ەلباسى ۇسىنعان رەفورمالار ارقا جۇرتىنىڭ قولداۋىنا يە بولۋدا
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇسىنعان بەس ينستيتۋتتىق رەفورما قاراعاندى وبلىسىنداعى جۇرتشىلىق تاراپىنان دا قىزۋ قولداۋعا يە. تۇڭعىش پرەزيدەنتتى ۇلكەن ساياسي ءومىردىڭ بيىگىنە سامعاتقان سارىارقا ءوڭىرىنىڭ تۇرعىندارى ومىرىمىزگە وزگەرىس اكەلۋدى مۇرات ەتكەن بۇل باستاماعا ءوز ۇلەستەرىن بارىنشا قوسۋعا نيەتتى. «100 ناقتى قادام» – ۇلت جوسپارى قۇجاتى قاراعاندى سىندى وتانىمىزدىڭ يندۋستريالىق تىرەگى بولىپ سانالاتىن الەۋەتتى وبلىستىڭ ءدۇر سىلكىنىپ, زامان تالابىنا ساي زور مۇمكىندىكتەرگە قۇلاش سەرمەۋىنە مول مۇمكىندىك بەرەدى. ەلباسى اتاپ كورسەتكەن 100 ناقتى قادامنىڭ وبلىستىڭ ساياسي-الەۋمەتتىك ءومىرىنىڭ جاندانۋىنا, ءوڭىردى مەكەن ەتىپ جاتقان تالاي ۇلت پەن ۇلىستىڭ بالالارى اراسىنداعى ىنتىماق پەن بىرلىكتىڭ نىعايۋىنا, وندىرىستىك كۇشتەردىڭ جاڭا بەلەستەرگە كوتەرىلىپ, ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا زور ۇلەس قوسۋىنا يگى اسەرىن تيگىزەرى ءسوزسىز. قازاقستان پرەزيدەنتى بۇل رەفورمالاردىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ نىعايىپ, الەمنىڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋىنا قولايلى جاعداي تۋعىزاتىنىن اتاپ ءوتتى. ءارى-بەرىدەن سوڭ بۇل – «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋعا باستار جول. مۇنداي رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋ تەك بيلىك پەن حالىقتىڭ بىرىككەن كۇشىنىڭ عانا قولىنان كەلەدى. مەملەكەتتىڭ قابىرعاسىن نىعايتاتىن بەس رەفورما جاريا ەتىلدى, بۇل ماڭىزدى قۇجاتتى قازاقستاندىق قوعامنىڭ دامۋ باعىتىن ايقىندايتىن سارا جول دەپ سەنىممەن ايتۋعا بولادى. تومەندە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ۇسىنعان بەس ينستيتۋتتىق رەفورماعا ءۇن قوسقان قاراعاندىلىق ازاماتتاردىڭ وي-پىكىرلەرىن جاريالاپ وتىرمىز. * * * توقتارحان ىسقاقوۆ, «ارسەلورميتتال تەمىرتاۋ» اق جۇمىسشىسى: – ەلباسىنىڭ بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا «100 ناقتى قادام» – ۇلت جوسپارىن ءوز باسىم ەلىمىزدەگى جاڭا ەكونوميكالىق ساياسات پەن ينفراقۇرىلىمدىق دامۋدىڭ نەگىزى ەسەبىندە قابىلدادىم. قازىرگى تاڭدا ءبىز مەملەكەتتى قالىپتاستىرىپ, ونىڭ ىرگەتاسىن نىعايتۋ كەزەڭىنەن وتتىك. ەندىگى ماقسات – قازاقستاننىڭ باي دا باقۋاتتى ەل بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ. مىنە, وسى اسقارالى مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ەل پرەزيدەنتىنىڭ بەس ينستيتۋتتىق رەفورماسى: «زاماناۋي مەملەكەتتىك اپپاراتتى قالىپتاستىرۋ, زاڭ بيلىگىن قامتاماسىز ەتۋ, يندۋستريالىق جانە ەكونوميكالىق ءوسۋ, بولاشاقتاعى بىرىڭعاي ۇلت, ترانسپارەنتتى جانە ەسەپ بەرەتىن مەملەكەت» قوعام ومىرىنە جول تارتتى. ۇلت جوسپارى نەگىزىندە جوعارى تەحنولوگيالىق جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ, كاسىبي ءبىلىم بەرۋدىڭ ءرولىن ارتتىرۋ, ينۆەستيتسيانى ەكونوميكالىق دامۋعا باعىتتاۋ, ءوندىرىستى قۇرىلىمدىق قايتا قۇرۋعا ۇلتتىق قوردى پايدالانۋ, ينفراقۇرىلىمدى ءارى قاراي دامىتۋ, كۇرە جولدار قۇرىلىسىن سالۋ سىندى قاداۋ-قاداۋ تاپسىرمالار بەرىلدى. مەملەكەت باسشىسىن تولىعىمەن قولدايمىز. عىلىم بيلەگەن اۆتوماتتاندىرۋ جانە روبوتتاندىرۋ زامانىندا جاھاندىق باسەكەگە توتەپ بەرۋ ءۇشىن ءبىز جاڭا تەحنولوگيالارمەن, اقپاراتتىق رەسۋرستارمەن قارۋلانۋىمىز كەرەك. ەلباسىنىڭ ءبىزدىڭ الدىمىزعا قويعان اسقارالى مىندەتتەرى ورىندالماس ارمان دەپ ايتا المايمىن. ءبىز بىرىگىپ كۇش بولعان كەزدە عانا مۇنداي اسۋلاردى باعىندىرىپ, بيىك ماقساتتارعا مىندەتتى تۇردە جەتەمىز. ءبىزدىڭ كۇشىمىز قازاقستاندىقتاردىڭ بىرلىگىندە. * * * تولەگەن ءاشىموۆ, «اتامەكەن» وڭىرلىك كاسىپكەرلەر پالاتاسى جانىنداعى قۇرىلىس كوميتەتىنىڭ توراعاسى: – مەملەكەت باسشىسى ۇسىنعان بەس ينستيتۋتتىق رەفورمالار قازاقستاندىق قوعامداعى جۇيەلى وزگەرىستەردى تەرەڭىنەن قوزعايدى. شىن مانىسىندە, بۇل وزگەرىستەر ءبىزدى الدىڭعى قاتارلى دامىعان ەلدەر ساناتىنا قوساتىن قۋاتتى كۇش. ءدال وسىنداي وڭ وزگەرىستەر بىزدەگى قۇرىلىس سالاسىنا دا ءوزىنىڭ يگى ىقپالىن تيگىزۋ كەرەك دەپ سانايمىن.ەلباسى «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىندا بىرقاتار ناقتى تاپسىرمالاردى اتاپ كورسەتتى. سونىڭ ءبىرى – ساراپتاما ءىسىن مونوپولياسىزداندىرۋ. كۇنى بۇگىنگە دەيىن بۇل شارۋا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ۋىسىندا بولىپ كەلدى. سول سەبەپتى دە جەدەل ارەكەت پەن جۇمىس ساپاسىنا كەرى اسەرىن تيگىزىپ كەلەدى. جالپى, رۇقسات بەرۋ ءتارتىبىن جەڭىلدەتۋ – دەر كەزىندە قولعا الىنعان ماڭىزدى شارۋا. سونىمەن قاتار, ەلباسى ۇسىنعان تاعى ءبىر ماڭىزدى رەفورما – باعا بەلگىلەۋدىڭ رەسۋرستىق تاسىلىنە كوشۋ. بۇل جەردە قاراعاندىلىق قۇرىلىسشىلاردىڭ دالەلدى بازا مەن ناقتى ۇسىنىستاردى جيناپ, ۇزاق جىلداردان بەرى بۇل پوزيتسيانى جاقتاپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتۋ كەرەك. ال بۇگىنگى كۇنى مەملەكەت باسشىسى تاپسىرماسىنىڭ ارقاسىندا بۇل باعىتتا ناقتى قادامدار جاسالۋ ۇستىندە. الايدا, بۇل ماسەلە ءالى دە بولسا ءوزىنىڭ وزەكتىلىگىن