تەڭگە باعامىن نارىق قالىپتاستىرادى

كەشە ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ باستاعان بىرقاتار ۇكىمەت مۇشەلەرى ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزدى. وندا تەڭگەنىڭ ەركىن اينالىمعا شىق­­قانى جانە وسىعان وراي ۇكىمەتتە قابىلدانعان شەشىمدەر مەن ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندارعا جۇكتەلگەن تاپسىرمالار اڭگىمە وزەگىنە اينالدى. ۇكىمەت باسشىسى مەن ۇلتتىق بانكتىڭ توراعاسى جانە سالا مينيسترلەرى جۋرناليستەردى تولعانتقان سۇراقتارعا ەگجەي-تەگجەيلى ­جاۋاپ بەردى. قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق ساياساتى وزگەرىپ, جاڭا باعىتقا تۇسكەنىن جانە ۇكىمەتتىڭ جاعدايعا وراي بۇگىن قابىلداعان شەشىمدەرى مەن ءتيىستى ورگاندارعا بەرىلگەن تاپسىرمالار جونىندە ايتقان پرەمەر-مينيستر, بۇل شارالاردى ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانك بىرىگە وتىرىپ قولعا العانىن جەتكىزدى. ءسويتىپ, ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا جۋرناليستەردى جانە قوعامدى ويلاندىرىپ, جاۋاپ ىزدەگەن سۇراقتار مەن تۋىندايتىن ماسەلەلەر جونىندە اشىق اڭگىمە بولاتىنىن ءبىلدىردى. سونداي-اق, قازىرگى ورىن العان جاعداي تۇسىنىكتى بولۋى ءۇشىن قازاقستان ەندىگىدە قانداي باعىتپەن داميتىنىن اشىق ايتامىز دەدى. «سوڭعى 14-15 جىلدا ءبىز مولشىلىقتا ءومىر سۇرۋگە, مۇناي, مەتالل باعاسىنىڭ تۇراقتى وسىمىنە ۇيرەنىپ الدىق. وكىنىشكە قاراي, ەندى مۇنداي كەزەڭ اياقتالدى. ال الداعى ۋاقىتقا كوز تاستاساق, تاياۋ بولاشاقتا, ياعني 5-7 جىل, مۇمكىن بۇدان ءسال ۇزاعىراق مەرزىمدە مۇلدە بولەك ەكونوميكالىق جاعدايدا ءومىر سۇرەتىن بولامىز. اتاپ ايتقاندا, قازاقستاندىقتار مۇنايدىڭ باعاسى باررەلىنە 30-40-50 دوللار بولاتىن جاعدايداعى ەكونوميكالىق احۋالدا ءومىر سۇرۋگە ۇيرەنگەنى ءجون. بۇدان بىلاي قازاقستاندا بار مەتالدار مەن وزگە دە شيكىزاتتاردىڭ باعالارى بارىنشا تومەن دەڭگەيدە بولۋى ابدەن ىقتيمال. وسىعان وراي, ۇلتتىق بانك جانە ۇكىمەت تالاپقا ساي جاڭا ۇلگىدە ارەكەت ەتىپ, ءوزىنىڭ ەكونوميكالىق ساياساتىنا تۇزەتۋ ەنگىزىپ, ءوز باعىتىن انىقتاعانى ءلازىم», دەدى ك.ءماسىموۆ. ۇكىمەت باسشىسى الداعى دامۋ جولىندا مەملەكەت باسشىسى ۇسىنعان 5 ينستيتۋتتىق رەفورماداعى ناقتى 100 قادام نەگىزگى باعدارشام بولاتىنىن ايتىپ, قازاقستاننىڭ كەلەسى ەكونوميكالىق ساياساتىنىڭ باعىتى ايقىن ەكەنىنە توقتالدى. وسى كەزدە ول جونىندە جۇمىس ىستەلىپ جاتقانىن جەتكىزىپ, تاياۋ كۇندەردە مەملەكەت باسشىسىنا باياندايتىندارىن ءبىلدىردى. بۇيىرتسا, وسى