دارىگەر بولۋ – ادام بالاسىنا دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتى, تەمىردەي توزىمدىلىكتى, كەز كەلگەن ساتتە تاۋەكەلگە بەل بايلاي الاتىن باتىلدىقتى تالاپ ەتەتىن قاسيەتتى بورىش. وسىنداي جاۋاپكەرشىلىگى زور جولدى تاڭداعان دينات ەرىك ۇلى سەمەي مەملەكەتتىك مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پەدياتريا فاكۋلتەتىندە ءبىلىم العان.
ء«بىز وقىعان جىلدارى پەدياتريا فاكۋلتەتىنىڭ ورنى بولەك ەدى. سۋبورديناتۋرانى دارىگەر-پەدياتر رەتىندە اياقتاپ, ينتەرناتۋراعا كەلگەندە جۇرەك قالاۋىمەن بالالار حيرۋرگياسى باعىتىن تاڭدادىم. كەيىن وسى قيىن دا جاۋاپتى سالادا ءجۇرىپ ءبىلىمىمدى ۇنەمى جەتىلدىرۋدى ماقسات تۇتتىم, بالالار ۋرولوگياسى بويىنشا قايتا دايارلاۋدان ءوتتىم. سودان بەرى تالاي ءسابيدىڭ جۇزىنە كۇلكى, اتا-انانىڭ كوڭىلىنە ءۇمىت ۇيالاتىپ, بالالار حيرۋرگى ءارى ۋرولوگى رەتىندە قىزمەت ەتىپ كەلەمىن», دەيدى كەيىپكەرىمىز.
«ۇستازى مىقتىنىڭ ۇستانىمى مىقتى» دەگەندەي, كەز كەلگەن ۇزدىك ماماننىڭ ارتىندا ۇستاز تۇراتىنى حاق. دينات ەرىك ۇلىنىڭ دا كاسىبي تۇرعىدان قالىپتاسۋىنا, سكالپەلدى العاش سەنىممەن قولعا الۋىنا شىعىس قازاقستان وبلىستىق انا مەن بالا ورتالىعى بالالار حيرۋرگياسى ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, تانىمال دارىگەر قايرات راحىمجانوۆ تىكەلەي ىقپال ەتكەن. ول شاكىرتتەرىنە حيرۋرگيانىڭ قىر-سىرىن عانا ەمەس, دارىگەرلىك ەتيكا مەن ادامي بيىكتىكتىڭ دە ۇلگىسىن كورسەتتى. بۇگىندە قايرات قۇسمان ۇلىنىڭ مەكتەبىنەن وتكەن دارىگەرلەر ءىرى اۋرۋحانالاردىڭ باسشىلىعىندا, سونداي-اق ءتۇرلى قالالاردا ءبولىم مەڭگەرۋشىسى رەتىندە تابىستى قىزمەت ەتىپ ءجۇر.
ءاربىر حيرۋرگتىڭ جادىندا ماڭگىلىككە تاڭبالانىپ قالاتىن العاشقى كۇردەلى وپەراتسياسى بولادى. دينات ەرىك ۇلى ءۇشىن مۇنداي العاشقى ۇلكەن سىناق باۋىر ەحينوكوككوزىنا شالدىققان بالانىڭ ءومىرىن اراشالاۋ ءساتى ەدى. اعزاعا تۇسكەندە باۋىردا ۇلكەن كيستالار تۇزەتىن بۇل قاۋىپتى پارازيتارلىق دەرتتىڭ اسقىنعان تۇرىمەن, دالىرەك ايتقاندا, كيستاسى جارىلىپ كەتكەن اۋىر حالدەگى ۇل بالا اۋرۋحاناعا جەتكىزىلەدى.
«بۇل وتە سيرەك ءارى قاۋىپتى جاعداي ەدى. سول كۇنى پراكتيكانت رەتىندە ۇستازىم قايرات قۇسمان ۇلىمەن بىرگە كەزەكشىلىكتە بولدىم. ۇستازىم ماعان ۇلكەن سەنىم ارتىپ, ءوزى اسسيستەنت بولىپ باعىت-باعدار بەرىپ تۇردى دا, وپەراتسيانى ماعان جاساتتى. بالانىڭ كلينيكالىق جاعدايى ءدال كىتاپتا جازىلعانداي وتە كۇردەلى سيپاتتا ءوربىدى. ۇستازىم ءاربىر كلينيكالىق كورىنىستى, ءاربىر قيمىلدى باسىنان اياعىنا دەيىن ءجىتى ءتۇسىندىرىپ, «مۇنى ءبىر رەت كوردىڭ, ەندى ءومىر بويى جادىڭدا ساقتا» دەپ ۇيرەتكەنى ءالى كۇنگە دەيىن كوز الدىمدا. وپەراتسيا ءساتتى ءوتىپ, بالا امان قالدى. بۇل مەنىڭ ۇلكەن حيرۋرگياعا جاساعان نىق قادامىم ەدى», دەيدى د.قوجەكەنوۆ.
