«ەڭ الدىمەن, بارشا وتانداس-تارىمىزدى تاريحىمىزداعى اسا ماڭىزدى وقيعا – جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋمدا جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ قابىلدانۋىمەن قۇتتىقتايمىن! بۇل – قازاقستاننىڭ زاماناۋي تاريحىنداعى ەل تاعدىرىن ايقىندايتىن ەلەۋلى كەزەڭ. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆتىڭ باسشىلىعىمەن, قوعامنىڭ بەلسەندى قولداۋىمەن جۇرگىزىلىپ جاتقان اۋقىمدى وزگەرىستەر ەلىمىزدىڭ كەز كەلگەن سىن-قاتەرلەرگە توتەپ بەرۋىن قامتاماسىز ەتەدى. اتا زاڭ ساياسي تۇراقتىلىقتى نىعايتىپ, ەكونوميكا مەن قوعامنىڭ بارلىق سالاسىن ودان ءارى جاڭعىرتۋعا جول اشادى», دەدى و.بەكتەنوۆ.
جاڭا كونستيتۋتسيا بىرلىك پەن ادىلدىك, زاڭ مەن ءتارتىپ سياقتى نەگىزگى قۇندىلىقتاردى ورنىقتىرىپ, ۇلتىمىزدىڭ ۇزاقمەرزىمدى دامۋ باعدارىن ايقىنداپ, ەلىمىزدىڭ ساياسي ومىرىنە حالىقتىڭ تولىققاندى قاتىسۋىنا, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ قورعالۋىنا, ادام كاپيتالىنىڭ, عىلىم مەن مادەنيەتتىڭ, تسيفرلىق ورتانىڭ ساپالى دامۋىنا, ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىكتىڭ ساقتالۋىنا كەپىلدىك بەرەتىنى اتاپ ءوتىلدى. سونىمەن قاتار قۇقىقتىق مەملەكەت قاعيداتتارىن نىعايتۋ, زاڭ كومەگىن الۋ قۇقىعىنا جانە دەربەس دەرەكتەردىڭ قورعالۋىنا كەپىلدىك بەرۋ نەگىزگى زاڭ دەڭگەيىندە بەكىتىلىپ وتىر.
«پرەزيدەنت اتاپ وتكەندەي, جاڭا كونستيتۋتسيا ەلدىگىمىزدىڭ تىرەگى, ەگەمەندىگىمىز بەن تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تۇعىرى بولادى. ەل ازاماتتارى مەملەكەت باسشىسىنىڭ بارلىق باس-تامالارىن قولداپ, ءوز داۋىستارىمەن ناعىز وتانشىلدىقتىڭ ۇلگىسىن كورسەتتى. بۇگىندە جاھان جۇرتىنىڭ قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆتىڭ كوشباسشىلىعىنا, قابىلدانعان كونستيتۋتسيامىزدىڭ پروگرەسسيۆتى سيپاتىنا كۋا بولعانىن كورىپ وتىرمىز. بۇل قازاقستاننىڭ جوعارى بەدەلى مەن جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمالاردىڭ تيىمدىلىگىن ايقىن بىلدىرەدى», دەدى پرەمەر-مينيستر.
ۇكىمەت رەفورمالاردى زاڭنامالىق قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا پارلامەنتپەن بىرلەسىپ, تەز ارادا بىرقاتار زاڭدار مەن زاڭعا تاۋەلدى اكتىلەردى جاڭا كونستيتۋتسياعا سايكەس كەلتىرۋگە ءتيىس. اتاپ ايتقاندا, 5 جاڭا جانە قولدانىستاعى 8 كونستيتۋتسيالىق زاڭعا, سونداي-اق 60-تان استام زاڭعا, ونىڭ ىشىندە نەگىزگى كودەكستەرگە تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ كەرەك.
ءسوز بارىسىندا پرەمەر-مينيستر اتا زاڭدى جاپپاي باسىپ شىعارۋدى, ونى قولجەتىمدى ەلەكتروندىق پلاتفورمالاردا ورنالاستىرۋدى, ءبىلىم سالاسىنا ادىستەمەلىك نۇسقاۋلار مەن وقۋ-ادىستەمەلىك قۇرالداردى ازىرلەۋدى تالاپ ەتەتىن كونستيتۋتسيانى ىلگەرىلەتۋ بويىنشا ءىس-شارالار جوسپارىن ازىرلەپ, بەكىتۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى. سونداي-اق ەلىمىزدىڭ جاڭا كونستيتۋتسياسى تۋرالى اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىسىن كۇشەيتۋ قاجەتتىگى ايتىلدى.