ورايدا جاسالاتىن ەكونوميكالىق رەفورمالار ءوز ناتيجەسىن بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇدان كەيىن, ءبىزدىڭ ەلگە ۇقساس مەملەكەتتەردىڭ دامۋ تاجىريبەلەرىنە كوڭىل ءبولىنىپ جاتقانىن دا ايتتى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, قازاقستانعا كانادا مەن اۆستراليانىڭ دامۋ ۇلگىسىن العان ءتيىمدى بولماق. بۇل ەلدەردىڭ دە تەرريتوريالارى ۇلكەن, ال حالقىنىڭ سانى از كورىنەدى. ءتىپتى, قازاقستاننىڭ ءوندىرىپ جاتقان ونىمدەرى دە وسى ەلدەردىڭ تاۋارىمەن ۇقساس ەكەن. ال كورشى الىپ ەلدەردىڭ قازىرگى ەكونوميكالىق جاعدايى جونىندە ايتۋدى قوش كورمەيتىنىن جاسىرمادى. دەسە دە, جاعدايدىڭ كۇردەلەنگەنىن ەسكەرە كەلىپ, سالالىق رەفورمالار جۇرگىزگەنىمىز دۇرىس بولاتىنىن ايتتى. بۇل جونىندە ۇكىمەتتىڭ ايقىن باعىتى بار ەكەن. ول جونىندە شارا بارىسىندا باياندالاتىنىن جەتكىزدى. پرەمەر-مينيستر ءوزى ايتقانداي, ءباسپاسوز ءماسليحاتىنىڭ ەكىنشى بولىمىندە جۋرناليستەردىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى. قويىلعان ساۋالدىڭ ءبىرى ۇلتتىق قورداعى قارجىعا قاتىستى بولدى. «ءبىز يراننان سانكتسيالار الىنعان ساتتەن باستاپ, مۇنايدىڭ 1 باررەلىنىڭ باعاسى 10 دوللارعا دەيىن قۇلدىراۋى ىقتيمال دەپ بولجاي باستاعانبىز. بۇل دۇنيەجۇزىلىك بانك پەن وزگە دە بىلىكتى ساراپشىلاردىڭ پىكىرى. وسىعان قاتىستى, مۇمكىندىگىنشە كونسەرۆاتيۆتى ستسەناريدى العىمىز كەلەدى. سونىمەن, مۇناي باررەلىنىڭ كەلەر جىلعى ورتاشا باعاسى 40 دوللار بولادى. ال, ۇلتتىق قورداعى اقشا تۋرالى ايتار بولسام, قيىن كەزەڭ الداعى ۋاقىتتا ءالى دە تۋىنداۋى مۇمكىن دەپ سانايتىندىقتان ۇلتتىق قوردان قوسىمشا قارجى المايمىز. ول اقشا قورى بولاشاقتا قاجەت بولار. سوندىقتان, بۇگىنگى كۇنى كەلىسىلگەن قارجىنى عانا الۋمەن شەكتەلەمىز», دەدى ول. بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنا قاتىستى قويىلعان سۇراققا ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ جاۋاپ بەرۋىن ۇسىندى. «بەلگىلى بولىپ وتىرعانداي, زەينەتاقى سالىمدارى بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورى «شاتىرى» استىنا بىرىكتىرىلىپ, ۇلتتىق بانك باسقارۋىنا بەرىلگەن. ودان بەرى قوردا جوعارى كىرىس بار. ونىڭ ينفلياتسياعا قاتىسى دا ماڭىزدى. وسى ايدىڭ باسىندا ينفلياتسيا 3,9 پايىز بولعان ەدى. سوندىقتان, ۇلتتىق بانك ونى ينۆەستيتسيالىق ستراتەگيالارعا سايكەس ينۆەستيتسيالايدى. نەگىزىنەن, قارجى مينيسترلىگىنىڭ نەگىزگى قۇندى قاعازدارى, ونىڭ ىشىندە, شەتەلدىك قۇندى قاعازدار ماقۇلدانعان. ناقتى ايتار بولسام, ۇلتتىق بانك 1,5 جىلدىق باسقارۋ كەزىندە بجزق-نىڭ تابىستىلىعىن جاقسارتتى. ەندى بۇدان بىلاي دا جاقسارتا تۇسەتىن بولامىز», دەدى ق.