ەڭسەنى تۇسىرمەي, ەڭبەككە جۇمىلعان ءجون

قازىر جاھانداعى ەكونوميكالىق جاعداي حاقىندا ارقيلى پىكىردىڭ ايتىلىپ جاتقانى ءمالىم. ياعني, ابىگەرلى الەم قانداي, اڭگىمەنىڭ الۋاندىعى سونداي. الايدا, قالاداعىسى بولسىن, اۋىلداعىسى بولسىن, ءبىزدىڭ باتىسقازاقستاندىق اعايىننىڭ دا تولعامىن ءبىر اۋىز سوزبەن بىلايشا تۇيىندەۋگە بولار ەدى: «بۇل ءبىر-اق كۇندە كەلگەن توسىن جاعداي ەمەس. الەمدىك داعدارىس دەگەننىڭ نە ەكەنىن جاقسى بىلەمىز. ونىڭ ۇستىنە, ەلباسىمىز ءتىپتى كۇتپەگەن بوگەسىندەر, كۇرمەۋلەر كەزدەسۋى ىقتيمالدىعىن و باستان-اق حالقىنا قاپەرلەپ كەلەدى عوي». ەلىمىزدەگى ۇلكەن اۋداننىڭ ءبىرى – اقجايىققا ەڭبەگى ءمالىم كاسىپ يەسى ءومىرجان ايتماعانبەتوۆپەن اڭگىمەلەسكەنىمىزدە دە ول وسى ورايدا ءبىراز پايىمىن ورتاعا سالىپ, اعىنان اقتارىلدى. – شۇكىرلىگىمىزدەن جاڭىلماعان جۇرتپىز عوي. «قارا قازان, سارى بالانىڭ قامى», دەپ ەلدىڭ اماندىعىن, ماڭداي تەردىڭ قارى­مىن, اتار تاڭنىڭ ارايىن تىلەپ ءجۇرىپ جاتقان جايىمىز بار. جا­ھاننىڭ كوپ جەرىندەگى جاعداي «جىلاساڭ, تاعى سابايمىننىڭ» كەرى بولىپ تۇر. قايسىبىر جاي-كۇيدى سالىستىرىپ قارامايمىز. ەلىمىزدىڭ نەبىر قۇقايعا توتەپ بەرۋگە مۇمكىندىگى دە, قۋاتى دا جە­تەتىنىن ايتىپ جاتۋ ارتىق شىعار. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا تالاي قيىنشىلىققا قارسى شارالار ۋاقتىلى الىنعانى جادىمىزدان شىققان ەمەس. سونى باعالاي بىلۋگە ءتيىسپىز. – ومەكە, بۇگىندە ءوزىڭىزدى, اعا­يىن-باۋىردى قانداي ءبىر جايتتار ويلاندىرىپ وتىر؟ – كەيبىر ازىق-ت ۇلىكتىڭ, كيىم-كەشەكتىڭ باعاسى قانداي بولار ەكەن دەگەن ساۋال كولدەنەڭدەپ تۇر. باعا ەگەر كوتەرىلىپ جاتسا, بۇعان ارينە, ءبىر جاعىنان تاڭعالۋعا دا بولماس. ساراپشىلار الەمدىك نارىق احۋالى سان سۇراق تۋىنداتىپ جاتقانىن, بولجاپ بىلمەيتىن جاعدايلار ۇشىراسۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتۋدا عوي. ۇلتتىق بانك پەن ۇكىمەتتىڭ داعدارىسقا قارسى ساياساتى, جاڭا اقشا-نەسيە رەجىمى جاعدايىندا الەۋمەتتىك تولەمدەردى تۇراقتى ۇستاۋ ءجونىن­دەگى شەشىمدەر سەنىمىمىزدى نىقتاي ءتۇستى. مەن دە وسى بەكەم باعىت باياندى ىسكە اسسا, ابىرجۋعا ەش نەگىز جوق دەپ سانايمىن. تەك كەيبىرەۋلەردىڭ اياق استىنان باعانى اسپانداتۋىنا قارسى باقىلاۋ جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلۋى كەرەك. قالىڭ جۇرتتىڭ تىلەگى وسى. – ءوزىڭىزدىڭ شارۋا قوجالىعىنداعى تىرلىگىڭىز قالاي؟ – از-كەم وتكەن ۋاقىتتان باس­­تايىن. «وزەن جاعالاعاننىڭ وزە­گى تالمايدى» دەمەكشى, 90-شى جىلدارداعى وتپەلى كەزەڭنىڭ ناعىز قيىن كەزىندە وزىمدەي جىگىتتەرمەن بالىق اۋلاپ, كۇنكورىستىڭ قامىن كۇيتتەپ باقتىم. قولعا تيگەندى زايىبىم ءلاززات ەكەۋمىز ورال, اتىراۋ قالالارىنا اپارىپ ساۋدالادىق. بىرىنە-ءبىرىن قۇرادىق. جول ءجۇرۋدىڭ ازابى ءوز الدىنا, كولىكتىڭ مەزگىلىندە تابىلماي قالاتىنى, جولدا ءتۇرلى تەكسەرۋلەر سەكىلدى كەدەرگىلەردىڭ تالا­يىن كوردىك. ايتەۋىر, العان بەتتەن قايتپادىق. بۇل بولاشاق ۇلكەن ىستەردىڭ باسى ەدى. ءسويتىپ, قۇدىرەتتى ەڭبەككە باۋىر باستىق, ىرگەدەگى «باعىرلاي» وزەنى بويىنان 2006 جىلى 15 گەكتار جەر الىپ, باقشا سالۋعا كىرىستىك. «بولاشاق» اتتى شارۋا قوجالىعىمىز ومىرگە كەل­دى, ءوڭىرىمىزدىڭ ازىق-ت ۇلىك باعدار­لاماسىنىڭ ورىندالۋىنا ۇلەس قوسا باستادىق. جىل وتكەن سايىن تاجىريبە تولىعا ءتۇستى. ءونىمنىڭ ءتۇرىن دە مولايتتىق. قازىر تەك قاربىز ەمەس, قاۋىن, قيار, قىزاناق, پياز, ءسابىز دە وسىرەمىز. ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازار­باەۆتىڭ «قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك جاڭعىرتىلۋى: جال­پىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنا قاراي 20 قادام» ماقالاسىنداعى مىنا ءسوزدى جاتتاپ العانمىن, ورايى كەلگەندە اۋىلداس­تارىما ايتىپ جۇرەمىن: «...مەملەكەت كومەكتەسپەۋگە بولمايتىن جەرلەرگە كومەك قولىن سوزاتىن بولادى. بىراق, ازامات ءوزىنىڭ قولىنان كەلەتىن شارۋانى ءوزى اتقارۋى ءتيىس. جانە بۇل ادىلەتتى بولماق! تاعى دا اتاپ كورسەتەيىن, بۇگىندە الەۋمەتتىك دامۋدىڭ جاھاندىق ترەندى «جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنا» وتۋگە بارىپ تىرەلەدى. سوندىقتان, ادال ەڭبەككە ىنتالاندىرۋدىڭ جولىن تابۋ, ەڭبەك تابىستارىن قوعامدىق ىنتالاندىرۋدىڭ جۇيەسىن قۇرۋ – قازاقستانداعى الەۋمەتتىك جاڭعىرتۋدىڭ اسا ماڭىزدى ماسەلەلەرىنىڭ ءبىرى», – دەگەنىندە بىلە-بىلسەك, زور ءمان, سالماق جاتىر. بارىمىزگە قاتىستى ايتىلعان. ەگىنشىلىكتە تۋىسقاندارىم سەنىمدى كومەكشى بولىپ تابىلادى, وزدەرى دە قاناتتاس باقشا سالادى. اعام سەرىك, جيەنىم باۋىرجان, ءلاززاتتىڭ اعالارى ەرسايىن, ەربولات, ولاردىڭ بالالارى, باسقالار دا ەرتە كوكتەمنەن كۇزگى جيىن-تەرىم اياقتالعانشا وسى باقشانىڭ توڭىرەگىندە جۇرەدى. «باقشانى باپتاي بىلسە – باق, بىلمەسە – قۋ جاق» دەگەن, تاڭنىڭ اتىسى, كۇننىڭ باتىسى قىز-قىز قايناعان ەڭبەكپەن بەتتەسىپ, ىنتىماقپەن ىرىستاسىپ جاتامىز. ءسويتىپ, اعايىننىڭ بىرلىگى ۇلكەن شارۋانىڭ شاشاۋسىز جۇرۋىنە كەپىل قالايدى. سىزبەن اڭگىمەمىزدى پايدالانىپ, تەك مەن ەمەس, ءبىراز ەڭبەك­كەر­دى مازالايتىن گاپتەردى دە ايتا كەتەيىن. العان ءونىمىڭدى وتكىزۋ قيامەت-قايىم. قالاداعى بازارلاردا ساتار ونىمگە ورىن الۋ قيىننىڭ قيىنى. تابىلسا دا ارزانعا تۇسپەيدى. شارۋا ادامىنىڭ الدىنان شىعار كەدەرگى-اق بۇلار. قوجالىقتا «دت-75», «متز-80», «گازەل», «كاماز», سۋسورعى, سونداي-اق, ءشوپ ماشينالارى, باسقا دا قۇرال-جابدىق جەتكىلىكتى. قارا مال, ۋاق جاندىق تا وسىرەمىز. بالام ايناربەك تە ەڭبەككە ۇيىرسەك, قالا بازارلارىنا كوكونىس تاسيدى. قايتاردا اناسىنىڭ «ايدانا» دۇكەنىنە ازىق-ت ۇلىك اكەلەدى. كەيدە «ءدجيپتىڭ», «كامازدىڭ» رولىنە, «دت-75»-كە دە وتىرادى, ارىق-ارنالاردىڭ «قابىرعاسىن» كوتەرەدى. مال ازىعىن دايىنداۋعا دا قولعابىسى جەتىپ-ارتىلادى. مۇنىڭ ءبارىن ايتىپ وتىرعانىم, وسىنداي ورەندەردىڭ ءبارى ناعىز ەڭبەك ازاماتى بولىپ وسسە, ەلدىڭ بەرەكە-بىرلىگى دەگەن سول ەمەس پە, اتا-انانىڭ, بۇكىل اۋىلدىڭ مەرەيى تاسىدى دەگەن دە سول عوي. ءلاززات المالى ورتا مەكتەبى مەن م.وتەمىسوۆ اتىنداعى نەگىزگى مەكتەپتەردى دە ازىق-ت ۇلىكپەن قامتيدى. – ەلباسىنىڭ سوزىنەن ءۇزىندى كەلتىر­گەنى­ڭىزگە قاراپ, ءسىزدى ما­سىل­دىقتىڭ ناعىز «قاس جاۋى» دەپ ءبىلىپ وتىرمىن... – ءبارىمىز دە سولاي بولعانعا نە جەتسىن. وسى سۇراقتان تۋىنداي­دى, وكىنىشكە قاراي, «وكىمەت ءولتىر­مەيدى» دەگەن پسيحولوگيا ءالى كۇن­گە بار. ەگەر مەملەكەت ءبىز­دى ەركە­لەتىپ جىبەردى-اۋ دەسەم, ار­تىق ايت­پاسپىن. مۇمكىندىگى بار, بىراق ەڭبەككە قىرسىز, شىبىق باسىن سىندىرمايتىندارعا دا كومەك كورسەتىلىپ جاتاتىنى نەگە ەكەن؟ سونى مالدانىپ العان­دار از ەمەس. راس, بۇل تاڭدا الەۋ­مەت­تىك اتاۋلى كومەكتىڭ سيپاتىنا وزگەرىس ەنگىزۋگە تالاپ بار. وسى­نى كۇشەيتۋ كەرەك. قىسقاسى, مى­نا داۋىرگە قارايىق, بالا-شاعا­مىز­بەن ماڭداي تەر توگەيىك. قان­شاما جەردەن داعدارىس كەلسە دە, ەڭ­سەمىزدى تۇسىرمەي, ەڭبەككە جۇمى­لايىق. باسقا شەگىنەر جەر جوق. كەلەشەك ۇرپاقتىڭ الدىندا بەتىمىز قىزارىپ قالماۋدى قاپەردەن شىعارمايىق. اڭگىمەلەسكەن تەمىر قۇسايىن, «ەگەمەن قازاقستان». باتىس قازاقستان وبلىسى. اقجايىق اۋدانى. المالى اۋىلى.