وسى ۋاقىتقا دەيىن كەيىپكەرىمىز 2 مىڭنان اسا بالاعا ءساتتى وپەراتسيا جاسادى. حيرۋرگ رەتىندە ونىڭ تاجىريبەسىندەگى ەرەكشە وقيعالار از ەمەس. سونىڭ ىشىندە ەل مەديتسيناسىندا سيرەك كەزدەسەتىن كۇردەلى سيپاتتاعى وپەراتسيا – «نەوكۋب» ويىنشىعىنداعى ماگنيتتى جۇتىپ قويعان كىشكەنتاي بالانىڭ اعزاسىنان 56 بىردەي مەتالل شاريكتى شىعارۋ ءساتى ەدى. بۇل ەلىمىزدە وسى ۋاقىتقا دەيىن بالا اعزاسىنان تازارتىلعان ەڭ كوپ ماگنيتتى شاريك رەتىندە تىركەلدى. ماگنيتتەر ىشەكتەردى ءبىر-بىرىنە تارتىپ, تەسىپ كەتۋ قاۋپىن تۋدىرعاندىقتان, زەرگەرلىك دالدىكتەگى وپەراتسيا 2-3 ساعاتقا سوزىلىپتى. دەگەنمەن, ءبارى ءساتتى اياقتالىپ, دارىگەر بالا ءومىرىن امان الىپ قالدى.
دينات ەرىك ۇلى ءۇشىن حيرۋرگ ماماندىعىنىڭ باستى التىن ەرەجەسى – گيپپوكراتتىڭ «ەڭ ءبىرىنشى – زاقىم كەلتىرىپ الماۋ» (Primum non nocere) قاعيداتى. «مەديتسينا, ەمدەۋ تاسىلدەرى, تەحنولوگيالار ۇزدىكسىز دامىپ جاتىر. بىراق حيرۋرگ كەز كەلگەن شەشىمدى قابىلدار الدىندا «وسى جاساعانىم بالاعا زيان ەمەس پە؟» دەگەن سۇراقتى ءبىرىنشى ورىنعا قويۋعا ءتيىس. ءبىز قازىر دە دارىگەرلەرمەن بىرگە كلينيكالىق تالقىلاۋ جاساعاندا, ەڭ الدىمەن وسى ەرەجەگە جۇگىنەمىز», دەيدى ول.
زاماناۋي مەديتسينا سكالپەل ۇستاعان حيرۋرگتىڭ شەبەرلىگىمەن عانا شەكتەلمەيدى, بۇل – ۇلكەن ينفراقۇرىلىمدى, قارجىلىق ءارى ستراتەگيالىق جوسپارلاۋدى قاجەت ەتەتىن كۇردەلى جۇيە. د.قوجەكەنوۆتىڭ ەڭبەك جولىنا كوز جۇگىرتسەك, ونىڭ كلينيكالىق جۇمىسپەن قاتار ۇيىمداستىرۋ قىرىن دا قاتار دامىتىپ كەلە جاتقانىن كورەمىز. ول قازاق گۋمانيتارلىق-زاڭ يننوۆاتسيالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە «ىسكەرلىك اكىمشىلەندىرۋ» ماماندىعى بويىنشا ماگيستر (MBI) دارەجەسىن الىپ, ودان كەيىن قازاق قاتىناس جولدارى ۋنيۆەرسيتەتىندە «ەكونوميكا» ماماندىعىن تامامداعان. سونداي-اق 2024 جىلى گەرمانيانىڭ فرايبۋرگ قالاسىندا «دەنساۋلىق ساقتاۋداعى مەنەدجمەنت جانە قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ» باعىتىندا بىلىكتىلىگىن ارتتىرعان.
«مەن مۇنى كادىمگى دامۋدىڭ, پروگرەستىڭ اجىراماس ءبىر بولىگى دەپ سانايمىن. مەديتسينادا دامۋدىڭ ەكى جولى بار: ءبىرىنشىسى – ءوز بىلىكتىلىگىڭدى حيرۋرگيا نە پەدياتريا باعىتىندا عانا دامىتۋ. ەكىنشى جولى – مەديتسينالىق كومەكتى ۇيىمداستىرۋ ءىسىن قولعا الۋ. بۇل دا – وتە قاجەت سالا. سەبەبى بالاعا كومەكتەسۋ وپەراتسيا جاساۋمەن عانا شەكتەلمەيدى. مۇندا بالانىڭ ۇيىنەن اۋىرىپ باستالعان ساتىنەن باستاپ, اۋرۋحاناعا قابىلداۋ, جەدەل ەمدەۋ جانە ەڭ باستىسى – اۋرۋحانادان شىققاننان كەيىنگى وڭالتۋ, قالپىنا كەلتىرۋ كەزەڭدەرىن تولىق جۇيەلەۋ تۇر. بۇل ۇلكەن مەنەدجمەنتتى قاجەت ەتەدى», دەيدى دينات ەرىك ۇلى.