كەلىمبەتوۆ . ءسوز كەزەگىن العان پرەمەر-مينيستر ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانكتە جۇمىستاردى كۇشەيتۋى ءتيىس 2 باعىت بار ەكەنىن اتاپ ايتتى. «ءبىرىنشى باعىت ەكونوميكانى دوللارسىزداندىرۋ, ۇلتتىق ۆاليۋتانى پايدالانۋ. ەكىنشىسى, قازاقستاندىق بانكتەردىڭ نەسيەنى تەڭگەمەن الۋ مۇمكىندىگى. ياعني, وسى ەكى ماسەلەنى شەشۋ قاجەت. وسىدان كەيىن ەكونوميكا باعام ساياساتىنا نازار اۋدارا قويمايتىن بولادى», دەپ تولىقتىردى ك.ءماسىموۆ. كەلەسى سۇراق مۇنايلى ولكە ماڭعىس­تاۋدان قويىلدى. كارى تۇبەكتە تۋىنداپ وتىرعان ماسەلەلەردى جاقسى بىلەتىنىن ايتقان ك.ءماسىموۆ, ۇكىمەت ەكسپورتتىق كەدەن سالىعىن مۇناي باعاسىنا قوسۋ تۋرالى جەكە شەشىم قابىلدايتىنىن جەتكىزدى. «بۇل ماسەلەمەن اتالعان وبلىس اكىمى بىرنەشە ۇسىنىسپەن شىقتى. ءبىز ولاردى ۇكىمەتتە تالقىلادىق. بۇيىرتسا, قىركۇيەك ايىندا ەكسپورتتىق كەدەن سالىعىن مۇناي باعاسىنا قوسۋ تۋرالى شەشىم قابىلداناتىن بولادى. وسىدان كەيىن ۇكىمەت ديرەكتيۆتى رەتتەۋدەن تىيىلادى. مۇنداي شەشىم قىركۇيەكتە قابىلدانادى. بۇل رەتتە ماڭعىستاۋ, اتىراۋ وبلىستارىنداعى مۇناي ءوندىرۋشى كومپانيالار ءۇشىن بۇل ماسەلە كۇردەلى. ويتكەنى, مۇناي جانە مۇناي ءوندىرۋ سالاسى قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ باستى دونورى ءارى لوكوموتيۆى بولىپ كەلدى. سوندىقتان وسىنداي قيىندىق تۋعان كەزەڭدە ءبىز ولارعا بارىنشا قولداۋ كورسەتەمىز. بىراق, ونداعى كاسىپورىندار دا جاڭا جاعدايعا وراي جۇمىستارىن يكەمدەۋى كەرەك», دەدى ول. سوڭعى ۋاقىتتا ۇكىمەتتىڭ اپتالىق وتىرىستارى جابىق كۇيدە وتكىزىلىپ جۇرگەنى ءمالىم. ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا مۇنىڭ ءمانىسى جونىندە دە سۇراق بولدى. پرەمەر-مينيستر تاياۋ ارادا ۇكىمەتتىڭ اقپاراتتىق ساياساتىنا وزگەرتۋ ەنگىزىلگەلى جاتقانىنا توقتالدى. «ۇكىمەتتىڭ اقپاراتتىق ساياساتىنا تۇزەتۋ ەنگىزىلەتىندىگى ءسوزسىز. ازاماتتار مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ نەمەن اينالىساتىندىعىن بىلۋگە قۇقىلى ءارى ءتيىستى. نەگىزى, قانداي دا ءبىر ماسەلە تۋىنداعاندا بۇرمالاۋشىلىق, قوسارلانعان قيسىق پىكىردى بولدىرماۋ ءۇشىن اقپاراتتى اشىق ءارى جەدەل جەتكىزۋىمىز شارت. ال, ۇكىمەتتىڭ وتىرىستارىن ونلاين رەجىمدە تاراتۋ جاعدايدان شىعۋدىڭ دۇرىس جولى ەمەس. ءبىز مۇنى قالاي ەتىپ جاسايتىنىمىزدى اقىلداسامىز. ءسويتىپ, دۇرىس ءارى ناقتى اقپاراتتى جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتەتىن بولامىز», دەدى ك.