اتا زاڭدى زاڭنامالىق تۇرعىدان بەكىتۋ ماڭىزدى
وتىرىستى اشقان ءماجىلىس توراعاسى ەرلان قوشانوۆ الدىمەن رەفەرەندۋم ناتيجەسىنە قاتىستى پىكىرىمەن ءبولىستى. ول ەلىمىز قۋاتتى, ادىلەتتى جانە پروگرەسسيۆتى قازاقستاندى قۇرۋ جولىندا باتىل قادام جاساعانىن ايتتى.
– رەفەرەندۋم ەلىمىزدىڭ پرەزيدەنت باعدارىنىڭ ماڭايىنا ۇيىسىپ, بارىنشا تۇتاستانا تۇسكەنىن كورسەتتى. جۇرتشىلىقتىڭ وسى تاريحي ىسكە بەلسەنە قاتىسىپ, جاڭا كونستيتۋتسيانى 87% قولداپ دا-ۋىس بەرۋى – حالىقتىڭ پرەزيدەنتكە دەگەن زور سەنىمىنىڭ ايقىن دالەلى. اتا زاڭعا تىكەلەي ۇيىتقى بولىپ, وعان كوپتەگەن پروگرەسسيۆتى نوۆەللا ەنگىزگەن پرەزيدەنتتىڭ ناعىز جەڭىسى. بۇعان الەم ەلدەرى دە نازار اۋدارىپ, لايىقتى باعاسىن بەردى, – دەدى ە.قوشانوۆ.
سونداي-اق ءماجىلىس سپيكەرى مەملەكەت باسشىسىنىڭ اتىنا شەت مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارىنان قۇتتىقتاۋلار كەلىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ حالىقتان جاپپاي قولداۋ تاپقانى – پارلامەنتكە دە ۇلكەن مەرەي ەكەنىن جەتكىزدى.
– دەپۋتاتتار كواليتسيا قۇرامىندا بارلىق ايماقتى ارالاپ شىقتى. ەڭبەك ۇجىمدارىمەن كەزدەسىپ, اۋىل-اۋىلدا, اۋداندار مەن قالالاردا تۇرعىندارمەن اشىق اڭگىمە وربىتتىك. جاڭا اتا زاڭ ءماتىنىن ازىرلەۋگە دە ارىپتەستەرىمىز ءبىر كىسىدەي اتسالىستى. سول ءۇشىن بۇكىل دەپۋتاتتىق كورپۋسقا شىنايى العىسىمدى بىلدىرەمىن, – دەي كەلە ءماجىلىس توراعاسى دەپۋتاتتار قىسقا مەرزىم ىشىندە كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەردى زاڭنامالىق تۇرعىدان بەكىتۋدى قامتاماسىز ەتۋى كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
جاقىن ارادا بىرقاتار زاڭ جوباسى پارلامەنت قاراۋىنا ەنگىزىلەدى. پرەزيدەنت, قۇرىلتاي, حالىق كەڭەسى, استانانىڭ مارتەبەسى, ەلىمىزدىڭ اكىمشىلىك-اۋماقتىق قۇرىلىسى تۋرالى جاڭادان بەس كونستيتۋتسيالىق زاڭ قابىلدانادى. ە.قوشانوۆتىڭ ايتۋىنشا, پارلامەنت تاعى 8 كونستيتۋتسيالىق زاڭ مەن 60-تان اسا ءتۇرلى زاڭعا تۇزەتۋ ەنگىزەدى.
مەملەكەتتىك قىزمەت ساپالانادى
كۇن تارتىبىنە سايكەس, سالالىق كوميتەتتەر «مامانداندىرىلعان مەكەمەلەردىڭ ارتىقشىلىقتارى مەن يممۋنيتەتتەرى تۋرالى كونۆەنتسياعا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەسكەرتپەسى مەن مالىمدەمەسىن الىپ تاستاۋ» جانە «ەل ۇكىمەتى مەن بۇۇ اراسىنداعى قازاقستاندا بۇۇ-نىڭ ورتالىق ازيا مەن اۋعانستان ءۇشىن ورنىقتى دامۋ ماقساتتارى جونىندەگى وڭىرلىك ورتالىعىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ» تۋرالى, وسىعان ۇقساس تاعى ءبىر زاڭ جوباسىن جۇمىسقا قابىلدادى.