ولجاس بەكتەنوۆ جاڭا كونستيتۋتسيادا مەملەكەت پەن قوعامنىڭ ورنىقتى دامۋىنا بەرىك نەگىز بولاتىن نورمالار مەن ەرەجەلەر تۇگەل قامتىلعانىن اتاپ ءوتتى.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ايدا بالاەۆا جاڭا كونستيتۋتسيا اياسىندا الەۋمەتتىك مەملەكەتتىڭ جاڭا مودەلى قالىپتاسىپ جاتقانىن ايتتى. ونىڭ سوزىنشە, ەندى الەۋمەتتىك ساياساتتا كەپىلدىكتەر جۇيەسىمەن قاتار ازاماتتاردىڭ ءبىلىمى مەن داعدىلارىن دامىتۋعا باسىمدىق بەرىلەدى. ەڭبەك زاڭناماسى تسيفرلىق ەكونوميكانىڭ دامۋىنا بەيىمدەلىپ, قاشىقتان جانە پلاتفورمالىق جۇمىسپەن قامتۋ تەتىكتەرى ەنگىزىلەدى. سونداي-اق مۇگەدەكتىگى بار ازاماتتاردى الەۋمەتتىك قورعاۋ مەن ەڭبەككە تارتۋ شارالارى جالعاسادى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا مەملەكەت كەپىلدىك بەرگەن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كولەمى ساقتالىپ, ونى قارجىلاندىرۋعا بيۋدجەتتەن بولەك حالىقارالىق ۇيىمدار مەن ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ قاراجاتى تارتىلماق. سونىمەن قاتار ءمامس جۇيەسىنىڭ ءرولى كۇشەيىپ, بىرىڭعاي بازالىق مەديتسينالىق پاكەت ارقىلى ازاماتتاردىڭ جوسپارلى ءارى كۇردەلى مەديتسينالىق قىزمەتتەرگە قولجەتىمدىلىگى كەڭەيەدى.
ال پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلىق دامۋ ءمينيسترى جاسلان ماديەۆ جاڭا كونستيتۋتسيادا ازاماتتاردىڭ دەربەس دەرەكتەرىن قورعاۋ قۇقىعى ناقتى بەكىتىلگەنىن ايتتى. ونىڭ سوزىنشە, اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكس, قىلمىستىق كودەكس, دەربەس دەرەكتەر مەن كيبەرقاۋىپسىزدىككە قاتىستى زاڭدارعا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلىپ, دەرەكتەردى بۇركەمەلەۋ, حەشتەۋ سياقتى زاماناۋي قورعانىس قۇرالدارى قولدانىلادى. سونداي-اق مەملەكەتتىك بازالاردان مالىمەتتەردى جۇكتەۋگە شەكتەۋ قويىلادى. بۇدان بولەك, دەربەس دەرەكتەر وپەراتورلارىنىڭ سىنىپتالعان ءتىزىلىمى مەن سەنىمدى شەتەلدىك اقپارات الۋشىلار ءتىزىمى قۇرىلىپ, وپەراتورلار دەرەكتەردىڭ تارالۋى نەمەسە وڭدەۋدىڭ باستالۋى تۋرالى ۋاكىلەتتى ورگان مەن ازاماتتارعا حابارلاۋعا مىندەتتەلەدى. سونىمەن قاتار دەربەس دەرەكتەردىڭ جاپپاي تارالعانى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك ەنگىزىلىپ, اكىمشىلىك ايىپپۇل كولەمىن 5000 اەك-كە دەيىن ارتتىرۋ كوزدەلىپ وتىر.