ءماسىموۆ. ۇلتتىق بانكتىڭ توراعاسى ورىن العان قيىندىقتارعا مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەۋىمەن قاتار, كورشى رەسەي مەن قىتاي ەلدەرىندەگى ەكونوميكالىق احۋال دا اسەر ەتكەنىن ايتتى. الايدا, الداعى 5-6 جىلدا ەكونوميكا قايتا ەڭسە كوتەرىپ, جاڭا جاعداي ورنايتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇدان بىلاي قازاقستان كانادا مەن اۆستراليانىڭ ەكونوميكانى دامىتۋ ۇلگىسىن الىپ, حالىققا نەسيە بەرۋدىڭ جاڭا تارتىبىنە كوشەتىنىن ءبىلدىردى. اتالعان ەلدەر وسى جولمەن ايتارلىقتاي تابىسقا جەتكەن كورىنەدى. «بۇدان بىلاي تەڭگەنىڭ تىزگىنىن بوس جىبەرىپ كورەمىز. ونىڭ ەندىگى باعامىن نارىقتىڭ ءوزى انىقتايتىن بولادى. بۇل شارا ىشكى نارىقتىڭ رەتتەلۋىنە جاعىمدى اسەر ەتەدى دەپ ۇمىتتەنەمىز. ال ەندى, تەڭگە ەركىن ايىرباس باعامىندا جوعارى جانە تومەن اۋىتقىپ, ءوزىنىڭ كۇندەلىكتى تەڭگەرىمدى باعامىن ايقىندايدى. ءدال قازىرگى اقپاراتتارعا قاراساق, وسى كەزدەگى كولەم 81 ملن. دوللاردى قۇرايدى جانە ورتا بيرجالىق باعام 255,8 تەڭگە بولىپ تۇر. تاڭەرتەڭگى ساۋدا-ساتتىق اياقتالدى. بۇگىنگى ورتاشا باعا تاڭەرتەڭگى سەسسيا قورىتىندىسى بويىنشا 255,26 تەڭگەنى قۇرادى. ساۋدا-ساتتىق كولەمى 115 ملن. دوللارعا تەڭ. بۇل تەڭگە باعامى ەركىندىككە جىبەرىلگەننەن كەيىنگى ەڭ ءبىرىنشى تاڭەرتەڭگى ساۋدا-ساتتىقتىڭ العاشقى ناتيجەسى. ەندى نارىق باعا­نى ءوزى قالىپتاس­تى­­را­دى. سايكە­سىنشە, قارجى­لىق اگەنتتەر نەمەسە قارجى نارى­عى­نا قاتىسۋشىلار الىپسا­تار­لىق جۇيەدەن رەسمي تۇردە نارىقتىق جۇيەگە اۋىسادى. سوندىقتان, قارجىلىق ينستيتۋتتار, ياعني ەكىنشى دارە­جەلى بانكتەر جاقىن ۋاقىتتا تۇتىنۋشىلاردى بەلسەندى ءتۇر­دە نەسيە­لەندىرە باستايدى. ال جاڭا ينفلياتسيالىق تارگەتتەۋ رەجىمى بۇعان كوپ مۇمكىندىكتەر تۋعىزادى», دەدى توراعا. تەڭگەنىڭ ەركىن اينالىمعا جىبەرىلۋىنە وراي قانداي دا ينفلياتسيانىڭ ورىن الۋ ىقتيمالدىعى دا ايتىلدى. «ءبىزدىڭ جوسپارىمىز بويىنشا, ورتا مەرزىمدى ارادا ينفلياتسيا 6-8 پايىزدىق دالىزدە بولادى. ايتكەنمەن, 2020 جىلعا دەيىن ينفلياتسيانى 3-4 پايىزعا دەيىن تومەندەتۋدى كوزدەپ وتىرمىز», دەدى ق.