بۇعان قوسا, ءماجىلىس «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتى تۋرالى» زاڭ جوباسىنىڭ جاڭا رەداكتسياسىن جانە وعان ىلەسپە تۇزەتۋلەردى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى. قۇجاتتار مەملەكەت باسشىسىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەت جۇيەسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ جونىندەگى تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىمەن ازىرلەنگەن.
ونداعى نەگىزگى جاڭاشىلدىقتاردى مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى دارحان جازىقباي ءتۇسىندىردى. ونىڭ اي-تۋىنشا, زاڭ جوباسىندا مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە قويىلاتىن تالاپتار مەن ولاردىڭ مىندەتتەرى ايقىندالعان. ولاردىڭ قاتارىندا پاتريوتيزم, كاسىبيلىك, اشىقتىق, ادەپتىلىك, ءمىنسىز بەدەل, قۇقىق بۇزۋشىلىقتار مەن مۇددەلەر قاقتىعىسىنا توزبەۋشىلىك بار.
مەملەكەتتىك اپپاراتتى كاسىبيلەندىرۋ دە كوزدەلگەن. وسى ماقساتپەن تومەنگى جانە باسشىلىق لاۋازىمدارعا (ەرتە كاسىبي باعدارلاۋ اياسىندا) مەملەكەتتىك قىزمەتكە كىرۋگە دايىندىق ينستيتۋتى ەنگىزىلەدى. سونداي-اق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ جونىندەگى جاڭا قىزمەت قۇرىلادى.
زاڭ جوباسىندا جاۋاپكەرشىلىكتى جەڭىلدەتەتىن (تەرىس سالداردىڭ بولماۋى) جانە اۋىرلاتاتىن ءمان-جايلار (قىزمەتتىك مىندەتتەردى ورەسكەل بۇزۋ, تارتىپتىك تەرىس قىلىقتى الكوگولدىك, ەسىرتكىلىك, نە وزگە دە ماس كۇيدە جاساۋ) ناقتى ايقىندالادى. تارتىپتىك تەرىس قىلىقتىڭ اۋىرلىعى مەن كىنا دارەجەسىن ەسكەرە وتىرىپ, تارتىپتىك جازالاردىڭ قولدانىلۋ مەرزىمى 2 ايدان 6 ايعا دەيىن سارالانادى.
جاڭا رەداكتسياعا سايكەس مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ قىزمەتىنە نەگىزسىز قىسىم جاساۋعا, ارالاسۋعا, دالەلسىز ايىپ تاعۋعا جول بەرىلمەيدى.
– مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ الەۋمەتتىك قورعالۋىنا دا ەرەكشە نازار اۋدارىلادى. زاڭ جوباسى قىزمەتتىك اۋىستىرۋلار (پەرەديسلوكاتسيا, روتاتسيا, اۋىسۋ) كەزىندە كەپىلدىكتەردى, دەمالىس جانە مەرەكە كۇندەرى جۇمىسقا تارتىلعانى ءۇشىن مىندەتتى وتەماقىنى, سونداي-اق مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى ەڭبەك وتىلىنە بايلانىستى قوسىمشا دەمالىس كۇندەرىن بەكىتەدى. سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى ەڭبەك ءوتىلى كەمىندە 25 جىل بولعان قىزمەتشىلەرگە زەينەتكە شىققاندا 4 لاۋازىمدىق جالاقى مولشەرىندە مىندەتتى تولەم قاراستىرىلعان, – دەدى د.جازىقباي.
مانساپتىق ءوسۋدىڭ جاڭا تۇجىرىمداماسى ەنگىزىلەدى. ەندى ۆەرتيكالدى ءوسۋ عانا ەمەس, لاۋازىم شەڭبەرىندە كاسىبي دامۋ قاراستىرىلادى.
كاسىبي دامۋ كوكەيكەستى
تالقىلاۋ بارىسىندا ءماجىلىس دەپۋتاتى باقىتجان بازاربەك مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ءوزىن-ءوزى دامىتۋىنا ارنايى كۇن ءبولىپ, ولاردى جۇمىس مىندەتتەمەسىنەن بوساتۋدى ۇسىندى.
