڭ ۇلەسىنسىز ەلەستەتۋ مۇمكىن ەمەس. سول سياقتى بۇل سالانىڭ ءىرى كومپانياسى – “قازمۇنايگاز” بارلاۋ ءوندىرۋ” (“قمگ ءبو”) اكتسيونەرلىك قوعامىنسىز ەلىمىزدىڭ مۇناي-گاز سالاسىنىڭ جەتىستىكتەرىن دە كوز الدىمىزعا اكەلۋ قيىن. جۋرناليستەر اراسىندا “ەكونو­ميكاعا قوسقان ۇلەسى ولشەۋسىز” دەگەن قاناتتى ءسوز بار. مىنە, ناق وسى قاعيدانى “قمگ ءبو” اق-عا قاراتىپ ايتۋعا ابدەن بولادى. الايدا ەكونوميكاعا قوسىلعان ۇلەس ناقتى تسيفرلارمەن انىقتالادى. وسى ورايدان كەلگەندە “قمگ ءبو” اق ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى سالىق تولەۋشى بولىپ سانالادى. تەك سوڭعى ءتورت جىل ىشىندە بۇل كومپانيا ەلىمىزدىڭ بيۋدجەتىنە 700 ميلليارد تەڭگە قارجى قۇيعان. سونىمەن بىرگە كومپانيا تۇراق­­تى تۇردە تابىسقا جەتىپ ءوز اكتسيو­نەرلەرىنىڭ دىتتەگەن جەرىنەن شىعىپ كەلە جاتىر. كومپانيا اكتسيونەر­لەرى جىل سايىن تابىستىڭ 20 پا­يىزىنان استامىن دەۆيدەنت رەتىندە الىپ وتىرادى. “قمگ ءبو” اق-نىڭ نەگىزگى اكتسيونەرى “قازمۇنايگاز” ۇلتتىق كومپانياسى ارقىلى (كومپانيا اكتسياسىنىڭ 60 پايىزى) مەملەكەت بولىپ ەسەپتەلەتىنىن ەسكەرەتىن بول­ساق, كومپانيا تاپقان تابىستىڭ دا قوماقتى بولىگى مەم­لەكەت ۇلەسىنە تيەسىلى. 2006 جىلى كومپانيانىڭ ءىرو ساتىنەن بەرى مەملەكەتتىك اكتسيا پاكەتىنىڭ قۇنى 350 ميلليارد تەڭگەگە ءوستى. وسى مەرزىم ىشىندە “قمگ ءبو” اق-نىڭ اكتسيالارىنىڭ مەملەكەتتىك پاكەتى­نەن الىنعان دەۆيدەنتتەر ءمول­شەرى 85 ميلليارد تەڭگەنى قۇرادى. كومپانيا قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگى كوپ رەتتە وسى كومپانيانىڭ اك­تسيا­لارىن ۇستاۋشىلار بولىپ تابى­لاتىن وتاندىق زەينەتاقى قورلارى­نىڭ سالىمشىلارى رەتىندەگى قارا­پايىم قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ جاقسارۋىمەن سيپات­تالسا كەرەك. كومپانيا اكتسيالارى كوپتەن بەرى ينۆەستيتسيا سالۋ ءۇشىن ەڭ ءتيىمدى قۇرالعا اينالعان. ول قازاقستان قور رىنوگىندا شەشۋشى ءرول اتقارىپ, “كوگىلدىر فيشكا” اتاۋىنا يە بولعان. قازاقستان­دىق­تار كومپانيا اكتسيالارىن يەم­دەنۋگە تولىق مۇمكىندىگى بار. ونىڭ بەرگى جاعىندا كومپانيا تاياۋدا تاعى ءبىر ءتيىمدى تەتىك – ارتىق­شىلىقتى اكتسيالاردى رىنوكقا شىعاردى. ءسويتىپ, “قمگ ءبو” اق ەلباسى العا قويعان كەلەلى مىندەت­تەردى شەشۋ ماقساتىندا ەلى­مىزدىڭ قور رىنوگىن دامىتۋعا بەل­سەن­دى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. الەم ەكونوميكاسىن داعدارىسقا تىرەگەن قارجى داعدارىسى كەزىندە كومپانيانىڭ ارتىقشىلىعى ەرەك­شە تانىلدى. سول ءبىر كەزەڭدە ەل ۇكى­مەتى ەلىمىزدىڭ بانك جۇيەسىن تۇ­راق­­تاندىرۋعا ەرەكشە كۇش جۇم­سادى. سوندا باسقا كومپانيالار سياقتى ەمەس “قمگ ءبو” اق ءوزىنىڭ بارلىق قار­جى قورىن قازاقستاندىق بانك­تەردىڭ دەپوزيتىندە ۇستادى. بۇل قا­زاق­­ستاندىق قارجى بانك جۇيەسى­نىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە ۇلەس قوسقان ۇتىمدى شارا ەكەندىگى ءسوزسىز. “قمگ ءبو” اق-نىڭ جەتىستىك­تەرى­نىڭ ۋاقىتشا عانا ەمەس, سترا­تەگيالىق سيپاتتا ەكەندىگىنىڭ ما­ڭىزى زور. كومپانيا مەنەدجمەنتتى جاقسارتۋ, تاۋەكەلدى باسقارۋ سايا­ساتىن جەتىلدىرۋ باعىتىندا ماق­ساتتى جۇمىس جاساپ, زاماناۋي ستاندارتتارعا باسىمدىق بەرەدى. كومپانيانىڭ “قازگەرمۇناي”, “قارا­جامباسمۇناي” جانە “پەترو­قازاقستان” كومپانيالارىنىڭ اك­تسيالارىنا سالعان ۇلەسى وتە تابىس­تى بولدى. ال شىلدە ايىندا كوم­پانيا تاعى دا ءۇش – “قازاقويل – اقتوبە”, “قازاقتۇرىكمۇناي” جانە “ماڭعىستاۋمۇنايگاز” كومپانيا­لارىنىڭ ۇلەسىن ساتىپ العاندىعى تۋرالى جاريالادى. بۇل “قمگ ءبو” اق-نىڭ ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن­داعى بەدەلىنىڭ ارتىپ كەلە جاتقان­دىعىن كورسەتسە كەرەك. حالىقارالىق رەيتينگ اگەنتتىك­تەرى دە كومپانيا قىزمەتىنە جوعارى باعا بەرۋدە. “قمگ ءبو” حالىق­ارا­لىق ساراپشىلار بەرگەن باعا بويىن­شا, قازاقستانداعى ەڭ اشىق قۇرى­لىم رەتىندە تانىلدى. وسى ورايدا كومپانيانىڭ ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى جۇمىس بەرۋشى جانە ءوزى قىزمەت ات­قارا­تىن ءوڭىر­لەردەگى الەۋمەتتىك باعدارلاما­لاردىڭ دەمەۋشىسى ەكەن­دىگىن اتاپ وتكەن ءجون. بۇل كومپانيا قىزمەت­كەر­لەرىنىڭ جالاقىسى ءوڭىر­لەردە جۇمىس ىستەيتىن باسقا كوم­پا­نيالار­مەن سالىستىرعاندا ەڭ جوعا­رى دەڭگەيدە بولىپ وتىر. كوم­پانيا ءوز ەڭبەككەرلەرىنىڭ الەۋمەت­تىك-تۇر­مىس­تىق جاعدايىن جاقسارتۋ­عا قو­ماقتى قارجى بولەدى. باسقا قان­داي كومپا­نيادا تەگىن مەديتسي­نالىق ساق­تان­دىرۋ جۇيەسى بار؟ ال “قمگ ءبو” اق-دا بۇل جۇيە ءداستۇر­لى جۇمىس ىستەيدى. باسقا قانداي كومپانيا جۇمىسشى­لاردىڭ وقۋشى بالالارىن چارتەرلىك ۇشاقتار مەن ساۋىقتىرۋ لاگەرلەرىنە اپارادى؟ ال “قمگ ءبو” اق-دا بۇل تۇراقتى داستۇرگە اينالعان. “قمگ ءبو” اق ءوزىنىڭ فيليال­دارى ورنالاسقان وڭىرلەردىڭ ينفرا­قۇرىلىمىن جاقسارتۋعا قوماقتى قارجى جۇمسايدى. بيىل كومپانيا اتىراۋ جانە ماڭعىستاۋ وبلىس­تارىندا الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋگە 2,7 ميلليارد تەڭگە ءبولدى. بۇدان بۇرىن كومپانيا اتىراۋ قالاسىندا جابىق ءجۇزۋ باسسەينىن, جاڭاوزەن قالاسىندا دەنەشىنىق­تىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنىن جانە ستاديونىن, كاسپي تەڭىزىنىڭ جاعا­سىنداعى “كەندىرلى دەمالىس” اي­ماعىن پايدالانۋعا بەردى. قورىتا ايتقاندا “قمگ ءبو” اق-نىڭ ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋعا قوسىپ وتىرعان يگى ۇلەسى ولشەۋسىز. “قمگ ءبو” مۇناي كومپا­نياسى سياقتى ىرگەلى قۇرىلىم­داردىڭ ارقاسىندا ءبىزدىڭ ەلىمىز قارقىندى دامۋ ۇردىسىمەن كەلەدى, حالقىمىزدىڭ ءال-اۋقاتى ارتۋدا. مارات جۇماشەۆ.