كەلىمبەتوۆ. ونىڭ ويىن جالعاستىرعان ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى دە ۇكىمەتتىڭ ينفلياتسيانى بارىنشا تومەندەتۋدى جوسپارلاعانىن جەتكىزىپ, دامىعان ەلدەردىڭ قاتارىنا كىرۋ ءۇشىن وسىلاي ىستەۋ كەرەك ەكەنىن اتاپ ايتتى. بۇرناعى كۇنى ءبىرتالاي جۇرتتىڭ بىرقاتارى داۋرىعىپ, بىرقاتارى داعدارىپ قالعانىن العا تارتقان سۇراققا ۇلتتىق بانكتىڭ توراعاسى بايىپتى جاۋاپ قايتاردى. «ءبىزدىڭ ەلدە ۆاليۋتالىق رەجىمنىڭ ءبىر كەزەڭىنەن ەكىنشىسىنە ءوتۋ شاراسىن كوپ جۇرت قالايدا ءبىلىپ قويادى. مۇنى «اقپاراتتىڭ جايىلىپ كەتۋى» دەيمىز. وسىنى ءبىلىپ العان بۇرىنعى ينفراقۇرىلىمنىڭ اگەنتتەرى پايدا تابۋعا تىرىسادى. ايىرباستاۋ پۋنكتتەرىنىڭ وسىنداي تىرلىگى ورەسكەل ارەكەت. نەگىزى تاۋلىك ىشىندە ساتىپ الۋ-ساتۋ باعامىن اۋىستىرۋعا ولاردىڭ قۇقىعى جوق ەدى. وسىعان وراي ارنايى شەشىم قابىلداعانبىز. ەندى زاڭدى بۇزعانداردى انىقتاپ, ولاردى جازاسىز قالدىرمايمىز», دەدى ق.كەلىمبەتوۆ. وسىنداي كەلەڭسىز جاعدايلار بۇدان بىلاي ورىن الماۋى ءۇشىن ۇلتتىق بانك حالىق پەن بيزنەس جانە بانك­تەر جاڭا اقشالاي-نەسيەلىك ساياساتپەن قالاي جۇمىس ىستەۋى تۇرعىسىندا اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىسىنىڭ كەشەندى باعدارلاماسىن ازىرلەپتى. ال بۇرناعى كۇنى بانك جەتەكشىلەرىمەن ارنايى كەزدەسۋ بولعان ەكەن. توراعانىڭ سوزىنە قاراعاندا, سول كەزدەسۋدە بانكيرلەر اراسىندا ەشقانداي دۇرلىگۋلەر ورىن الماعان. بارلىعى بولعان جاعدايدى بىلگەن. سوندىقتان, ۇلتتىق بانك تەڭگەنى ەركىن اينالىمعا جىبەرۋ ءىسى بىرقالىپتى جانە كەزەڭ-كەزەڭمەن اۋىستى دەپ سانايدى ەكەن. ورىن العان جاعدايدا ەلىمىزدەگى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ بىرقاتار قيىندىققا تاپ بولارى بەلگىلى. بۇل جونىندە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ب.ساعىنتاەۆ ايتىپ ءوتتى. «وسى ماسەلەلەرگە وراي بىزگە «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى كەلدى. راسىن ايتقاندا قيىندىقتان شىعار تىڭ ۇسىنىستارىن دا ءبىلدىردى. نەگىزىندە, قازىر وتاندىق كاسىپكەرلەر نارىق تالابىنا ساي جۇمىس ىستەۋى ءتيىس. وسىعان دەيىن مۇناي كومپانيالارىمەن جانە تاۋ-كەن سالاسىنداعى كاسىپورىنداردىڭ جاعدايىمەن تانىسىپ شىقتىق. ولاردىڭ قيىندىقتان شىعۋى ءۇشىن كومەك كورسەتىلۋدە. ماسەلەن, ايماقتارداعى كاسىپورىندار جۇمىس ۋاقىتىن قىسقارتسا, قالعان ۋاقىتىن سۋبسيديا­لايمىز دەگەن جوسپارىمىز بار. سونداي-اق, وتاندىق اۆتووندىرۋشىلەردى قولداپ وتىرمىز. وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر, وسىعان دەيىن اۆتوكولىك الۋعا نەسيە بولگەن بولاتىنبىز, ياعني 15 ملرد. تەڭگە جەڭىل اۆتوكولىكتەرگە باعىتتالعان ەدى. بۇگىندە بۇل باعدارلاما اياقتالۋعا جاقىندادى. ءبىز تاعى دا قولداۋ جاساپ, قوسىمشا 10 ملرد. تەڭگە ءبولۋ تۋرالى شەشىم شىعاردىق», دەدى ءبىرىنشى ۆيتسە-پرەمەر. مامانداردىڭ قىسقارعان جۇمىس