– جاڭا زاڭ جوباسى اياسىندا نەمەسە كەيىنىرەك اپتانىڭ ءبىر كۇنىن, مىسالى جۇمانى نەمەسە كەز كەلگەن كۇندى تولىقتاي اعارتۋ كۇنى, شىعارماشىلىق كۇن رەتىندە بەلگىلەۋ كەرەك. مۇنداي ءتاسىل شەنەۋنىكتەردىڭ مادەنيەتى مەن كاسىبيلىك دەڭگەيىن ارتتىرۋعا كومەكتەسەدى, – دەدى ب.بازاربەك.
ال ءماجىلىس دەپۋتاتى ولجاس قۇسپەكوۆ كوپتەگەن مەملەكەتتىك قىزمەتشى جۇمىس ۋاقىتىنان تىس قوسىمشا جۇمىس ىستەۋگە ءماجبۇر ەكەنىن ايتىپ, ماسەلە كوتەردى.
– ەڭبەك كودەكسىنە سايكەس, اپتالىق جۇمىس ۋاقىتى 40 ساعاتتان, ياعني كۇنىنە 8 ساعاتتان اسپاۋعا ءتيىس. الايدا كەيبىر سالالارداعى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر ارتىق جۇمىس ىستەۋگە ءماجبۇر, – دەدى ول.
د.جازىقباي بۇل ماسەلە بو-يىنشا ناقتى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتقانىن ايتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, 2020 جىلى ءتيىستى زاڭ قابىلدانعان. بۇعان دەيىن جۇمىس ۋاقىتىن باقىلاۋ مىندەتى ەڭبەك مينيسترلىگىنە جۇكتەلگەن بولسا, 2023 جىلدان باستاپ بۇل قۇزىرەت مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىنە بەرىلگەن.
– قازىرگى ۋاقىتتا مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ جۇمىسقا كەلۋى مەن كەتۋى «ە-قىزمەت» جۇيەسىنە تىركەلەدى. وسى جۇيە ارقىلى اگەنتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ جۇمىس ۋاقىتىن باقىلاپ, مونيتورينگ جۇرگىزەدى. ەگەر قىزمەتكەرلەردىڭ ارتىق جۇمىس ىستەگەن ۋاقىتى ءۇشىن قوسىمشا دەمالىس بەرىلسە نەمەسە اقى تولەنسە, ەشقانداي ماسەلە تۋىندامايدى. ال ەگەر وتەماقى قاراستىرىلماسا, اگەنتتىك اپپارات باسشىلارىنا قاتىستى اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق بويىنشا ءىس قوزعاۋعا قۇقىلى, – دەپ ءتۇسىندىردى اگەنتتىك توراعاسى.
ەڭبەك قۇقىعى قورعالادى
وتىرىس بارىسىندا پارلامەنت دەپۋتاتتارى باستاماشى بولعان ەڭبەك زاڭناماسىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى زاڭ جوباسىن ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى. قۇجاتتا جۇمىسكەرلەردىڭ ەڭبەك قۇقىقتارىن قورعاۋ كەپىلدىكتەرى كۇشەيتىلىپ, ەڭبەك قاتىناستارىنىڭ جەكەلەگەن راسىمدەرى جەتىلدىرىلەدى.
– جۇمىسكەرلەردىڭ زاڭدى مۇددەلەرىن قورعاۋ ماقساتىمەن ەڭبەك سالاسىندا ار-نامىس پەن قادىر-قاسيەتتى قورعاۋ جونىندەگى نورمالاردى بەكىتۋ ۇسىنىلادى. تۇزەتۋلەر قىزمەتكەردىڭ باستاماسى بويىنشا ەڭبەك شارتىن بۇزۋ ءتارتىبىن دە رەتتەيدى, – دەدى زاڭ جوباسى توڭىرەگىندە بايانداما جاساعان دەپۋتات ارمان قالىقوۆ.
جيىندا دەپۋتاتتار قازاقستان مەن ۇلىبريتانيا جانە سولتۇستىك يرلانديا قۇراما كورولدىگى اراسىنداعى ستراتەگيالىق ارىپتەستىك پەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتتادى.