جاڭا كونستيتۋتسيا نورمالارىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا الاتاۋ مەن استانا قالالارىنا ارنالعان ەرەكشە قۇقىقتىق رەجىمدى بەلگىلەيتىن زاڭ جوبالارى ازىرلەنىپ جاتىر. بۇل تۋرالى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى سەرىك جۇمانعارين باياندادى. ۆيتسە-پرەمەردىڭ سوزىنشە, الاتاۋعا «قارقىندى دامۋ قالاسى» مارتەبەسى بەرىلىپ, ينۆەستيتسيا تارتۋ, تسيفرلىق اكتيۆتەر مەن ۇشقىشسىز كولىك باعىتتارى دامىتىلادى. ال استانا ءۇشىن قالا قۇرىلىسى, كوشى-قون مەن كولىك سالالارىنداعى باسقارۋ تەتىكتەرى ناقتىلانادى. الاتاۋ جونىندەگى زاڭ جوباسىنىڭ ەكىنشى وقىلىمى 27 ناۋرىزعا, ال ەلوردا مارتەبەسىنە قاتىستى قۇجات ءساۋىردىڭ سوڭىنا دەيىن ماجىلىسكە ەنگىزىلمەك.
وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترى جۇلدىز سۇلەيمەنوۆا ەلىمىزدىڭ باستى قۇقىقتىق قۇجاتىندا ءبىلىم, عىلىم, يننوۆاتسيا مەن تەحنولوگيانى دامىتۋ مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ستراتەگيالىق باسىمدىعى رەتىندە بەكىتىلگەنىن ايتىپ, وسىعان ساي ءبىلىم بەرۋ مازمۇنى بارلىق دەڭگەيدە جاڭارتىلاتىنىن جەتكىزدى. ونىڭ سوزىنشە, باستاۋىش بىلىمگە دەربەس مارتەبە بەرىلىپ, IT مەن تسيفرلىق قۇزىرەتتەردى كۇشەيتۋگە, ىرگەلى عىلىمداردى تەرەڭدەتۋگە, ەڭبەك نارىعىنا بەيىمدەلگەن داعدىلاردى دامىتۋعا باسىمدىق بەرىلەدى. وسىعان وراي 2026–2028 جىلدارى كەزەڭ-كەزەڭىمەن جاڭا وقۋلىقتار ەنگىزىلىپ, 8–9 سىنىپتاردا «قازاقستان گەوگرافياسى» ءپانى قايتا وقىتىلادى. ال تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋدە دۋالدى وقىتۋ تەتىگى كۇشەيتىلمەك. سونىمەن قاتار تاربيە جۇمىسى «ادال ازامات» باعدارلاماسى, «كونستيتۋتسيا نەگىزدەرى», «زاڭ مەن ءتارتىپ» كۋرستارى مەن ەكولوگيالىق ءبىلىم بەرۋ ارقىلى تولىقتىرىلادى.
عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەك وزگەرىستەر اياسىندا ءبىلىم بەرۋ ەندى تەك الەۋمەتتىك قىزمەت ەمەس, ەكونوميكالىق ءوسىم مەن يننوۆاتسيالىق دامۋدى قامتاماسىز ەتەتىن نەگىزگى وندىرگىش كۇشكە اينالاتىنىن ايتتى. بۇل ءتاسىل ۋنيۆەرسيتەتتەردى باسقارۋ جۇيەسىنە, بيۋدجەتتىك باسىمدىقتارعا, حالىقارالىق ارىپتەستىككە اسەر ەتىپ, عىلىمدى قولداۋ ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ ستراتەگيالىق باعىتى رەتىندە قاراستىرىلادى. سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك تاپسىرىس ەكونوميكانىڭ ناقتى سۇرانىسىنا قاراي بولىنەتىن بولادى. ءمينيستردىڭ سوزىنشە, كەلەسى جىلدان باستاپ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ۇلتتىق رەيتينگى ىسكە قوسىلادى. رەيتينگ ناتيجەسىنە قاراي ۇزدىك ۋنيۆەرسيتەتتەرگە قوسىمشا اكادەميالىق دەربەستىك بەرىلىپ, كادر دايارلاۋعا ارنالعان مەملەكەتتىك تاپسىرىس سول كورسەتكىشتەر نەگىزىندە ورنالاستىرىلادى.