ساعاتتارىن سۋبسي­ديالاۋعا قاتىستى بىلاي دەدى. «جۇمىسپەن قامتۋ-2020» باعدارلاماسىنا وزگەرتۋلەر جاسالۋدا. بۇل باعىتتا بىلىكتى ماماندارعا قولداۋ كورسەتۋدىڭ بىرنەشە نۇسقاسى بار. ەگەر دە ونىڭ جۇمىس كۇنى ازايىپ, شارتتى تۇردە سەگىزدەن التى ساعاتقا دەيىن قىسقاراتىن بولسا, وندا جوعالتقان ەكى ساعاتىن ءبىز ءوزىمىزدىڭ موينىمىزعا الىپ, تابىستىڭ ۇشتەن ەكى بولىگىن سۋبسيديالايمىز. نەگىزى, باعدارلاما اياسىندا بىلىكتى جۇمىسشىلار ءۇشىن گرانتتار بولىنەدى. مۇنداي جاعدايدا جۇمىس بەرۋشىلەر قىزمەتكەرلەرىن وقىتۋعا نەمەسە بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا جىبەرۋگە نازار اۋدارۋى ءتيىس», دەدى ب.ساعىنتاەۆ. ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ەلىمىزدە مۇناي ءوندىرۋ ازايمايتىنىن دا قاداپ ايتتى. «مۇناي-گاز سەكتورى بويىنشا مۇناي ءوندىرۋدى ەلەۋلى كولەمدە تومەندەتۋگە جول بەرمەيمىز. «Kazenergy» قاۋىمداستىعىمەن بىرلەسە مۇناي-گاز ءوندىرۋشى 57 كومپانياعا تىڭعىلىقتى تالداۋ جاساپ شىقتىق. ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا تومەن رەنتابەلدى 39-ى ىرىكتەلىپ الىندى. ەندىگىدە وسى 39 كومپانياعا قاتىستى پايدالى قازبالاردى ءوندىرۋ سالىعىن تومەندەتۋدى جوسپارلاپ جاتىرمىز. بۇل شارالار اتالعان كاسىپورىندار بويىنشا جالپى سالىقتىق جۇكتەمەنى 8 پايىزعا تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ال قارجىلاي قاراستىرساق ونىڭ سوماسى 146 ملرد. تەڭگەگە جەتىپ جىعىلادى. مۇنىمەن بىرگە, مۇناي كومپانيالارى ىلەسپە مۇناي گازىن قوسىمشا جاعۋعا رۇقسات الۋ ءۇشىن بىزگە وتىنىشپەن كەلدى. وسىعان وراي ءتيىستى شەشىمدى دايارلاپ جاتىرمىز. بۇل ءوز كەزەگىندە ەكى ەسە ناتيجە بەرەدى دەپ ويلايمىز. وسى ماسەلەگە تەرەڭدەپ قاراساق, كومپانيالار ءوندىرۋ كولەمىن 480 مىڭ تونناعا دەيىن ارتتىرادى. ناتيجەسىندە, بيۋدجەت قوسىمشا 19 ملرد. تەڭگە كىرىس الادى», دەپ تۇيىندەدى ءسوزىن ب.ساعىنتاەۆ. الەم ەكونوميكاسىنداعى قيىندىقتارعا توقتالعان ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى ءتۇرلى قيىندىقتاردىڭ كولدەنەڭ شىعىپ جاتقانىن جاسىرمادى. «وتكەن جىلى مۇناي باعاسى باررەلىنە 118 تەڭگەگە دەيىن كوتەرىلىپ, باعانىڭ شارىقتاۋ بيىگىنە شىققان ەدى. از عانا ۋاقىتتىڭ ىشىندە تومەن قۇلدىراعان مۇناي باعاسى قازىر باررەلىنە 46 دوللارعا ازەر توقتاپ تۇر. سوندىقتان, ەكونوميكانى قۇلاتىپ الماۋ ءۇشىن الدىن الا ءتۇرلى ءتيىستى شارالاردى اتقارۋىمىز كەرەك. سەبەبى, ساۋداداعى نەگىزگى ارىپتەسىمىز ءارى وداقتاسىمىز كورشى رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ەكونوميكاسى