وزەكتى دەپۋتاتتىق ساۋالدار
زاڭ جوبالارى قارالعان سوڭ دەپۋتاتتىق ساۋالدارعا كەزەك بەرىلدى. دەپۋتات مارحابات جايىمبەتوۆ ءبىر رەتتىك قولدانۋعا ارنالعان قاپتامانىڭ ەكولوگيالىق كەرى اسەرى تۋرالى ماسەلەنى كوتەردى.
– ونلاين ساۋدانىڭ كەڭەيۋى ءبىر جاعىنان حالىققا ۇلكەن قولايلىلىق اكەلسە, ەكىنشى جاعىنان ەكولوگيالىق ماسەلەلەردى دە العا شىعارىپ وتىر. بىرىنشىدەن, تاۋاردى زاقىمدانباي جەتكىزۋ ءۇشىن پلاستيك, پلەنكا, كارتون سەكىلدى كوپتەگەن «شىعىن ماتەر-يالى» قولدانىلادى. جەتكىزىلگەننەن كەيىن ولاردىڭ باسىم بولىگى قوقىسقا تاستالادى. سالدارىنان تۇرمىستىق قاتتى قالدىقتار قۇرامىنداعى قاپتاما ۇلەسى ارتىپ, پوليگوندارعا تۇسەتىن جۇكتەمە جىلدان-جىلعا كوبەيىپ كەلەدى. وسىعان بايلانىس-تى ەكولوگيالىق جۇكتەمەنى ازايتۋ جانە قالدىقتاردى ءتيىمدى باسقارۋ ماقساتىندا ناقتى ۇسىنىستاردى قاراستىرۋ كەرەك, – دەي كەلە دەپۋتات ءبىر رەتتىك قاپتامانى قىسقارتۋ بو-يىنشا ناقتى نورماتيۆتىك تالاپتار ەنگىزۋدى ۇسىندى.
دەپۋتات ءابۋتالىپ ءمۋتالى ساپاسىز ءبىلىم بەرەتىن ۋنيۆەرسيتەتتەردى باقىلاۋ ماسەلەسىنە قاتىستى ۇسىنىس ايتتى.
– كەيبىر جەكەمەنشىك ۋنيۆەرسيتەت, كوللەدجدەردە ستۋدەنتتەردى رەسمي تىركەيدى, بىراق ءارى قاراي «ستۋدەنت وقۋ ۇدەرىسىنە قاتىسىپ جاتىر ما», «وقۋ باعدارلاماسىن مەڭگەرىپ ءجۇر مە» – بۇل جاعىنان ءبىلىم بەرۋ مەكەمەسى سالعىرتتىق تانىتىپ وتىر. بۇل رەتتە ستۋدەنتتەر وقۋعا قابىلدانعاندار تىزىمىندە بولعانىمەن, ءىس جۇزىندە ساباقتارعا قاتىسپايدى نەمەسە باعدارلامالاردى اياقتامايدى, بىراق ديپلومدارىن مامان بولىپ شىقتى دەپ كەدەرگىسىز الىپ جاتىر. بولاشاقتا مۇنداي قاعاز جۇزىندە عانا كاسىبي ماماندار جەتىستىككە جەتە قويادى دەپ سەنۋ قيىن, – دەدى ءا.ءمۋتالى.
ماجىلىسمەن ۇكىمەتتەن جاساندى ينتەللەكت بازاسىندا پروكتورينگتى, جەكە تۇلعانى تسيفرلىق سايكەستەندىرۋدى, تالدامالىق جۇيەلەردى, سونىمەن قاتار جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىمدى باقىلاۋدىڭ تسيفرلىق تەحنولوگيالارىن مىندەتتى تۇردە پايدالانا وتىرىپ, جوعارى ءبىلىمنىڭ مەملەكەتتىك ستاندارتتارىنا وزگەرىستەر ەنگىزۋدى قامتاماسىز ەتۋدى جانە «مەملەكەتتىك بىرىڭعاي پروكتورينگ جۇيەسىن» ەنگىزۋدى سۇرادى.