ول 2011–2018 جىلدارى وسكەمەندەگى انا مەن بالا ورتالىعىندا حيرۋرگ-ۋرولوگ, «كلينيكا بولاتوۆا ح.ا.» مەكەمەسىندە ديرەكتوردىڭ ەمدەۋ ءىسى جونىندەگى ورىنباسارى, 2018 جىلدان باستاپ استانا قالاسىنىڭ №1 كوپبەيىندى قالالىق بالالار اۋرۋحاناسى ديرەكتورىنىڭ مەديتسينالىق ءبولىم جونىندەگى, كەيىننەن مەديتسينالىق قىزمەت ساپاسىن باقىلاۋ جانە ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ جونىندەگى ورىنباسارى لاۋازىمدارىن اتقاردى. ال 2025 جىلدىڭ ءساۋىر ايىنان باستاپ №2 كوپبەيىندى قالالىق بالالار اۋرۋحاناسى ديرەكتورىنىڭ مەديتسينالىق جۇمىس جونىندەگى ورىنباسارى قىزمەتىنە تاعايىندالىپ, ەلوردا مەديتسيناسىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ كەلەدى.
دينات ەرىك ۇلى بالالار حيرۋرگياسىنا 3 جاڭا ەمدەۋ ءادىسىن ەنگىزۋ جۇمىسىنا بەلسەندى قاتىستى: «كريوتۋر 600» اپپاراتى كومەگىمەن بالالارداعى گەمانگيومانى ەمدەۋ; بالالارداعى اپپەنديكۋليارلى پەريتونيتتى ەمدەۋ تاجىريبەسى; وپەراتسيادان كەيىنگى ءناجىستى توقتاتا الماۋ دەرتىنە شالدىققان بالالارعا اسە (انتەگرادتى جۋ) وپەراتسياسىن قولدانۋ ادىستەرى. بۇل جاڭالىقتار وتاندىق بالالار حيرۋرگياسىنىڭ تيىمدىلىگىن ايتارلىقتاي ارتتىردى. سونداي-اق دارىگەر COVID-19 پاندەمياسى ءورشىپ تۇرعان تۇستا ينفەكتسيالىق باقىلاۋدى ۇيىمداستىرۋ جانە مەديتسينالىق كومەك ساپاسىن ۇزدىكسىز ارتتىرۋ ادىستەمەسىن ازىرلەۋگە قاتىسىپ, بۇل ەڭبەك ەلىمىزدەگى ەڭ ۇزدىك جۇيەلەردىڭ ءبىرى دەپ تانىلدى.
كەيىپكەرىمىز قىزمەت ەتەتىن №2 كوپبەيىندى قالالىق بالالار اۋرۋحاناسى – تەك استانا قالاسىنىڭ ەمەس, تۇتاس رەسپۋبليكانىڭ ماڭدايالدى مەديتسينالىق ورتالىقتارىنىڭ ءبىرى. اۋرۋحانا باسشىلىعىنىڭ باستاماسىمەن دامىعان بىرنەشە شەتەلدىڭ جەتەكشى كلينيكالارىمەن مەموراندۋمدارعا قول قويىلعان. دينات ەرىك ۇلىنىڭ ءوزى دە ءيزرايلدىڭ «شنايدەر» بالالار مەديتسينالىق ورتالىعىندا, قىتايدا, گەرمانيادا بىلىكتىلىگىن شىڭداپ قايتتى.