جوعالتا قويعان جوق, الدا اسا قيىن اسۋلار كۇتىپ تۇر. وڭىرلىك كاسىپكەرلەر پالاتاسى دامۋ رەفورماسىنىڭ بارىسىن بارىنشا قولداپ جاتىر. اتاپ ايتار بولساق, وڭىرلىك پالاتانىڭ قولداۋىمەن قۇرىلىس جۇرگىزۋشىلەر قاۋىمداستىعى سمەتاشىلاردى رەسۋرستىق تاسىلگە قايتا وقىتۋ بويىنشا كۋرستار ۇيىمداستىردى. بۇگىنگى كۇندە وبلىستاعى ءتۇرلى قۇرىلىس فيرمالارىنىڭ 40 ادامى وسى كۋرستاردا ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ شىقتى. كۋرس وقۋلارىن استانادا ارنايى ازىرلەنگەن ماماندار مەن قازۇسي قىزمەتكەرلەرى جۇرگىزدى. جوبالاۋشىلار مەن قۇرىلىسشىلار جانە قۇرىلىس يندۋسترياسىنىڭ وكىلدەرى كۇش, تاجىريبە جانە مۇمكىندىكتەردى ورتاعا سالىپ, تىزە قوسسا – كلاستەرلىك ورتالىقتىڭ دامۋىنا يگى اسەرىن تيگىزەرى انىق. بۇگىندە مۇنداي ورتالىق قاراعاندى مەملەكەتتىك تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە قۇرىلعان. ورتالىقتىڭ العاشقى بولىپ قولعا العان شارۋاسى – ىشكى رىنوكتى قورعاۋ شارالارىن قاراستىرۋ. قازىرگى تاڭدا جوبالاۋشى ۇيىمدار, ينجەنەرلەر, عالىمدار جوبالاۋدىڭ ەۋروپالىق كودىنا بىرتىندەپ ءوتۋ ۇدەرىسىنە ءمان بەرسە, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى. نەگىزى مۇنداي رەفورما قاجەتتىلىگى ۇزاق جىلداردان بەرى ايتىلىپ جۇرگەن بولاتىن, ال بۇگىنگى كۇنى ول شىندىققا اينالدى. بۇگىنگى تاڭدا تەحنيكالىق كارتالار ازىرلەۋدى قولعا الىپ, جاڭا ماتەريالدار مەن تەحنولوگيالارعا تەحنيكالىق جاعدايلار تۋدىرۋ كەرەك. مىسالى, قازىر «سانتەحپروم» جشس ونىمدەرىنە تج (تۋ) ازىرلەنىپ جاتىر. قاراعاندىلىق مۇنداي تاماشا ءونىم قاجەتتى جاعدايلارمەن بارىنشا قورعالۋى ءتيىس. سونىمەن قاتار, مەحانيزمدەر قىزمەتىنە, جاڭا قاسبەتتىك جۇيەلەرگە, جۇمساق مەتالل قۇرىلعىلارىنا قاجەتتى تەحنولوگيالىق كارتا ازىرلەنۋى كەرەك. جەرگىلىكتى ماتەريالداردى قۇرىلىستا, اسىرەسە, اۋىلدىق جەرلەردەگى قۇرىلىس جۇمىستارىنا پايدالانۋ ماسەلەلەرىن قولعا الۋ وتە ماڭىزدى شارۋالاردىڭ ءبىرى. مۇنىڭ ءبارى عالىمدار مەن جوبالاۋشىلاردىڭ جانە دە قۇرىلىس ماتەريالدارىن وندىرۋشىلەردىڭ بىرىگىپ ارەكەت جاساۋىن قاجەت ەتەدى. سوندا عانا ول سالالىق كلاستەر اياسىندا ساتىمەن ىسكە اسادى. * * * سۆەتلانا شارداربەكوۆا, باس پروكۋراتۋرانىڭ قۇقىقتىق ستاتيستيكا جانە ارنايى ەسەپكە الۋ كوميتەتى قاراعاندى وبلىسى بويىنشا باسقارماسىنىڭ ارنايى ەسەپكە الۋ ءبولىمىنىڭ پروكۋرورى: – مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇسىنعان «100 ناقتى قادام» – ۇلت جوسپارى ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ كوكەيىندەگى اسقاق