تەجەۋسىز قۇلدىراپ جاتقانى ءمالىم. ال, قىتاي ەكونوميكانى دامىتۋدىڭ جاڭا جۇيەسىنە ازىرلەنىپ جاتقانى قۇپيا ەمەس», دەپ قايىردى مينيستر. قازىرگى جالعاسىپ وتىرعان داعدارىس بۇدان بۇرىن­عىلاردان مۇلدە باسقا كورى­نەدى. «جالپى, 7 ايدا ەكسپورت 44 پايىز­عا, ال يمپورت كولەمى 20 پايىزعا جۋىق ءتو­مەندەدى. مۇنىڭ بارلىعى ماكروەكونوميكالىق العىشارتتار بولىپ تابىلادى جانە بۇگىندەگى داعدارىستىڭ بارلىق ۇدەرىستەرىنىڭ 1997-1999 جىلدار مەن 2007-2009 جىلدارداعى داعدارىستاردان تۇبەگەيلى وزگەشەلىگى بار. داعدارىس بارلىق سالالاردى قامتىدى, سونداي-اق, ول ۇدەرىس ەكىنشى جىلعا جالعاسىپ بارادى», دەدى ە.دوساەۆ. ۆەدومستۆو باسشىسى اقشا-نەسيە ساياساتى مەن سالىقتىق-بيۋدجەتتىك ساياساتقا بايلانىستى ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىق ەلىمىزدەگى رەفورمالاردى ىسكە اسىرۋدىڭ نەگىزى بولىپ تابىلاتىنىن ايتتى. سوندىقتان جاڭا ءتارتىپتى تەزىرەك مەڭگەرىپ, الەمدىك ەكونوميكادان ءوزىمىزدىڭ لايىقتى ورنىمىزدى الۋىمىز كەرەك ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى. «نۇرلى جول» ۇلت­تىق باعدارلاماسى ەكونومي­كا­مىزدىڭ درايۆەرى بولعان­دىقتان ەكونوميكانى دامىتۋ ۇردىستەرى نەگىزىنەن سوعان قۇ­رىلاتىنىن ايتقان ە.دوساەۆ, قىتاي ەلىمەن بىرىگىپ جۇزەگە اسىرىلاتىن « ۇلى جىبەك جولى» جوباسى دا ەل ەكونوميكاسىنىڭ سەرپىلۋىنە مۇمكىندىك بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇلارمەن بىرگە, قازىرگى كۇندە ەلىمىزدە ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋ دا اسا ماڭىزدى ەكەنىنە توقتالدى. ءسويتىپ, قازاقستاندا كاسىپورىنداردى ساۋىقتىرۋ مەن وڭالتۋدىڭ امەريكالىق ادىسىنە كوشۋ جوسپارلانعانىن العا تارتتى. «كاسىپورىنداردى ساۋىقتىرۋ باعىتىندا ەڭ الدىڭعى قاتارلى مودەلگە كوشەتىن بولامىز, ياعني بۇل ءادىس اقش ۇلگىسىندە بولادى. وندا كاسىپورىننىڭ تولەم قابىلەتسىزدىگى جاريالانعاننان كەيىن, ونى وڭالتۋ مەن ساۋىقتىرۋ تۇرعىسىندا جوسپارلاردى قۇرۋدىڭ شارالارى قابىلدانادى. كرەديتورلار جينالعان كەزدە, كاسىپورىننىڭ ومىرشەڭدىگىن ساقتاۋ ءۇشىن مۇمكىندىك بەرىلەدى. قازىر ءبىزدىڭ اكتيۆتەردى تاراتۋ مەن ساتۋ نيەتىمىز بار. تاجىريبە كورسەتىپ وتىرعانداي, بۇل بيزنەس ءۇشىن وتە ماڭىزدى. ەندى 180 گرادۋسقا بۇرىلىپ, بيزنەستىڭ قاۋقارلى بولۋى ءۇشىن مۇمكىندىك بەرگەلى تۇرمىز», دەدى ە.دوساەۆ. ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى الداعى جوسپارلارىمەن دە ءبولىستى. ماسەلەن, 2017 جىلدان باستاپ قازاقستاندا مونوپولياعا قارسى رەتتەۋ سالاسى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنىڭ ستاندارتتارىنا كوشىرىلەدى ەكەن. «نارىقتاردى بۇدان ءارى قاراي رەتتەۋ بويىنشا قادامداردى تۇبەگەيلى وزگەرتۋ ماسەلەلەرى نەگىزگى باعىتتار بولىپ تابىلادى. سەبەبى جەكە كاپيتالدى دامىتۋ مەن نىعايتۋ, مەملەكەتتىڭ قاتىسۋ ۇلەسىن تومەندەتۋ ۇكىمەت جۇمىسىنىڭ باستى باسىمدىعى رەتىندە بەلگىلەنگەن. سوندىقتان دا, بۇگىندە مونوپولياعا قارسى رەتتەۋدى ايتارلىقتاي وزگەرتۋ شارالى تۋرالى ايتقان كەزدە, 2017 جىلدان باستاپ دامىعان ەلدەردىڭ ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنىڭ ستاندارتتارىنا كوشەتىنىمىزدى نازارعا الامىز. مۇنىمەن بىرگە, تاريفتىك ساياسات تۇبەگەيلى وزگەرتىلەدى», دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى. ونىڭ سوزىنە يلانساق, 2016 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن قازاقستاندا شەكتى تاريفكە تولىق كوشۋ جۇزەگە اسىرىلىپ بولادى. ءوز كەزەگىندە بۇل شارا ينۆەستورلارعا شىعىستارىن دۇرىس جوسپارلاۋعا مۇمكىندىك بەرىپ, ينۆەستيتسيالىق باعدارلامالاردىڭ ورىندالۋىنا باقىلاۋ كۇشەيە تۇسەدى ەكەن. قارجى ءمينيسترى ەلدىڭ كوڭىلىنە الاڭ كىرگىزگەن سۇراقتارعا دا جاۋاپ بەردى. ونىڭ ايتقانىنا سەنسەك, قازاقستانداعى بارشا الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەر قالىپتى تارتىپتە قارجىلاندىرىلىپ جاتىر. بۇل يگى ءۇردىس توقتاتىلماق ەمەس. «بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋىنا توقتالاتىن بولساق, بۇگىنگى بارلىق الەۋمەتتىك تولەمدەردى, بيۋدجەتتىك ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى قارجىلاندىرۋ جۇمىسى تياناقتى جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇيىرتسا, جىلدىڭ اياعىنا دەيىن تۇراقتى جالعاساتىنىنا ەشقانداي كۇمان جوق. ويتكەنى, ءبىز بۇل باعىتتا ءتيىستى قادامداردى ۋاقىتىلى جاساپ, بارلىق ءتيىمسىز شىعىستاردى بيۋدجەتتەن الىپ تاستادىق», دەدى ب.سۇلتانوۆ. مۇنىمەن بىرگە, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتە يگەرىلمەي قالعان بيۋدجەتتىك باعدارلامالاردىڭ كولەمى بىلتىرعا قاراعاندا ەكى ەسە تومەن ەكەنىن جەتكىزگەن ۆەدومستۆو باسشىسى, «نۇرلى جول» باعدارلاماسىن قارجىلاندىرۋ ەرەكشە باقىلاۋدا تۇرعانىن تاپتىشتەپ بەردى. ەلۋدەن استام بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرى قاتىسقان ءباسپاسوز ءماسليحاتىنا ريزالىعىن بىلدىرگەن پرەمەر-مينيستر ۇكىمەت ساياساتىن حالىققا ناقتى ءارى دۇرىس جەتكىزۋدە جۋرناليستەردىڭ ءرولى ۇلكەن ەكەنىن اتاپ ايتتى. نۇرباي ەلمۇراتوۆ, «ەگەمەن قازاقستان».