شەتەلدىك وزىق ستاندارتتاردى ەنگىزۋ ناتيجەسىندە بۇگىندە اۋرۋحانانىڭ قابىلداۋ بولىمىندە حالىقارالىق ترياج جۇيەسى (Triage system) ءساتتى جۇمىس ىستەپ تۇر. بۇل جۇيە قابىلداۋ بولىمىنە وتە اۋىر حالدە كەلگەن ناۋقاستاردى احۋال دارەجەسىنە قاراي (قىزىل, سارى, جاسىل ايماقتار) جەدەل ءبولىپ, قىسقا ۋاقىت ىشىندە ناقتى دياگنوز قويۋعا جانە شۇعىل كومەك كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
سونىمەن قاتار اۋرۋحانادا ەندوۆيدەوحيرۋرگيا, ياعني لاپاروسكوپيالىق ادىستەر وتە قارقىندى دامىپ كەلەدى. بۇرىن مىندەتتى تۇردە ۇلكەن كەسۋ ارقىلى جاسالاتىن كۇردەلى وپەراتسيالاردىڭ باسىم بولىگى قازىرگى تاڭدا دەنەدە ۇلكەن تىلىك جاساماي-اق زاماناۋي لاپاروسكوپيالىق قوندىرعىلارمەن ءساتتى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. بۇل بالالاردىڭ وپەراتسيادان كەيىن تەز وڭالۋىنا, اۋرۋحانادا جاتۋ مەرزىمىنىڭ قىسقارۋىنا سەپتىگىن
تيگىزەدى.
ء«بىزدىڭ اۋرۋحاناعا كەلەتىن پاتسيەنتتەردىڭ 80 پايىزعا جۋىعى استانالىقتار بولسا, قالعان 20 پايىزى – ەلىمىزدىڭ باسقا وڭىرلەرىنەن ارنايى جولدامامەن كەلىپ ەمدەلەتىن بالالار. سونىمەن قاتار سانيتارلىق اۆياتسيا جەلىسى بويىنشا وتە اۋىر حالدەگى بالالاردى جەتكىزۋ جۇمىسى جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلعان. مىسالى, بيىلدىڭ وزىندە وڭىرلەردەن ساناۆياتسيا ارقىلى جەدەل جەتكىزىلگەن 6 بالاعا شۇعىل جوعارى تەحنولوگيالىق مەديتسينالىق كومەك كورسەتىلىپ, ءومىرىن اراشالاپ قالدىق», دەيدى دارىگەر.
دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى ىلگەرىلەۋشىلىكتەر مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ تيىمدىلىگىن ايقىندايدى. د.قوجەكەنوۆ 2020–2024 جىلدارى استانا قالاسى بويىنشا ورفاندىق (سيرەك كەزدەسەتىن) اۋرۋلاردىڭ كوورديناتورى قىزمەتىن اتقارىپ, بۇل باعىتتاعى جۇيەلى دياگنوستيكا مەن ەمدەۋ ءىسىنىڭ دەڭگەيىن كوتەرۋگە سۇبەلى ۇلەس قوستى. بۇگىندە مەديتسينالىق, فارماتسەۆتيكالىق جانە مەيىرگەرلىك ءبىلىم قىزمەتىن اككرەديتتەۋ جونىندەگى ساراپشى رەتىندە دە كادرلار ساپاسىن ارتتىرۋعا اتسالىسىپ كەلەدى.
«كەيىنگى جىلدارى بالالاردىڭ ءومىرىن ساقتاپ قالۋ, دياگنوزىن دەر كەزىندە انىقتاپ, ەمدەۋ ەداۋىر جاقساردى. قازىرگى كەزدە اۋرۋ بالالاردىڭ سانى ارتقان سياقتى كورىنۋى مۇمكىن, بىراق بۇل – دياگنوستيكانىڭ جوعارى دەڭگەيدە دامىعانىنىڭ كورىنىسى. بۇرىن دياگنوزدار دەر كەزىندە انىقتالماعاندىقتان, كوپ بالانىڭ اۋرۋى بەيمالىم بولىپ قالاتىن. ال قازىر بارلىق بالا ءجىتى باقىلانادى. مىسالى, 90-جىلدارى بالالاردىڭ كوبى پيلوروستەنوز دەرتىنەن شەتىنەپ كەتەتىن بولسا, قازىر بۇل دەرتتىڭ سوڭى قايعىلى جاعدايعا اپاراتىن وقيعالار تىم سيرەك, ءتىپتى جوققا ءتان دەۋگە بولادى», دەيدى كەيىپكەرىمىز.
د.قوجەكەنوۆتىڭ مەديتسينا سالاسىنداعى قاجىرلى ەڭبەگى, عىلىمي ىزدەنىستەرى مەن قوعامدىق بەلسەندىلىگى ەسكەرۋسىز قالعان ەمەس. ول «التىن قىران» مەدالىمەن, «دەنساۋلىق ساقتاۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى» توسبەلگىسىمەن ماراپاتتالدى. دارىگەر ءۇشىن ەڭ قىمبات سىيلىق – ساۋىعىپ شىققان بالانىڭ كۇلكىسى مەن اتا-انانىڭ العىسى. دينات قوجەكەنوۆتىڭ كاسىبي جولى وسى ۇستانىمنىڭ جارقىن كورىنىسى ىسپەتتى.