ارمان مەن مەجەلى ماقساتتاردى تاپ باسقانى شىندىق. ويتكەنى, بۇل وزگەرىستەردى ءبىزدىڭ قوعام كوپتەن بەرى كۇتكەن ەدى. جاڭا ەكونوميكالىق ساياسات تۇبەگەيلى وزگەرىستەردى قاجەت ەتەدى. ەلباسىنىڭ ايتۋىنشا, بۇرىن ۇلتتىق قورعا باعىتتالعان, تابيعي رەسۋرستاردى ساتۋدان تۇسكەن قارجى ەندى «قيىن كەزەڭنەن وتۋگە» باعىتتالاتىن بولادى. ۇلتتىق قوردان قوسىمشا 500 ملرد. تەڭگە, ونىڭ ىشىندە 100 ملرد. تەڭگە بيزنەستى دامىتۋعا جەڭىلدىكپەن بەرىلەتىن نەسيەلەرگە, 250 ملرد. تەڭگە بانك سەكتورىن وڭتايلاندىرۋعا بولىنەدى. سونىمەن قاتار, ەكسپو-2017 كورمەسىنە, كولىك ينفراقۇرىلىمدارى مەن استانا اۋەجايىنىڭ جاڭا تەرمينالىنا دا قارجى بولىنەتىن بولادى. ەلباسى اپاتتى جاعدايداعى مەكتەپتەر مەن ءۇش كەزەڭمەن وقيتىن مەكتەپتەردىڭ ماسەلەسىن شەشۋگە قوسىمشا 70 ملرد. تەڭگە بولىنەتىندىگىن ايتتى. مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەردەگى ورىن تاپشىلىعى دا ەلباسىنىڭ نازارىنان تىس قالمادى. مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەردەگى ورىن تاپشىلىعىن تۇبەگەيلى وزگەرتۋ ءۇشىن قوسىمشا 20 ملرد. تەڭگە ءبولۋ, وسى ماسەلەنى شەشۋ بارىسىندا مەملەكەت قاراجاتىمەن قاتار, جەكە بيزنەستى تارتۋ شارالارى تاپسىرىلدى. «نۇرلى جول» اتاۋىنىڭ ءوزى-اق بولاشاققا باستار جولدى ايقىنداپ تۇر. ەلباسى بىزگە بولاشاققا باستار ايقىن دا جارقىن جولدى بەلگىلەپ بەردى. باستى نازار ينفراقۇرىلىمنىڭ دامۋىنا, تۇرعىنداردى جۇمىسپەن قامتۋدى كوزدەيتىن جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ اشىلۋىنا اۋدارىلعان. تەك, قۇرىلىس ەسەبىنەن 200 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى پايدا بولادى. ۇلت جوسپارىندا قازاقستاندىقتاردىڭ تۇرمىسىن, ساپالى ءومىر ءسۇرۋىن, جالپى, ادامعا دەگەن قامقورلىققا ەرەكشە كوڭىل بولىنگەن. جالعا بەرىلەتىن الەۋمەتتىك تۇرعىن ءۇي ماسەلەسىن دامىتۋعا قاتىستى ەلباسى ءسوزى ەلدىڭ ريزاشىلىعىن تۋدىردى. بۇل – قازىرگى الەمدە تەڭدەسى جوق شەشىم. عالامدىق داعدارىس ەكونوميكالىق دامۋدى باياۋلاتىپ, جۇمىس ورىندارى قىسقارتىلىپ جاتقان شاقتا ەلباسىنىڭ كورەگەندىگىنىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدە وركەندەۋدىڭ دارا جوباسى – جاڭا ەكونوميكالىق ساياسات باعدارلاماسى قولعا الىنۋدا. «نۇرلى جول» – بولاشاققا باستار جول» جولداۋى ەكونوميكانى يننوۆاتسيالىق تۇرعىدان يندۋستريالاندىرۋدى تەرەڭدەتۋگە, الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمداردىڭ ساپالى دامۋىنا ىقپال ەتىپ, ناتيجەسىندە ەلباسى بەلگىلەپ بەرگەن الەمنىڭ ەڭ دامىعان 30 مەملەكەتىنىڭ قاتارىنا كىرۋ ماقساتىنا جەتكىزەرى ءسوزسىز. پرەزيدەنت قازاق حالقىنىڭ داستۇرلەرىن دامىتۋ ارقىلى رۋحاني قۇندىلىقتاردى باعالاۋ ماسەلەسىنە دە ەرەكشە توقتالدى. دۇنيەجۇزىلىك تاجىريبەلەر ءوز مادەنيەتىن قۇرمەتتەۋدى رۋحاني قۇندىلىقتان ءبولىپ قاراۋعا بولمايتىندىعىن كورسەتتى. سوندىقتان دا مادەني داستۇرلەردىڭ تۇتاستىعى, ءوز تاريحى مەن مادەنيەتىن تەرەڭ ءبىلۋ جانە تۇراقتى تۇردە زەردەلەي وتىرىپ, بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ بويىنا ءسىڭىرۋ – ءبىزدىڭ مىندەتىمىز. * * * ارمان اقىباەۆ, 85510 ءا/ب كومانديرىنىڭ تاربيە جانە الەۋمەتتىك-قۇقىقتىق جۇمىستار بويىنشا ورىنباسارى: – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بەس ينستيتۋتتىق رەفورما بويىنشا «100 ناقتى قادام» باعدارلاماسى «استانا» وڭىرلىك قولباسشىلىعى باسقارماسىندا قىزمەت ەتەتىن اسكەريلەردىڭ جۇرەگىنە سەنىم وتىن جاققان ومىرشەڭ قۇجاتتىڭ ءبىرى بولدى. شىندىعىنا كەلگەندە, مەملەكەت باسشىسى رەفورماسىنىڭ ۇلتتى جاڭعىرتۋ ءىسى مەملەكەتتىك ماشينانىڭ عانا ەمەس, بۇكىل حالىقتىڭ جۇمىلا كىرىسەتىن ورتاق ءىسى. ءبىزدىڭ ەكونوميكامىز تۇراقتى: قازىرگى قيىن جاعدايدىڭ وزىندە ىلگەرى جىلجۋدان تانعان ەمەسپىز. وسىعان قاراپ وتىرىپ, ەلباسى ۇسىنعان رەفورمالار ىسكە ءساتتى اسادى دەپ سەنىممەن ايتۋعا بولادى. مەنىڭشە, مەملەكەت باسشىسى جاريالاعان «100 ناقتى قادامدى» قامتاماسىز ەتەتىن تۇراقتى دامۋدىڭ بىرىڭعاي پرينتسيپتەرى مەن ءبىرتۇتاس ماقسات ساياساتى ءبىزدىڭ ەلىمىزدى جارقىن بولاشاققا باستايدى. قازىرگى تاڭدا مەملەكەتتىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەتىن بىزدەردىڭ يىعىمىزدا زور مىندەتتەر تۇر. بۇل – حالىق الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتە تۇسەدى. سونىمەن قاتار, ءبىز كەلىسىم مەن بىرلىكتى تۋ ەتكەن مەملەكەتتىڭ ازاماتتارىمىز. مۇنداي الىپ كۇشتىڭ وتان قورعاۋ ءىسى سىندى قاسيەتتى جۇمىستا ماڭىزى وتە زور. ەلباسىنىڭ «الدىمەن مىقتى مەملەكەت پەن ەكونوميكا, سونان كەيىن ساياسات» دەگەن قاعيداسىن بارىنشا قولدايمىن. بۇگىنگى ءومىر شىندىعى مۇنداي كوزقاراستىڭ دۇرىستىعىنا كوزىمىزدى انىق جەتكىزىپ وتىر. «ماڭگىلىك ەل» جالپىۇلتتىق يدەياسىنىڭ اينالاسىنا توپتاسقاندا عانا ءبىز ەلىمىزدىڭ بولاشاعىن قامتاماسىز ەتەتىن قۋاتتى كۇشكە اينالامىز. بۇگىنگى ءومىر تالابى وسى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءاربىر ازاماتىنىڭ قاسيەتتى بورىشى – ەلباسى ۇسىنعان ومىرشەڭ رەفورمالاردىڭ ىسكە اسۋىنا وزىندىك ۇلەس قوسۋ. جازىپ العان قايرات ءابىلدينوۆ, «ەگەمەن قازاقستان». قاراعاندى وبلىسى.