جاڭا اتا زاڭ ارقىلى ەكولوگيالىق ساياساتتىڭ نەگىزگى باعىتى الدىن الۋ مودەلىنە كوشەدى. بۇل تۋرالى ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى ەرلان نىسانباەۆ ايتىپ بەردى. ەندى لاستانۋدىڭ الدىن الۋعا باسىمدىق بەرىلىپ, كاسىپورىندارعا اۆتوماتتاندىرىلعان مونيتورينگ ەنگىزىلەدى. كەشەندى ەكولوگيالىق رۇقساتتار جۇيەسى داميدى, قالدىقتاردى باسقارۋ جوبالارىن جەڭىلدىكپەن قارجىلاندىرۋ جالعاسادى. سونىمەن قاتار 2035 جىلعا دەيىنگى بيوالۋانتۇرلىلىكتى ساقتاۋ تۇجىرىمداماسى قابىلدانىپ, 2 ملرد اعاش وتىرعىزۋ, قورعانىش ورمان بەلدەۋلەرىن قۇرۋ جانە شولەيتتەنۋگە قارسى شارالار ودان ءارى جۇزەگە اسادى. مينيستر سونداي-اق «تازا قازاقستان» اياسىنداعى جوبالار مەن «قورشاعان ورتانىڭ جاي-كۇيى تۋرالى ۇلتتىق دەرەكتەر بانكى», «تابيعات» پلاتفورمالارى ارقىلى سالانى تسيفرلاندىرۋ كۇشەيەتىنىن اتاپ ءوتتى.
ىشكى ىستەر ءمينيسترى ەرجان سادەنوۆ جاڭا كونستيتۋتسياداعى زاڭ مەن ءتارتىپ قاعيداتتارىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ تەتىكتەرى كۇشەيتىلەتىنىن ايتتى. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, بۇل جۇمىس «قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ پروفيلاكتيكاسى تۋرالى» جاڭا زاڭ نەگىزىندە جۇرگىزىلەدى. وندا ەرتە ارەكەت ەتۋگە, قوعامدى جۇمىلدىرۋعا, كامەلەتكە تولماعاندار مەن تۇرمىستىق زورلىق قۇرباندارىن قورعاۋعا باسا نازار اۋدارىلادى. سونىمەن قاتار قۇقىقتىق ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتۋ سالاسىندا جاساندى ينتەللەكت پەن تسيفرلىق شەشىمدەردى كەڭىنەن قولدانىپ, ۇلتتىق بەينەمونيتورينگ جۇيەسى, بەينە-تالداۋ, جول قاۋىپسىزدىگى مەن كوشى-قون باقىلاۋىن جاڭعىرۋ كوزدەلگەن.
ال ادىلەت ءمينيسترى ەرلان سارسەمباەۆ زاڭنامانى كەزەڭ-كەزەڭىمەن جاڭارتۋ جۇمىسى باستالعانىن حابارلادى. ونىڭ سوزىنشە, رەفورمانىڭ وزەگىنە ادامعا باعدارلانعان ءتاسىل الىنىپ, وسىعان سايكەس «ميراندا ەرەجەسىن» كونستيتۋتسيا دەڭگەيىندە بەكىتۋ, سوت شەشىمىنسىز تۇرعىن ۇيدەن ماجبۇرلەپ شىعارۋعا تىيىم سالۋ, دەربەس دەرەكتەردى قورعاۋدى كۇشەيتۋ مەن اۋماقتىق تۇتاستىققا قاتىستى جاۋاپكەرشىلىكتى ناقتىلاۋ كوزدەلەدى. سونىمەن قاتار 5 دەربەس كونستيتۋتسيالىق زاڭ ازىرلەنىپ, 8 كونستيتۋتسيالىق زاڭ مەن 60-تان اسا زاڭعا وزگەرىس ەنگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر.
وتىرىس قورىتىندىسىندا ولجاس بەكتەنوۆ جاڭا كونستيتۋتسيانى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا بارلىق جاۋاپتى ورگاندارعا زاڭنامانى جەدەل بەيىمدەۋ, اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن كۇشەيتۋ جانە سالالىق رەفورمالاردى ناقتى مەرزىمدە ورىنداۋ جونىندە تاپسىرما بەردى. ۇكىمەت باسشىسى مەملەكەتتىك ورگاندار ءبىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ەڭبەك, ەكولوگيا, تسيفرلاندىرۋ, قۇقىقتىق ءتارتىپ جانە زاڭ شىعارۋ باعىتتارىندا ۇيلەسىمدى جۇمىس جۇرگىزىپ, پرەزيدەنت جارلىعىندا بەلگىلەن-گەن شارالاردى تولىق ءارى جۇيەلى ورىنداۋى قاجەت ەكەنىن ايتتى.
